જંતર મંતર પર AI સર્વેલન્સ અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ :
દિલ્હીના પ્રખ્યાત જંતર મંતર ખાતે યોજાતા વિરોધ પ્રદર્શનોમાં હવે માત્ર પોલીસ જ નહીં, પરંતુ AI-સંચાલિત કેમેરા, ફેશિયલ રેકગ્નિશન ટેકનોલોજી (FRT) અને આધુનિક સર્વેલન્સ વાહનો (જેવા કે 'ઇક્ષણા' વાન) નો વ્યાપક ઉપયોગ શરૂ થયો છે. આ ટેકનોલોજી દ્વારા પ્રદર્શનકારીઓ પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે, જેના કારણે સુરક્ષા અને નાગરિક સ્વતંત્રતા વચ્ચેનો વિવાદ ઘેરો બન્યો છે.
દિલ્હી પોલીસનો પક્ષ: સુરક્ષા અને કાયદો-વ્યવસ્થા :
દિલ્હી પોલીસ અને સત્તાવાર વલણ મુજબ, આ અત્યાધુનિક કેમેરા અને ફેસિયલ રેકગ્નિશન સિસ્ટમનો હેતુ વિરોધ પ્રદર્શનને દબાવવાનો નથી, પરંતુ કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવાનો છે. પોલીસનો દાવો છે કે આનાથી ભીડમાં છૂપાયેલા ગુનાહિત બેકગ્રાઉન્ડ ધરાવતા અસામાજિક તત્વો અને વોન્ટેડ આરોપીઓની ઓળખ ઝડપથી થઈ શકે છે.
હાઈકોર્ટમાં પિટિશન અને ગંભીર આક્ષેપો :
આ સતત ડિજિટલ મોનિટરિંગ સામે દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં એક જનહિત અરજી (PIL) દાખલ કરવામાં આવી છે. અરજીમાં આક્ષેપ કરાયો છે કે પ્રદર્શનકારીઓ જ્યારે ખાતા, આરામ કરતા કે તબીબી સહાય મેળવતા હોય ત્યારે પણ તેમને સતત રેકોર્ડ કરવામાં આવે છે. આ પ્રકારની વ્યાપક નજર પ્રદર્શન કરવાના મૂળભૂત અધિકાર પર સીધી અસર કરે છે.
પ્રાઈવસી (નિજતા) અને કાનૂની શૂન્યાવકાશનો સવાલ :
ડિજિટલ રાઇટ્સ સંસ્થાઓ અને કાયદાકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારતમાં પબ્લિક સ્પેસ પર ફેસિયલ રેકગ્નિશન ટેકનોલોજીના ઉપયોગ માટે કોઈ ચોક્કસ અને સમર્પિત કાયદો નથી. સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા મુજબ, પ્રાઈવસીના અધિકારનું કોઈપણ ઉલ્લંઘન કાયદેસરના આધાર અને સંતુલન (Proportionality) વગર થઈ શકે નહીં.
શું આનાથી પોલીસ સર્વેલન્સ માટે નવા નિયમો બનશે? :
જંતર મંતરની આ ઘટના અને ચાલી રહેલી કાનૂની લડાઈ આગામી સમયમાં ભારતમાં પોલીસ દ્વારા થતા ડિજિટલ સર્વેલન્સ માટે સીમારેખા નક્કી કરી શકે છે. જો અદાલતો આ મામલે કોઈ કડક માર્ગદર્શિકા કે સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર (SOP) જારી કરે, તો તે પોલીસ માટે ડેટા કલેક્શન અને ફેસિયલ રેકગ્નિશનના ઉપયોગ અંગે મજબૂત નિયમો સાબિત થઈ શકે છે.
સુરક્ષા અને સ્વતંત્રતા વચ્ચેનું સંતુલન જરૂરી :
આ વિવાદે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને નાગરિકોના મૌલિક અધિકારો વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન હોવું અનિવાર્ય છે. આગામી સમયમાં ન્યાયપાલિકાનો નિર્ણય જ નક્કી કરશે કે ભવિષ્યમાં જાહેર સ્થળોએ પોલીસ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કઈ મર્યાદાઓમાં રહીને કરી શકશે.

