AI Impact On Human Intelligence: જો તમે ChatGPT, Gemini, Claude, અથવા Grok જેવા AI ચેટબોટ સાથે અવારનવાર વાતચીત કરો છો તો ના માત્ર તમે ખોટી માહિતી પર ભરોસો કરવા લાગો છો, પરંતુ સમયની સાથે-સાથે તમારું જ્ઞાન અને વિચારવા-સમજવાની ક્ષમતા પણ ઓછી થઈ શકે છે. એવું અમારું નહીં પરંતુ મેસાચુસેટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી (MIT) ના રિસર્ચરનું કહેવું છે.
ચેટબોટ સાથે વાત કરતી વખતે તમે એક પેટર્ન જોઈ હશે. તેઓ અવારનવાર તમારી વાત સાથે કંઈક વધારે પડતા જ સહમત થઈ જાય છે. આ શરૂઆતમાં અસરકારક તો લાગે છે અને તમારા કામને ઝડપથી પતાવી પણ દે છે, પરંતુ આ સુવિધા તમારી પાસેથી તમારું અસલી જ્ઞાન છીનવી શકે છે.
MIT રિસર્ચરની ચેતવણી
ઇન્સાનની વિચારસરણી અને જ્ઞાન પર એઆઈ (AI) ની શું અસર પડી રહી છે, તેના માટે MIT ના સંશોધકોએ ચેતવણી જાહેર કરી છે. MIT ના બે તાજેતરના પેપર્સમાં એક જેવી ચિંતા તરફ ઈશારો કરવામાં આવી રહ્યો છે. પહેલા પેપરનો ટોપિક આ વાત પર ભાર મૂકે છે કે જ્યારે AI સિસ્ટમ સતત યુઝર્સના વિચારોને સાચા ઠેરવે છે, ત્યારે તેનાથી એક એવો ફીડબેક લૂપ બની શકે છે જે સમયની સાથે ખોટી ધારણાઓને વધુ મજબૂત કરે છે.
સ્ટડીમાં થયો મોટો ખુલાસો
આ ખુશામતિયા વર્તનનો અભ્યાસ કરવા માટે સંશોધકોએ એક ગાણિતિક મોડેલ બનાવ્યું જેથી એ સમજી શકાય કે ચેટબોટ સાથે વાતચીત કરતી વખતે યુઝર્સ પોતાની ધારણાઓ કેવી રીતે બનાવે છે. સ્ટડી દરમિયાન, તેમણે યુઝર્સ અને AI સિસ્ટમ વચ્ચે હજારો વાતચીતનું સિમ્યુલેશન કર્યું. આ સેટઅપમાં, યુઝર્સે AI સાથે પોતાની વાતચીત એક અભિપ્રાય સાથે શરૂ કરી અને ચેટબોટના દરેક જવાબ પછી પોતાના અભિપ્રાયને અપડેટ કર્યો.
યુઝર થઈ જાય છે ભ્રમિત
જેમ-જેમ વાતચીત આગળ વધી, સંશોધકોએ જોયું કે ચેટબોટ હંમેશા નિષ્પક્ષ નથી રહેતો. જોકે ક્યારેક-ક્યારેક તે સંતુલિત જવાબ આપે છે, પરંતુ અવારનવાર તે એવી રીતે જવાબ આપે છે જે યુઝરના પહેલાથી મોજૂદ વિચારોને જ દોહરાવે છે અને તેમનું સમર્થન કરે છે. સંશોધકોના જણાવ્યા અનુસાર, આ વર્તન એક એવો ફીડબેક લૂપ બનાવે છે, જ્યાં યુઝર કોઈ વિચાર શેર કરે છે, ચેટબોટ તેની સાથે સહમત થાય છે. તેનાથી પણ વધારે મહત્વની વાત એ છે કે રિસર્ચર ચેતવણી આપે છે કે આ પ્રકારની ભ્રામક વિચારસરણી તાર્કિક અને સમજદાર યુઝર્સ સાથે પણ થઈ શકે છે.
બીજાઓ પાસેથી શીખવાનું થઈ જશે ઓછું
MIT ની બીજી સ્ટડીમાં રિસર્ચ કરનારાઓનું કહેવું છે કે AI ટૂલ્સ પર લોકોની વધતી નિર્ભરતા ધીમે-ધીમે ઇન્સાનની શીખવાની અને જ્ઞાન વધારવાની ક્ષમતાને ઓછી કરી શકે છે. સ્ટડી જણાવે છે કે જેમ-જેમ AI સિસ્ટમ પર્સનલાઈઝ્ડ જવાબ અને સૂચનો આપવામાં બહેતર થતી જશે, યુઝર્સ જાતે માહિતી શીખવામાં કે તેની તપાસ કરવામાં ઓછી મહેનત કરશે. રિસર્ચરે ચેતવણી આપી છે કે સમયની સાથે, AI પર બહુ વધારે નિર્ભર રહેવાથી પરસ્પર વાતચીત ઓછી થઈ શકે છે, બીજાઓ પાસેથી શીખવાનું ઓછું થઈ શકે છે અને જ્ઞાનમાં ધીમે-ધીમે ઘટાડો આવી શકે છે.
ખતમ થઈ શકે છે જ્ઞાન
ઘણા વધારે કિસ્સાઓમાં આ નિર્ભરતા જ્ઞાન ખતમ થવાનું કારણ પણ બની શકે છે, જ્યાં ઇન્સાનની સામાન્ય સમજ ઓછી થઈ જશે. કુલ મળીને, આ બંને સ્ટડી પરથી ખબર પડે છે કે AI ઇન્સાનના જ્ઞાન અને વિચારસરણીને કેવી રીતે પ્રભાવિત કરી શકે છે.