રામ એટલે માત્ર એક રાજા કે ભગવાન નહીં, પણ રામ એટલે પરસ્પર સંવાદિતા અને સ્નેહનું સર્વોચ્ચ શિખર. આજના વિખવાદભર્યા સમયમાં જ્યારે આપણે રામરાજ્યની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે પ્રશ્ન એ થાય કે એ રામરાજ્ય આવશે ક્યાંથી? એનો જવાબ વનવાસી રામના જીવનમાં છુપાયેલો છે.

Ramcharitmanas : જગતને ઉપદેશ નહીં, પોતાને ઉજાસ

સામાન્ય રીતે લેખકો દુનિયાને સુધારવા કે શીખવવા લખતા હોય છે. વાલ્મીકિજી-Valmiki એ જ્યારે રામાયણ રચી ત્યારે હેતુ આદર્શ જીવનનો નકશો દોરવાનો હતો. પરંતુ જ્યારે બાબા તુલસીદાસે-Tulsidas ‘રામચરિતમાનસ’ની રચના કરી, ત્યારે તેમની કોઈ એવી જીદ નહોતી કે દુનિયા સુધરી જાય. તેમનો હેતુ તો પવિત્ર અને અંગત હતો:

Ramcharitmanas : “સ્વાંતઃસુખાય તુલસી રઘુનાથગાથા…”

બાબા કહે છે કે હું મારા પોતાના સુખ માટે, મારા મનને પ્રકાશિત કરવા અને મારી વાણીને શુદ્ધ કરવા આ કથા લખું છું. આ કેટલો મોટો સંદેશ છે! જો માણસ પોતાનું મન શુદ્ધ કરી લે, તો સમાજ આપોઆપ શુદ્ધ થઈ જાય. રામચરિતમાનસના 450મા વર્ષમાં મંગલ પ્રવેશ કરી રહ્યા છીએ ત્યારે યાદ રાખવું ઘટે કે આ ગ્રંથ માત્ર વાંચવા માટે નથી, પણ મન સરોવરમાં ડૂબકી મારીને ભીંજાવા માટે છે.

વનવાસી રામ: જે છેલ્લી હરોળના માણસના ‘સગા’ થયા

ભગવાન રામે મહેલોમાં રહીને જેટલી મર્યાદા સ્થાપી, એનાથી અનેકગણી સમરસતા વનમાં રહીને સ્થાપી છે. વનવાસ દરમિયાન રામે કોઈ મોટા આશ્રમોમાં જઈને સત્સંગો નથી કર્યા, પણ સમાજની છેલ્લી હરોળમાં ઉભેલા માણસને હૃદય સરસો ચાંપ્યો છે.

• જ્યારે રામ નિષાદરાજને ગળે લગાવે છે, ત્યારે એ ભેટી પડવું એ માત્ર બે વ્યક્તિનું મિલન નહોતું, પણ રાજસત્તાનું જનસત્તા સાથેનું મિલન હતું.

• શબરીના એંઠા બોર ખાતી વખતે પ્રભુએ સાબિત કર્યું કે ભક્તિમાં જાતિ નથી હોતી, ભાવ હોય છે.

• “ઈશ્વર અંસ જીવ અબિનાસી, ચેતન અમલ સહજ સુખ રાસી॥”

જો અંદર બેઠેલો આત્મા જ પરમાત્માનો અંશ હોય, તો પછી ઊંચ-નીચના ભેદભાવ ક્યાંથી આવ્યા? આજે જે લોકો સમાજને જાતિઓમાં વહેંચીને તોડવાનું ષડયંત્ર રચે છે, તેમણે રામના એ વનવાસના રસ્તે ચાલવાની જરૂર છે જ્યાં જટાયુ, શબરી અને હનુમાન જેવા ‘વંચિતો’ જ રામના સૌથી નજીકના સાથીઓ હતા.

રાવણની વિચારધારા વિરુદ્ધ રામનો સ્વભાવ

રાવણ અને રામ વચ્ચેનું યુદ્ધ એ માત્ર બે રાજાઓનું યુદ્ધ નહોતું, એ બે વિચારધારાઓનો સંઘર્ષ હતો.

1. રાવણની વૃત્તિ: ભોગ અને અપહરણની. તે પોતાના જ ભાઈ વિભીષણને લાત મારીને ભગાડે છે. તે ઐશ્વર્યની ટોચે હોવા છતાં અશાંત છે.

2. રામનો સ્વભાવ: ત્યાગ અને સમર્પણનો. તેઓ વનવાસ આપનાર કૈકેયીને પણ જ્યારે પાછા ફરીને ગળે લગાવે છે, ત્યારે પ્રેમનો મહાસાગર હિલોળા લે છે.

આજે ઘરોમાં પ્રોપર્ટી માટે ઝઘડા થાય છે, ભાઈ-ભાઈ વચ્ચે વેર છે, પિતા-પુત્રના સંબંધોમાં ખટાશ છે - આ બધું એટલે છે કારણ કે આપણા જીવનમાં રાવણ જેવો અહંકાર પ્રવેશ્યો છે. જે દિવસે રામ જેવો ત્યાગ આવશે, તે દિવસે કલેશ આપોઆપ શમી જશે.

સમાજ: એક જીવંત શરીર

જેમ શરીરના એક નાના અંગમાં કાંટો વાગે તો આખું શરીર બેચેન થઈ જાય છે, તેમ સમાજ પણ એક શરીર છે. જો સમાજનો કોઈ એક વર્ગ દુઃખી હશે, તો આખો દેશ ક્યારેય સુખી નહીં થઈ શકે. રામકથા આપણને આ જ ‘સામાજિક સ્વાસ્થ્ય’ શીખવે છે.

“પર હિત સરિસ ધર્મ નહિં ભાઈ, પર પીડ઼ા સમ નહિં અધમાઈ॥”

પરોપકારથી મોટો કોઈ ધર્મ નથી અને બીજાને દુઃખ આપવા જેવું કોઈ પાપ નથી. રામની સેવા એટલે મૂર્તિની પૂજા તો ખરી જ, પણ સાથે સાથે નિરાધાર અને ગરીબની સેવા.

રામ હજી પણ આપણી રાહ જુએ છે

રામકથા એ પૃથ્વીનું કલ્પવૃક્ષ છે. આપણે રામચરિતમાનસના એ માનસ સરોવરમાં ડૂબકી લગાવવાની જરૂર છે જ્યાં અહંકાર ઓગળી જાય અને પ્રેમ પ્રગટે. રામ કોઈ એક પંથ કે વાડાના નથી, રામ તો એ વિશ્વાસ છે જે માણસને માણસ સાથે જોડે છે.

આપણે સંકલ્પ કરીએ કે આપણે માત્ર રામની વાતો નહીં કરીએ, પણ રામ જેવું જીવવાનો પ્રયત્ન કરીશું. કારણ કે જ્યાં રામ છે, ત્યાં જ વિશ્રામ છે.

Good Friday: શોકનો દિવસ હોવા છતાં શા માટે આ શુક્રવારને ‘ગુડ’ કહેવાય છે? જાણો મહત્વ