'નિશાંત' (1975) પહેલાં તેઓ કેમેરા સામે તો ગયા હતા, પરંતુ કમનસીબે પ્રેક્ષકો તેમને પડદા પર જોઈ શક્યા નહોતા.

નસીરુદ્દીને અભિનેતા બનવા માટે ઘણો સંઘર્ષ કર્યો હતો. ૧૬ વર્ષની ઉંમરે અભિનયમાં નસીબ અજમાવવા મુંબઈ આવ્યા ત્યારે તેમની પાસે રહેવા માટે કોઈ ચોક્કસ જગ્યા નહોતી. વળી, તેઓ ચોકલેટી કે પરંપરાગત હીરો જેવા દેખાતા નહોતા, જેના કારણે તેમને સતત રિજેક્શન મળતાં હતાં.

આર્થિક તંગી એટલી હતી કે મુંબઈના કમાઠીપુરા વિસ્તારમાં માત્ર બે રૂપિયાના ભાડે એક નાનકડા અને ગીચ રૂમમાં દિવસો વિતાવ્યા હતા. એક સમય એવો પણ આવ્યો હતો કે તેઓ મદનપુરામાં માત્ર એક ખાટલો ભાડે રાખીને રહેતા હતા.

પિતા તેમના અભિનય ક્ષેત્રમાં જવાના નિર્ણયના વિરોધમાં હતા. તેમ છતાં, જ્યારે તેમને ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં પ્રવેશ માટે છસો રૂપિયાની તાત્કાલિક જરૂર પડી, ત્યારે પિતાએ એક પણ સવાલ પૂછ્યા વગર ટેલિગ્રાફિક મની ઓર્ડર દ્વારા તરત જ પૈસા મોકલી આપ્યા હતા. કારકિર્દીના શરૂઆતના બે વર્ષ દરમિયાન તેમના ભાઈઓએ પણ તેમને આર્થિક ટેકો આપ્યો હતો.

'નિશાંત' પહેલાં તેમનો સમગ્ર અભિનયપ્રવાસ માત્ર નાટકો તેમજ દિલ્હીની નેશનલ સ્કૂલ ઑફ ડ્રામા (NSD) અને પુણેની **ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ડિયા (FTII)**ના સ્ટુડન્ટ પ્રોજેક્ટ્સ પૂરતો જ મર્યાદિત હતો.

તેમણે રાજેન્દ્ર કુમારની ફિલ્મ **'અમન'**માં જુનિયર આર્ટિસ્ટ (એક્સ્ટ્રા) તરીકે ભીડમાં ઊભા રહેવાનો પ્રથમ શૉટ આપ્યો હતો. તે કામ માટે તેમને રોજના સાડા સાત રૂપિયા મળ્યા હતા. જોકે, તેમનો એ શૉટ ફિલ્મમાંથી કાપી નાખવામાં આવ્યો હતો.

આવો જ કિસ્સો રાજ કપૂર અને હેમા માલિનીની ફિલ્મ 'સપનોં કા સૌદાગર' (1968) દરમિયાન પણ બન્યો હતો. નસીરુદ્દીનને આ ફિલ્મમાં પણ બેકગ્રાઉન્ડમાં એક નાનકડો સીન મળ્યો હતો, પરંતુ ફાઇનલ એડિટિંગ વખતે તેમનો એ સીન પણ કાપી નાખવામાં આવ્યો હતો.

કારકિર્દીની શરૂઆતમાં આવા સતત આઘાત તેમણે સહન કર્યા હતા. નસીરુદ્દીન જ્યારે પુણેની ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ડિયા (FTII)માં અભિનયનો અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે સંસ્થાના ડિરેક્ટર જાણીતા અભિનેતા અને લેખક ગિરીશ કર્નાડ હતા. તે દરમિયાન પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક શ્યામ બેનેગલ પોતાની નવી ફિલ્મ 'નિશાંત' માટે કાસ્ટિંગ કરી રહ્યા હતા. ગિરીશ કર્નાડે બેનેગલને નસીરુદ્દીનની અભિનયક્ષમતા વિશે જણાવી તેમનું નામ સૂચવ્યું હતું.

નસીરુદ્દીન તે સમયે પરંપરાગત બોલિવૂડ હીરો જેવા 'ચોકલેટી બોય' કે ખૂબ જ હેન્ડસમ દેખાતા નહોતા. વાસ્તવમાં, બેનેગલને આ પાત્ર માટે કોઈ ગ્લેમરસ હીરો જોઈતો જ નહોતો. તેમને એવો સામાન્ય, પરંતુ તીવ્ર આંખો ધરાવતો ચહેરો જોઈએ હતો, જે સામંતશાહી પરિવારના દબાણ હેઠળ જીવતા, શાંત છતાં અંદરથી આક્રોશ ધરાવતા યુવાનને વિશ્વસનીય રીતે રજૂ કરી શકે.

નસીરુદ્દીનનો ચહેરો આ પાત્ર માટે સો ટકા યોગ્ય હતો. જ્યારે નસીરુદ્દીન પહેલીવાર શ્યામ બેનેગલને મળવા ગયા, ત્યારે તેઓ ખૂબ જ નર્વસ હતા. બેનેગલે તેમની સાથે માત્ર થોડી જ મિનિટ વાત કરી અને કોઈ મોટું ઓડિશન લીધા વગર જ કહ્યું,

"ઓકે, તું આ રોલ કરી રહ્યો છે." આ સાંભળીને નસીરુદ્દીન ચોંકી ગયા, કારણ કે કોઈ ખાસ ઓડિશન કે નાટ્યાત્મક મહેનત વિના તેમને સીધો જ એક મોટી ફિલ્મમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા મળી ગઈ હતી.

ફિલ્મ 'નિશાંત'ને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર (National Award) મળ્યો અને નસીરુદ્દીનના અભિનયની ખૂબ પ્રશંસા થઈ. તેમ છતાં, તેમને તરત જ બીજી ફિલ્મો મળી ગઈ નહોતી. 'નિશાંત' (1975) અને શ્યામ બેનેગલની જ બીજી ફિલ્મ 'મંથન' (1976) વચ્ચેના સમયગાળામાં તેઓ લગભગ બેરોજગાર જેવા જ હતા.

'નિશાંત' દ્વારા ભારતીય સિનેમામાં સમાંતર સિનેમાને નવી ઓળખ મળી અને નસીરુદ્દીન શાહ, શબાના આઝમી તથા સ્મિતા પાટીલ જેવા પ્રતિભાશાળી કલાકારોની એક આખી નવી પેઢી ભારતીય સિનેમાને મળી.