કંપનીએ સાથે જ એ દાવાને પણ નકાર્યો છે કે સોનિયા ગાંધીએ સૂચવેલા સંપાદકીય ફેરફારો સ્વીકાર્યા નહીં હોવાથી કંપનીએ પુસ્તક પ્રકાશિત કરવાનું છોડી દીધું.

અમેરિકન પ્રકાશક Alfred A. Knopf દ્વારા 'Belonging: A Journey of Love'ને 10 નવેમ્બર 2026ના રોજ પ્રકાશિત કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. Knopf, Penguin Random House ગ્રુપનો જ એક ભાગ છે. પુસ્તકમાં સોનિયા ગાંધીના બાળપણથી લઈને રાજીવ ગાંધી સાથેના સંબંધ, ભારત આગમન અને તેમના રાજકીય-જાહેર જીવનના અનુભવોનો સમાવેશ થવાનો છે.

Penguin Indiaએ શું કહ્યું?

Penguin Random House Indiaએ પોતાના નિવેદનમાં કહ્યું કે પુસ્તકને લઈને થયેલી ચર્ચાઓ દરમિયાન કંપની તેને પ્રકાશિત કરવા માટે તૈયાર અને ઉત્સુક હતી. જોકે પ્રકાશક તરીકે પુસ્તકમાં દર્શાવાયેલા તથ્યોની ચકાસણી કરવી અને લેખકને જરૂરી સંપાદકીય સૂચનો આપવાની જવાબદારી પણ પ્રકાશકની જ હોય છે.

કંપનીના કહેવા મુજબ fact-checking અને લેખકને સંપાદકીય ભલામણો આપવી પ્રકાશન પ્રક્રિયાનો સામાન્ય ભાગ છે. Penguin Indiaએ લેખક સાથે થયેલી આંતરિક અને ગોપનીય ચર્ચાઓ અંગે વધુ ટિપ્પણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે.

શું સંપાદકીય ફેરફારના મુદ્દે અટક્યું પ્રકાશન?

અગાઉ આવેલા મીડિયા અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે Penguin Random House Indiaએ પુસ્તકની પાંડુલિપિના કેટલાક ભાગોમાં ફેરફાર અથવા કાપ મૂકવાની ભલામણ કરી હતી. સોનિયા ગાંધીએ તે ફેરફારો સ્વીકાર્યા નહીં અને ત્યારબાદ કંપની ભારતમાં પુસ્તકના પ્રકાશનથી દૂર થઈ ગઈ હોવાનો દાવો થયો હતો.

જોકે Penguin Indiaનું કહેવું છે કે માત્ર લેખક દ્વારા સંપાદકીય ફેરફારો ન સ્વીકારવાના કારણે કંપનીએ પુસ્તક ન પ્રકાશિત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો એવું કહેવું સંપૂર્ણ પરિસ્થિતિને સાચી રીતે રજૂ કરતું નથી.

અશોક ગેહલોતે મોદી-RSS અને ચીનનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો

Penguin Indiaની સ્પષ્ટતા બાદ કોંગ્રેસના નેતાઓએ સમગ્ર મામલે સવાલ ઉઠાવ્યા છે. રાજસ્થાનના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અશોક ગેહલોતે આરોપ લગાવ્યો કે પુસ્તકમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, RSS અને મોદી સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન ચીન સાથે જોડાયેલા સરહદી મુદ્દાઓ અંગેના કેટલાક ભાગમાં ફેરફાર અથવા તેને દૂર કરવા માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું.

જોકે ગેહલોતે The Indian Expressને જણાવ્યું હતું કે તેમણે પોતે પુસ્તકની પાંડુલિપિ જોઈ કે વાંચી નથી અને આ અંગે તેમણે સોનિયા ગાંધી સાથે પણ વાત કરી નથી. તેમણે કહ્યું હતું કે આ અંગેની ચર્ચા તેમને પાર્ટીમાં સાંભળવા મળી હતી. એટલે આ દાવો કોંગ્રેસ તરફથી કરવામાં આવેલ આરોપ છે અને તેની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ નથી.

