તેની સાથે મધ્ય પૂર્વનું સૈન્ય સંતુલન, ઇઝરાયેલની લાંબા સમયથી રહેલી સૈન્ય સરસાઈ અને સાઉદી અરેબિયાના ચીન સાથેના વધતા સંબંધોને લઈને અમેરિકામાં પણ સવાલો ઊભા થયા છે.

1. સાઉદી અરેબિયાને શું મળવાનું છે?

સંભવિત સોદાની કિંમત $24.3 બિલિયન છે. તેમાં 48 F-35A ફાઇટર જેટ અને 49 Pratt & Whitney F135 એન્જિનનો સમાવેશ થાય છે. સાથે કોમ્યુનિકેશન સાધનો, સ્પેર પાર્ટ્સ, તાલીમ અને અન્ય સપોર્ટ પણ સામેલ છે.

F-35ને અમેરિકાના અત્યાધુનિક પાંચમી પેઢીના ફાઇટર જેટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમાં સ્ટેલ્થ ટેક્નોલોજી, અદ્યતન સેન્સર્સ અને નેટવર્ક આધારિત યુદ્ધ ક્ષમતાઓ છે. એટલે સાઉદી એરફોર્સની હવાઈ યુદ્ધ ક્ષમતામાં મોટો વધારો થઈ શકે છે.

2. ઇઝરાયેલ માટે ચિંતા કેમ?

મુખ્ય મુદ્દો મધ્ય પૂર્વના સૈન્ય સંતુલનનો છે.

ઇઝરાયેલ વર્ષોથી F-35નો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે અને મધ્ય પૂર્વમાં અત્યાર સુધી આ વિમાન ચલાવનાર એકમાત્ર દેશ છે. ઇઝરાયેલ પોતાની સુરક્ષા માટે આ ક્ષેત્રમાં પોતાની Qualitative Military Edge એટલે કે અન્ય પ્રાદેશિક દેશો કરતાં સૈન્ય અને ટેક્નોલોજીની ગુણાત્મક સરસાઈ જાળવી રાખવા માંગે છે.

સાઉદી અરેબિયાને પણ F-35 મળવાથી આ ક્ષેત્રમાં અદ્યતન એરપાવર ધરાવતા દેશોની સંખ્યા વધશે. આ કારણે ઇઝરાયેલમાં એવી ચિંતા વ્યક્ત થઈ રહી છે કે ભવિષ્યમાં તેની પ્રાદેશિક સૈન્ય સરસાઈ પર અસર પડી શકે છે.

અમેરિકી વહીવટીતંત્રનું કહેવું છે કે સાઉદી અરેબિયાને આપવામાં આવનારા વિમાન અને સિસ્ટમ્સ ઇઝરાયેલના F-35 કન્ફિગરેશનથી અલગ હોઈ શકે છે. અમેરિકાએ એમ પણ કહ્યું છે કે આ સોદાથી મધ્ય પૂર્વનું સૈન્ય સંતુલન બદલાશે નહીં.

3. ચીન સાથે સાઉદીના સંબંધો પણ મોટો મુદ્દો

બીજી મોટી ચિંતા ચીન સાથેના સાઉદી અરેબિયાના વધતા સંબંધોને લઈને છે.

સાઉદી અરેબિયા છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ચીન સાથે આર્થિક, ટેક્નોલોજી અને સૈન્ય ક્ષેત્રે સંબંધો વધારી રહ્યું છે. F-35માં અત્યંત સંવેદનશીલ અમેરિકી સૈન્ય ટેક્નોલોજી છે. તેથી અમેરિકી અધિકારીઓ અને ઇન્ટેલિજન્સ વર્તુળોમાં સવાલ છે કે સાઉદી સુવિધાઓ અથવા ચીન સાથેના તેના સંબંધોના કારણે આ ટેક્નોલોજી સુધી ચીનની પહોંચનું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે કે નહીં.

આ મુદ્દો એટલા માટે પણ મહત્વનો છે કારણ કે અગાઉ UAE માટે F-35 સોદો ચીન સાથેના સંબંધો અને અમેરિકી ટેક્નોલોજીની સુરક્ષાને લઈને ચિંતાઓ વચ્ચે અટકી ગયો હતો.

4. કોંગ્રેસની મંજૂરી હજુ બાકી

ટ્રમ્પ પ્રશાસને સંભવિત સોદાને મંજૂરી આપી છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે સોદો અંતિમ થઈ ગયો છે.

હવે અમેરિકી કોંગ્રેસ તેની સમીક્ષા કરી શકે છે અને વાંધો ઉઠાવી શકે છે. આ પ્રક્રિયામાં ઇઝરાયેલની સુરક્ષા, ચીન સાથેના સાઉદી સંબંધો, અમેરિકી સંવેદનશીલ ટેક્નોલોજીની સુરક્ષા અને સાઉદી અરેબિયા સાથેના વ્યાપક સૈન્ય સહકાર જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ શકે છે.

5. અમેરિકા માટે આ સોદો કેમ મહત્વનો છે?

અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે પહેલેથી જ મોટો સંરક્ષણ સહકાર છે. TOIના અહેવાલ મુજબ, 2025માં બંને દેશો વચ્ચે અલગથી $142 બિલિયનનું ડિફેન્સ પેકેજ પણ નક્કી થયું હતું. F-35નો આ સોદો તે પેકેજથી અલગ છે.

અમેરિકી વહીવટીતંત્રનું કહેવું છે કે F-35 સોદો સાઉદી અરેબિયાની સંરક્ષણ ક્ષમતાને મજબૂત કરશે અને ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં સુરક્ષા તથા સ્થિરતાને ટેકો આપશે.

6. F-35 આટલું ખાસ કેમ છે?

F-35 એક પાંચમી પેઢીનું સ્ટેલ્થ ફાઇટર જેટ છે. તેની ખાસિયતોમાં દુશ્મનની નજરથી બચવાની ક્ષમતા, અદ્યતન સેન્સર્સ અને વિવિધ સૈન્ય સિસ્ટમ્સ સાથે નેટવર્ક દ્વારા માહિતી વહેંચવાની ક્ષમતાનો સમાવેશ થાય છે.

આ કારણે સાઉદી અરેબિયાને F-35 મળવો તેની હાલની એરફોર્સમાં મહત્વપૂર્ણ ટેક્નોલોજીકલ અપગ્રેડ ગણાઈ શકે છે.

$24.3 બિલિયનની F-35 ડીલ માત્ર સાઉદી અરેબિયા અને અમેરિકા વચ્ચેનો હથિયાર સોદો નથી. તેની સાથે મધ્ય પૂર્વનું સૈન્ય સંતુલન, ઇઝરાયેલની સૈન્ય સરસાઈ અને ચીન સુધી અમેરિકી સંવેદનશીલ ટેક્નોલોજી પહોંચવાની સંભાવના જેવા મહત્વના મુદ્દા જોડાયેલા છે. જોકે હાલ આ સંભવિત સોદો છે અને કોંગ્રેસની સમીક્ષા હજુ બાકી છે.