પશ્ચિમ બંગાળ મદરેસા શિક્ષણ નિયામક દ્વારા રાજ્યભરના તમામ સરકારી, સહાયિત અને માન્યતા પ્રાપ્ત મદરેસામાં સવારની નમાજ દરમિયાન ભારતનું રાષ્ટ્રગીત 'વંદે માતરમ' ગાવાનું ફરજિયાત બનાવતો સત્તાવાર આદેશ જારી કરવામાં આવ્યો છે. આ આદેશ તાત્કાલિક અમલમાં આવે છે, જે તાજેતરમાં શપથ લેનાર ભાજપ સરકાર હેઠળ પ્રમાણિત શૈક્ષણિક પ્રથાઓના નવા યુગનો સંકેત આપે છે.
સત્તાવાર સૂચનાઓ
મદરેસા શિક્ષણ નિયામક દ્વારા હસ્તાક્ષરિત જાહેરનામામાં જણાવાયું છે કે, અગાઉના તમામ આદેશો અને પ્રથાઓને બદલે, વર્ગો શરૂ કરતા પહેલા રાષ્ટ્રગીત ગાવાનું ફરજિયાત છે. આ આદેશ વિવિધ સંસ્થાઓને લાગુ પડે છે, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
- સરકારી મોડેલ મદરેસા (અંગ્રેજી માધ્યમ)
- માન્ય સરકારી સહાયિત મદરેસા
- માન્ય MSK અને SSK
- માન્ય બિન-સહાયિત મદરેસા
આ સૂચના એ પણ સ્પષ્ટ કરે છે કે દૈનિક સવારની પ્રાર્થના સભા દરમિયાન ‘જન ગણ મન’ રાષ્ટ્રગીત પછી ‘વંદે માતરમ’ ગાવામાં આવશે.
મંત્રાલયનું વલણ: શિક્ષણમાં એકરૂપતા
લઘુમતી બાબતો અને મદરેસા શિક્ષણના પ્રભારી મંત્રી ખુદીરામ ટુડુએ આ વિકાસની પુષ્ટિ કરી. મીડિયા સાથે વાત કરતા, ટુડુએ રાજ્ય દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવતી તમામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં એકરૂપતાના સિદ્ધાંત પર ભાર મૂક્યો.
ટુડુએ કહ્યું, “પશ્ચિમ બંગાળની અન્ય તમામ સરકારી શાળાઓની જેમ, હવે તમામ માન્ય મદરેસામાં ‘વંદે માતરમ’ ગાવાનું ફરજિયાત રહેશે.” તેમણે વધુમાં પ્રશ્ન કર્યો કે જ્યારે અન્ય આદિવાસી અને પ્રાદેશિક ભાષા શાળાઓ પહેલાથી જ આ નિયમનું પાલન કરે છે ત્યારે મદરેસાને આ નિયમમાંથી કેમ મુક્તિ આપવી જોઈએ.
રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક પરિદૃશ્ય બદલાતું રહે છે
આ નિર્ણય સુવેન્દુ અધિકારીની આગેવાની હેઠળની સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલા પ્રથમ મોટા નીતિગત ફેરફારોમાંનો એક છે. અગાઉ, તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) સરકારે શાળાની પ્રાર્થના સભાઓમાં રાજ્ય ગીત ‘બંગલાર માટી બાંગલાર જલ’ (રવીન્દ્રનાથ ટાગોર દ્વારા રચિત) ગાવાનું ફરજિયાત બનાવ્યું હતું.
રાષ્ટ્રગીતને પ્રાથમિકતા આપવાના નવી સરકારના પગલાને રાષ્ટ્રીય સાંસ્કૃતિક ધોરણો સાથે પશ્ચિમ બંગાળને વધુ નજીકથી જોડવાના મુખ્ય ચૂંટણી વચનને પૂર્ણ કરવા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. મુખ્યમંત્રી સુવેન્દુ અધિકારીએ પોતે 14 મેના રોજ સોશિયલ મીડિયા પર આ સૂચના શેર કરી હતી, જેમાં તેને રાજ્યના શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં “રાષ્ટ્રીય ગૌરવ પુનઃસ્થાપિત કરવા” તરફનું પગલું ગણાવ્યું હતું.
પ્રતિક્રિયાઓ અને પાલન
રાષ્ટ્રીય એકતાના સમર્થકોએ આ આદેશનું સ્વાગત કર્યું છે, પરંતુ તેનાથી ધાર્મિક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા અંગે પણ ચર્ચા શરૂ થઈ છે. જો કે, રાજ્ય સરકારે પોતાનું વલણ જાળવી રાખ્યું છે અને શાળાઓને નવા આદેશના પાલન અંગે અહેવાલો સબમિટ કરવા કહ્યું છે. જાધવપુર વિદ્યાપીઠ અને મિત્ર સંસ્થા સહિત અનેક સંસ્થાઓએ ઉનાળાના વેકેશન પહેલા જ આ ફેરફારનો અમલ શરૂ કરી દીધો છે.
નિષ્કર્ષ
મદરેસામાં ‘વંદે માતરમ’ ગાવાનો આ આદેશ સવારની પ્રાર્થના સભામાં એક સરળ ફેરફાર કરતાં વધુ છે; તે પશ્ચિમ બંગાળના શાસનમાં એક મોટા પરિવર્તનનું પ્રતીક છે. જેમ જેમ રાજ્ય પ્રાદેશિક ગીતોથી દૂર થઈને રાષ્ટ્રીય પ્રતીકો તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, તેમ તેમ સમગ્ર દેશ બંગાળના શૈક્ષણિક અને સામાજિક માળખા પર તેની અસર જોશે.