ગેહલોતે સવાલ કર્યો કે જો પુસ્તક દુનિયાના અન્ય દેશોમાં પ્રકાશિત થઈ શકે છે તો ભારતમાં તેનું પ્રકાશન કેમ અટકી રહ્યું છે? તેમણે સમગ્ર ઘટનાને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા સાથે જોડીને સરકાર પર પણ સવાલ ઊભા કર્યા છે.

કમલનાથે પણ ઉઠાવ્યા સવાલ

મધ્ય પ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી કમલનાથે પણ આ મામલાને ગંભીર ગણાવ્યો છે. તેમણે સવાલ કર્યો કે કોઈ વરિષ્ઠ રાજકીય વ્યક્તિ પોતાના જીવન અને અનુભવો અંગે શું લખશે અને શું નહીં તે શું પ્રકાશક નક્કી કરશે?

કમલનાથે એવો પણ પ્રશ્ન કર્યો કે પ્રકાશક આ પ્રકારના ફેરફારો પોતાની રીતે સૂચવી રહ્યો હતો કે તેના પર કોઈ અન્ય પ્રકારનું દબાણ હતું. કોંગ્રેસના અન્ય નેતાઓએ પણ સમગ્ર મામલાને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા સાથે જોડ્યો છે.

ભારતમાં પ્રકાશક કોણ હશે તે હજુ સ્પષ્ટ નથી

હાલ ભારતમાં 'Belonging: A Journey of Love'નું અંતિમ પ્રકાશન અને વિતરણ કોણ કરશે તે સત્તાવાર રીતે સ્પષ્ટ થયું નથી. જોકે અહેવાલો અનુસાર અન્ય પ્રકાશકો પુસ્તકના ભારતીય પ્રકાશન અધિકારો માટે ચર્ચામાં છે અને HarperCollinsનું નામ પણ સામે આવ્યું છે.

આ દરમિયાન Amazon India પર પુસ્તકનું ઈ-બુક વર્ઝન આશરે ₹2,615માં પ્રી-ઓર્ડર માટે સૂચિબદ્ધ જોવા મળ્યું છે. ત્યાં પ્રકાશક તરીકે HarperCollins UKના imprint William Collinsનું નામ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

પુસ્તકમાં શું હશે?

'Belonging: A Journey of Love'માં સોનિયા ગાંધી પોતાના જીવનના લગભગ છ દાયકાના અનુભવો વર્ણવશે. પુસ્તકમાં ઇટાલીમાં તેમનું બાળપણ, કેમ્બ્રિજમાં રાજીવ ગાંધી સાથે મુલાકાત, ભારત આગમન, ઇન્દિરા ગાંધીના પરિવારનો ભાગ બનવાનો અનુભવ, રાજીવ ગાંધીની હત્યા બાદનું જીવન અને રાજકારણમાં તેમનો પ્રવેશ જેવા પ્રસંગો આવરી લેવાશે.

પુસ્તકમાં 2004માં વડાપ્રધાન પદ ન સ્વીકારવાના તેમના નિર્ણય સહિત તેમના વ્યક્તિગત અને રાજકીય જીવનના અનેક મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગોનો પણ ઉલ્લેખ થવાની ધારણા છે.

હાલ Penguin Random House Indiaએ તેના પર લાગેલા આરોપોને નકાર્યા છે, જ્યારે કોંગ્રેસના નેતાઓ સરકારના સંભવિત દબાણ અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાનો મુદ્દો ઉઠાવી રહ્યા છે. એટલે પુસ્તક નવેમ્બરમાં પ્રકાશિત થાય તે પહેલાં જ તેના ભારતીય પ્રકાશનને લઈને રાજકીય અને પ્રકાશન જગતમાં ચર્ચા તેજ બની છે.