ઇંધણની કાર્યક્ષમતા, એન્જિનની ટકાઉપણું, જાળવણી ખર્ચ અને ભારતના હાલના વાહનો સાથે સુસંગતતા પર ઉચ્ચ ઇથેનોલ મિશ્રણની અસર અંગે ચર્ચાઓ વધી રહી છે. જ્યારે સરકાર તેની વ્યાપક ઊર્જા સુરક્ષા અને પર્યાવરણીય વ્યૂહરચનાના ભાગરૂપે ઇથેનોલનો ઉપયોગ વધારવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે, ત્યારે ઉદ્યોગના નિષ્ણાતો માને છે કે ધીમે ધીમે સંક્રમણ ગ્રાહકોનું વધુ સારી રીતે રક્ષણ કરશે અને ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકોને વધુ ઇથનોલ સાંદ્રતા માટે તૈયાર થવા માટે પૂરતો સમય આપશે.

ભારતે 2025માં દેશભરમાં E20 પેટ્રોલની ઉપલબ્ધતા સફળતાપૂર્વક હાંસલ કરી હતી, જે નિર્ધારિત સમય કરતાં અગાઉ જ તેના મુખ્ય બાયોફ્યુઅલ લક્ષ્‍યોમાંનું એક હતું. જો કે, E20થી આગળ વધવું એ નવી તકનીકી અને ઓપરેશનલ પડકારોનો સમૂહ રજૂ કરે છે, જેને નીતિ ઘડનારાઓ અન્ય ફરજિયાત મિશ્રણ લક્ષ્‍યાંક રજૂ કરતા પહેલા સંબોધવા માટે ઉત્સુક લાગે છે. શા માટે સરકાર E25ના તાત્કાલિક અમલીકરણ પર પુનર્વિચાર કરી રહી છે નીતિ ઘડવૈયાઓ સામે સૌથી મોટો પડકાર હાલમાં ભારતીય રસ્તાઓ પર ચાલતા વાહનોની વિશાળ સંખ્યા છે.

જોકે નવા વાહનો વધુને વધુ ઉચ્ચ ઇથેનોલ મિશ્રણો માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી રહ્યા છે, ભારતની પેસેન્જર કાર, મોટરસાયકલો અને વ્યાપારી વાહનોનો નોંધપાત્ર ભાગ મૂળરૂપે નીચલા ઈથેનોલની સાંદ્રતા માટે વિકસાવવામાં આવ્યો હતો. ઉદ્યોગના અંદાજો સૂચવે છે કે એપ્રિલ 2023 પહેલાં ઉત્પાદિત વાહનો મુખ્યત્વે ઇ 10 ઇંધણ સાથે ચલાવવા માટે બનાવવામાં આવ્યા હતા. એપ્રિલ 2023 અને માર્ચ 2025 વચ્ચે ઉત્પાદિત મોડેલોમાં સામાન્ય રીતે E20 પેટ્રોલ સાથે સુસંગત ઘટકો હોય છે, પરંતુ તેમાંના ઘણાને 20 ટકા ઇથેનોલથી વધુ મિશ્રણ માટે સંપૂર્ણપણે કેલિબ્રેટ અથવા ઑપ્ટિમાઇઝ કરવામાં આવ્યા ન હતા.

વર્તમાન નિયમનકારી ધોરણો હેઠળ એપ્રિલ 2025 પછી ઉત્પાદિત વાહનોને જ E20 ઇંધણ સાથે લાંબા ગાળાના ઓપરેશન માટે સંપૂર્ણપણે એન્જિનિયર્ડ માનવામાં આવે છે. આનો અર્થ એ કે લાખો જૂની વાહનો સંભવિત રૂપે ઓપરેશનલ પડકારોનો સામનો કરી શકે છે જો પર્યાપ્ત સંક્રમણ અવધિ વિના ફરજિયાત E25 નીતિ રજૂ કરવામાં આવે. તેથી સરકારી અધિકારીઓ મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે કે શું દેશભરમાં ફરજિયાત બનાવવાને બદલે E25 ને ધીમે ધીમે રજૂ કરવાથી ભારતના લાંબા ગાળાના બાયોફ્યુઅલ લક્ષ્‍યો તરફ સરળ માર્ગ પૂરો પાડવામાં આવશે.

