ભારત અને અમેરિકા આજે ભાગીદાર દેશો તરીકે જોવા મળે છે, પરંતુ બંને દેશોના સંબંધોનો ઈતિહાસ હંમેશા એકસરખો રહ્યો નથી. Times of Indiaમાં મિનહાઝ મર્ચન્ટના આ લેખમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે અમેરિકાને લઈને ભારતમાં લાંબા સમયથી એક સકારાત્મક અને આદર્શ છબી રહી છે. અમેરિકાને બ્રિટિશ વસાહતી શાસન સામે અવાજ ઉઠાવનાર દેશ તરીકે જોવામાં આવતું રહ્યું છે.
જોકે, ભારતને 1947માં આઝાદી મળ્યા બાદ અમેરિકા અને બ્રિટનનું પાકિસ્તાન સાથેનું નજીકનું જોડાણ ભારત માટે અલગ જ ભૂ-રાજકીય પરિસ્થિતિ ઊભી કરતું હતું. લેખમાં આ ઐતિહાસિક ઘટનાક્રમના આધારે અમેરિકાની વિદેશ નીતિને સમજવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.
1. અમેરિકાની છબી ભારત માટે હંમેશા સકારાત્મક રહી
લેખ અનુસાર, ભારતમાં લાંબા સમયથી અમેરિકાને લઈને એક પ્રકારનો આદર્શવાદી અભિગમ રહ્યો છે. તેનું એક કારણ એ છે કે 1930ના દાયકામાં અમેરિકાએ બ્રિટનને ભારતને તેની વસાહતી બેડીઓમાંથી મુક્ત કરવાની જરૂરિયાત અંગે કડક રીતે સમજાવ્યું હતું. આ કારણે અમેરિકાને બ્રિટિશ સામ્રાજ્યવાદના વિરોધી દેશ તરીકે જોવાની માનસિકતા બની હતી.
2. 1947 પછી અમેરિકા-પાકિસ્તાનની નજીક વધી
ભારતને 1947માં આઝાદી મળ્યા બાદ પરિસ્થિતિ બદલાઈ. લેખમાં જણાવ્યા પ્રમાણે, અમેરિકા બ્રિટન સાથે મળીને પાકિસ્તાનને પોતાનો નજીકનો સાથી બનાવવાની દિશામાં આગળ વધ્યું. તે સમયે ભારત સોવિયેત કેમ્પ સાથે જોડાયેલું હતું, જ્યારે પાકિસ્તાન પશ્ચિમી કેમ્પનો ભાગ બન્યું હતું. આ કારણે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધો શરૂઆતથી જ સરળ રહ્યા નહોતા.
3. પાકિસ્તાનની પશ્ચિમી દેશો સાથેની ભૂમિકા
લેખમાં પાકિસ્તાનની પશ્ચિમી દેશો સાથેની ભૂમિકાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં પાકિસ્તાનના રક્ષા મંત્રી ખ્વાજા આસિફના અગાઉના એક Sky TV ઇન્ટરવ્યૂનો સંદર્ભ આપવામાં આવ્યો છે, જેમાં તેમણે પશ્ચિમ માટે પાકિસ્તાનની ભૂમિકા અંગે નિવેદન આપ્યું હતું. લેખક આ ઘટનાને અમેરિકા-પાકિસ્તાન સંબંધોના ઐતિહાસિક સંદર્ભ સાથે જોડે છે.
4. અમેરિકાની વિદેશ નીતિને તેના પોતાના હિતોના સંદર્ભમાં જોવાનો લેખનો તર્ક
લેખનો મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે ભારતે અમેરિકાને માત્ર મિત્ર દેશ તરીકે નહીં, પરંતુ પોતાના રાષ્ટ્રીય અને વ્યૂહાત્મક હિતો ધરાવતા દેશ તરીકે જોવો જોઈએ. લેખના સબહેડિંગમાં પણ આ દલીલ છે કે અમેરિકા આજે ભારતનું ભાગીદાર હોઈ શકે છે, પરંતુ તેના ઐતિહાસિક વર્તનમાં વોશિંગ્ટને પોતાના વ્યૂહાત્મક હિતોને મહત્વ આપ્યું છે. આ દૃષ્ટિકોણથી ભારત-અમેરિકા સંબંધોને ઐતિહાસિક પરિપ્રેક્ષ્યમાં સમજવાની વાત કરવામાં આવી છે.
5. આજના સંબંધોને સમજવા માટે ઈતિહાસ મહત્વનો
લેખ મુજબ, ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે આજે ભાગીદારી છે, પરંતુ આ ભાગીદારીને સમજતી વખતે ભૂતકાળને નજરઅંદાજ કરી શકાય નહીં. 1947 પછીની અમેરિકા-પાકિસ્તાન નજીકતા અને ભારતનું તે સમયનું સોવિયેત કેમ્પ સાથેનું જોડાણ બંને દેશોના સંબંધોના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ પરિબળો રહ્યા હતા. તેથી લેખ ભારતને અમેરિકાની ભૂમિકા અંગે ઐતિહાસિક અનુભવના આધારે વિચારવાની દિશામાં લઈ જાય છે.
આ લેખનો મુખ્ય તર્ક એ છે કે ભારતે અમેરિકા સાથેના સંબંધોને માત્ર મિત્રતા કે આકર્ષણના ચશ્માથી ન જોતા, તેના ઐતિહાસિક વર્તન અને પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોના સંદર્ભમાં સમજવા જોઈએ. અમેરિકા સાથેની આજની ભાગીદારી એક વાસ્તવિકતા છે, પરંતુ લેખકના મતે તેના ભૂતકાળના નિર્ણયો અને વ્યૂહાત્મક હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને જ બંને દેશોના સંબંધોનું મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ.

