- India Iran Relations Update : \ ભારત બનશે ‘કિંગમેકર’?
- તેહરાને ભારતને ગણાવ્યું સૌથી ‘ભરોસેમંદ ખેલાડી’
- ટ્રમ્પનો ૧૫ મુદ્દાનો શાંતિ પ્રસ્તાવ અને નવો વળાંક
- કુવૈત એરપોર્ટ પર ભીષણ હુમલો, સેનાનો યુદ્ધનો મિજાજ
- શું પીએમ મોદી મધ્યસ્થી કરી જંગને રોકી શકશે?
India Iran Relations Update : મિડિલ ઈસ્ટ (Middle East) માં ચાલી રહેલા ભીષણ તણાવ અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે ફાટી નીકળેલા જંગને રોકવા માટે હવે ભારતની ભૂમિકા નિર્ણાયક બની છે.
તેહરાને ભારતને વિશ્વનું સૌથી ‘ભરોસેમંદ ખેલાડી’ (Most Trusted Player) તરીકે સ્વીકાર્યું છે. ભારત સ્થિત ઈરાની રાજદૂત મોહમ્મદ ફતહાલીએ નવી દિલ્હીમાં આપેલું નિવેદન દર્શાવે છે કે ભારત આ વૈશ્વિક સંકટનો ઉકેલ લાવવા માટે સક્ષમ છે.
India Iran Relations Update : ઈરાની રાજદૂતનું મોટું વિશ્લેષણ
રાજદૂત ફતહાલીએ નવી દિલ્હીમાં પત્રકારો સાથે વાત કરતા જણાવ્યું કે, ભારત એકમાત્ર એવો દેશ છે જે અમેરિકા, ઈઝરાયેલ અને ઈરાન ત્રણેય પક્ષો સાથે ઐતિહાસિક અને વ્યૂહાત્મક સંબંધો (Strategic Relations) ધરાવે છે. ભારતની સંતુલિત વિદેશ નીતિ (Balanced Foreign Policy) તેને મધ્યસ્થી તરીકે એક ખાસ સ્થાન અપાવે છે.
તદુપરાંત, ગ્લોબલ સાઉથના લીડર (Leader of Global South) હોવાના નાતે ભારત ગેરસમજો દૂર કરવા અને રાજદ્વારી રસ્તાઓ (Diplomatic Channels) ખોલવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. ઈરાનનું માનવું છે કે ભારતની મધ્યસ્થીથી બંને દેશો વચ્ચે સંવાદ સરળ બની શકે છે.
India Iran Relations Update : 15 મુદ્દાની ફોર્મ્યુલા અને પાકિસ્તાન
આ ઘટનાક્રમ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ (Donald Trump) એ ઈરાન સાથે વાતચીત કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી છે. અમેરિકાએ યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) માટે 15 મુદ્દાનો એક ગુપ્ત પ્રસ્તાવ ઈરાનને મોકલ્યો છે. રિપોર્ટ્સ મુજબ, આ યોજના પાકિસ્તાની મધ્યસ્થીઓ (Pakistani Mediators) દ્વારા તેહરાન પહોંચાડવામાં આવી છે.
જોકે, ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ વાતચીત માટે તૈયાર છે, પરંતુ તે માટે ‘સન્માન અને સમાનતા’ (Respect and Equality) ની શરત અનિવાર્ય છે. ઈરાન કોઈ પણ દબાણ હેઠળ સમજૂતી કરવા માંગતું નથી.
અમેરિકા-ઈરાન તણાવ અને સૈન્ય હિલચાલ
| વિગત | અમેરિકાનું પગલું | ઈરાનનો પ્રતિસાદ |
| મુખ્ય મધ્યસ્થી | પાકિસ્તાન દ્વારા પ્રસ્તાવ મોકલ્યો | ભારત પર સૌથી વધુ ભરોસો વ્યક્ત કર્યો |
| સૈન્ય એક્શન | ગલ્ફમાં પેરાટ્રૂપર્સ (Paratroopers) ની તૈનાતી | કુવૈત એરપોર્ટ પર હુમલો અને આક્રમકતા |
| શાંતિ પ્રસ્તાવ | 15 મુદ્દાની યોજના (15-Point Plan) | સન્માનજનક શરતોની માંગણી |
ઈરાની સેનાનો વિરોધ અને કુવૈત એરપોર્ટ પર હુમલો
એક તરફ રાજદ્વારી સ્તરે પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે, ત્યારે બીજી તરફ ઈરાની સેના (Iran Military) નો મિજાજ આક્રમક છે. ઈરાનના ખાતમ અલ-અનબિયા સેન્ટ્રલ હેડક્વાર્ટરના પ્રવક્તા લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ઈબ્રાહિમ જુલ્ફાગારીએ અમેરિકાના શાંતિ પ્રસ્તાવની મજાક ઉડાવી છે. તેમણે ટેલિવિઝન પર આપેલા નિવેદનમાં જણાવ્યું કે, “અમે તમારા જેવા લોકો સાથે ક્યારેય કોઈ સમજૂતી (Compromise) નહીં કરીએ.”
પરિણામે, જમીની સ્તરે યુદ્ધ અટકવાના સંકેત દેખાતા નથી. તાજેતરમાં કુવૈત ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (Kuwait International Airport) પર થયેલા હુમલામાં ભીષણ આગ લાગી હતી, જેણે મિડિલ ઈસ્ટના સુરક્ષા સમીકરણો બદલી નાખ્યા છે.
નિષ્ણાંતોનો મત: ભારતની ભૂમિકા કેટલી અસરકારક?
આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોના નિષ્ણાંતોનું માનવું છે કે ભારતની ‘નોન-એલાઈનમેન્ટ’ નીતિ તેને વિશ્વસનીય બનાવે છે. ખાસ કરીને, વડાપ્રધાન નરેન્દ્રભાઈ મોદીના નેતૃત્વમાં ભારત જે રીતે રશિયા-યુક્રેન સંકટમાં મધ્યસ્થી કરવા આગળ આવ્યું હતું, તેવી જ અપેક્ષા હવે મિડિલ ઈસ્ટમાં રાખવામાં આવી રહી છે.
જોકે, પડકાર એ છે કે ઈરાનની સેના અને રાજકીય નેતૃત્વ વચ્ચેના આંતરિક મતભેદો (Internal Conflict) પણ વધી રહ્યા છે. ટ્રમ્પનું આહ્વાન અને ઈરાની રાજદૂતની ભારત પ્રત્યેની અપેક્ષા વચ્ચે શું ભારત મધ્યસ્થી માટે તૈયાર થશે? તે હવે જોવાનું રહેશે.