ઊંચા ઇથેનોલ મિશ્રણો માઇલેજ અને વાહન પ્રદર્શન પર ચિંતા ઉભી કરે છે ઊંચા ઈથેનોલના મિશ્રણની આસપાસના સૌથી વ્યાપક ચર્ચાના મુદ્દાઓમાંની એક ઇંધણની કાર્યક્ષમતા છે. પરંપરાગત પેટ્રોલની તુલનામાં ઇથેનાલમાં પ્રતિ લિટર ઓછી ઊર્જા હોય છે. કારણ કે એથેનોલની સાંદ્રતા વધે છે, એન્જિનને સામાન્ય રીતે સમાન સ્તરની કામગીરી ઉત્પન્ન કરવા માટે વધુ બળતણની જરૂર પડે છે.

ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકોએ અગાઉ સૂચવ્યું છે કે E20 ઇંધણ પ્રમાણભૂત ઓપરેટિંગ શરતો હેઠળ આશરે ત્રણથી ચાર ટકા સુધી બળતણની બચત ઘટાડી શકે છે. જો કે, કેટલાક મોટરચાલકોએ વાહનના પ્રકાર, ટ્રાફિકની સ્થિતિ અને ડ્રાઇવિંગ પેટર્ન પર આધાર રાખીને મોટા ફેરફારોની જાણ કરી છે.

નિષ્ણાતો માને છે કે ઇટાનોલનું પ્રમાણ E25 સુધી વધારવાથી માઇલેજ પર વધુ અસર થઈ શકે છે, સિવાય કે એન્જિનને ખાસ કરીને ઉચ્ચ મિશ્રણને સમાવવા માટે ટ્યુન કરવામાં આવે. ઇંધણની બચત ઉપરાંત, એન્જિનિયરોએ જૂની વાહનોમાં સામગ્રીની સુસંગતતા અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ઇથેનોલની ઊંચી સાંદ્રતા ઇંધણ પ્રણાલીના કેટલાક ઘટકો, ખાસ કરીને રબરની નળીઓ, સીલ, પ્લાસ્ટિકના કનેક્ટર્સ, ઈંધણ પંપ અને ઈન્જેક્ટર એસેમ્બલીઓના બગાડને વેગ આપી શકે છે, જે મૂળરૂપે ઓછી ઈથેનોલ સામગ્રી માટે રચાયેલ છે.

તકનીકી અભ્યાસોએ સૂચવ્યું છે કે જ્યારે ઘણા આધુનિક વાહનો ઉચ્ચ મિશ્રણો પર સુરક્ષિત રીતે કાર્ય કરી શકે છે, ત્યારે જૂની એન્જિન અને ઇંધણ પ્રણાલીઓને ઉપયોગના વિસ્તૃત સમયગાળા દરમિયાન વધુ નજીકની દેખરેખની જરૂર પડી શકે છે. આ તારણોએ તાત્કાલિક રાષ્ટ્રવ્યાપી આદેશને બદલે તબક્કાવાર રોલઆઉટની તરફેણમાં દલીલોને મજબૂત કરી છે. જૂના વાહનો માટે જાળવણી ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે ઓટોમોટિવ નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે વધુ ઇથેનોલ મિશ્રણો માટે ખાસ રચાયેલ વાહનો સમય જતાં જાળવણીની જરૂરિયાતોમાં વધારો કરી શકે છે.

સંભવિત સમસ્યાઓમાં રબરના ઘટકોનો અકાળે વસ્ત્રો, ઇંધણ પ્રણાલીનું અધોગતિ અને એન્જિનના કેલિબ્રેશન અથવા અસરગ્રસ્ત ભાગોને બદલવા સંબંધિત વધારાની સર્વિસનો સમાવેશ થઈ શકે છે. વર્તમાન E20 કાર્યક્રમ હેઠળ કોઈ વ્યાપક યાંત્રિક નિષ્ફળતાઓની જાણ કરવામાં આવી નથી, તેમ છતાં નિષ્ણાતો માને છે કે ફરજિયાત મિશ્રણ સ્તરને વિસ્તૃત કરતા પહેલા વધુ તકનીકી મૂલ્યાંકન જરૂરી છે. સંશોધન સંસ્થાઓ વિવિધ કેટેગરીના વાહનોમાં એન્જિન ટકાઉપણું, ઉત્સર્જન પ્રદર્શન અને ઘટકોની વિશ્વસનીયતા પર ઉચ્ચ ઇથેનોલ સાંદ્રતાની લાંબા ગાળાની અસરોનો અભ્યાસ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

E25 ના અમલીકરણને લગતી કોઈપણ ભાવિ નીતિને અંતિમ સ્વરૂપ આપતા પહેલા સરકારને આ તારણો પર ભારે આધાર રાખવાની અપેક્ષા છે. ઈન્ડસ્ટ્રી ટ્રાન્ઝિશન દરમિયાન કન્ઝ્યુમર ચોઇસની હિમાયત કરે છે E20 ઇંધણને સંપૂર્ણપણે બદલવાને બદલે, કેટલાક ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો અને ઉદ્યોગના હિતધારકોએ ઇંધણ સ્ટેશનો પર બહુવિધ ઇથેનોલ મિશ્રણ વિકલ્પો ઓફર કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ અભિગમ હેઠળ, મોટરચાલકો તેમના વાહનો માટે સૌથી યોગ્ય ઇંધણ પસંદ કરી શકશે, પછી ભલે તે E20, E25 અથવા ભાવિ ઉચ્ચ મિશ્રણો હોય.

ટેકેદારો એવી દલીલ કરે છે કે ગ્રાહકોને ઇંધણની પસંદગી આપવી એ સુસંગતતાના મુદ્દાઓના જોખમને ઘટાડશે, જ્યારે જૂની વાહનોના માલિકોને તેમના એન્જિન માટે યોગ્ય મિશ્રણનો ઉપયોગ કરવાનું ચાલુ રાખવાની મંજૂરી આપશે. સમાન મલ્ટિ-ગ્રેડ ફ્યુઅલ સિસ્ટમ્સ પહેલેથી જ કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં સફળતાપૂર્વક કાર્યરત છે જ્યાં ગ્રાહકો એન્જિન સ્પષ્ટીકરણો અને ઉત્પાદકની ભલામણોના આધારે ઇંધણો પસંદ કરે છે. ઉદ્યોગના પ્રતિનિધિઓનું માનવું છે કે આવી લવચીકતાથી ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ વધશે અને ભારતના ઇથેનોલ કાર્યક્રમના ક્રમિક વિસ્તરણને ટેકો મળશે.

ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનો ભારતના લાંબા ગાળાના સોલ્યુશન તરીકે જોવામાં આવે છે ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો ભારતની વિકસતી જૈવ ઇંધણ નીતિ માટે સૌથી ટકાઉ લાંબા ગાળાની ઉકેલ તરીકે ફ્લેક્ષ-ફ્યૂલ વાહનો (એફએફવી) ને વધુને વધુ જુએ છે. પરંપરાગત એન્જિનથી વિપરીત, ફ્લેક્સી-ફ્યુલ વાહનોને ખાસ કરીને મેન્યુઅલ ગોઠવણોની જરૂર વગર બહુવિધ ઇથેનોલ મિશ્રણો પર ચલાવવા માટે રચાયેલ છે. અદ્યતન એન્જિન મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ્સ આપમેળે ઇથેનોલની સાંદ્રતા શોધી કાઢે છે અને તે મુજબ કમ્બશનને ઑપ્ટિમાઇઝ કરે છે.

આ ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોને વાહનની વિશિષ્ટતાઓના આધારે પરંપરાગત પેટ્રોલથી લઈને E25, E30 અથવા E85 જેવા વધુ ઉચ્ચ ઇથેનોલ મિશ્રણ સુધીના ઇંધણો પર સલામત રીતે સંચાલન કરવાની મંજૂરી આપે છે. મારુતિ સુઝુકી અને હીરો મોટોકોર્પ સહિતના કેટલાક અગ્રણી ઉત્પાદકોએ પહેલેથી જ ફ્લેક્ષ-ફ્યુલ મોડેલોનું અનાવરણ કર્યું છે અથવા તેમને ભારતીય બજારમાં રજૂ કરવાની યોજના જાહેર કરી છે. સરકાર ઉત્પાદકોને દેશની વ્યાપક સ્વચ્છ ગતિશીલતા વ્યૂહરચનાના ભાગરૂપે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ ટેકનોલોજીના વિકાસને વેગ આપવા માટે સક્રિયપણે પ્રોત્સાહિત કરી રહી છે.

ઉદ્યોગના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ફ્લેક્સ-ફ્યુઅલ વાહનોનો વ્યાપક સ્વીકાર ઉચ્ચ ઇથેનોલ મિશ્રણો તરફના ભાવિ સંક્રમણોને નોંધપાત્ર રીતે સરળ બનાવશે, જ્યારે સુસંગતતા અને જાળવણી અંગેની ચિંતાઓ ઘટાડશે. નીતિ સમીક્ષા હોવા છતાં ભારતનું ઇથેનૉલ મિશન ચાલુ રહે છે. E25, E27 અને E30 ઇંધણ માટે તકનીકી ધોરણો તૈયાર કરતી વખતે સત્તાવાળાઓ E25-સુસંગત વાહનો સાથે વ્યાપક પરીક્ષણો કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

સંશોધકો ભાવિ અમલીકરણ વ્યૂહરચનાઓની ભલામણ કરતા પહેલા વાહનોની ટકાઉપણું, એન્જિન પ્રદર્શન, ઉત્સર્જન સ્તર, ઇંધણની બચત અને માળખાગત આવશ્યકતાઓનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે. આ ટ્રાયલ્સ દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવેલા ડેટા દેશભરમાં ક્યારે અને કેવી રીતે ઉચ્ચ ઇથેનોલ મિશ્રણ રજૂ કરી શકાય છે તે નિર્ધારિત કરવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે. ભારતનો ઇથેનોલ મિશ્રણ કાર્યક્રમ વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી જૈવ ઇંધણ પહેલોમાંનો એક છે.

આ નીતિનો ઉદ્દેશ આયાત કરેલા ક્રૂડ ઓઇલ પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો, રાષ્ટ્રીય ઉર્જા સુરક્ષાને મજબૂત કરવાનો, સ્થાનિક શેરડીના ખેડૂતોને ટેકો આપવાનો, ગ્રીનહાઉસ ગેસનું ઉત્સર્જન ઓછું કરવાનો અને ટકાઉ બાયોફ્યુઅલ અર્થવ્યવસ્થાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. જો કે, નીતિ ઘડનારાઓ હવે સુનિશ્ચિત કરવા માટે નક્કી કરે છે કે ભવિષ્યમાં વિસ્તરણ મજબૂત વૈજ્ઞાનિક પુરાવા, ઉદ્યોગની તૈયારી અને ગ્રાહક વિશ્વાસ દ્વારા સમર્થિત છે.

તાત્કાલિક આદેશને બદલે તબક્કાવાર અભિગમને પ્રોત્સાહન આપીને સરકાર સંતુલિત સંક્રમણ પ્રાપ્ત કરવાની આશા રાખે છે જે પર્યાવરણીય ઉદ્દેશો અને લાખો ભારતીય મોટરચાલકોના હિતો બંનેનું રક્ષણ કરે છે.