Iran 14-point proposal: ઈરાને યુદ્ધને કાયમી ધોરણે ખતમ કરવાના પોતાના સૌથી તાજા રાજદ્વારી કદમના ભાગરૂપે અમેરિકાને ૧૪-મુદ્દાનો એક નવો પ્રસ્તાવ આપ્યો છે. આ પ્રસ્તાવમાં સૌથી ખાસ વાત પરમાણુ હથિયાર પર વાતચીત છે. એવું લાગે છે કે ઈરાન અમેરિકા પર યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા અને ઈરાની બંદરો પર લાગેલી નાકાબંધી હટાવવાનું દબાણ બનાવવા માટે પછીની કોઈ તારીખે પરમાણુ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવાની શક્યતા રજૂ કરી રહ્યું છે.

જોકે પોતાના નવીનતમ પ્રસ્તાવમાં ઈરાને પોતાના પરમાણુ કાર્યક્રમના સંબંધમાં કોઈ રાહત આપવાની કોઈ પાકી પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી નથી.

બીજી તરફ શનિવારે આ નવા પ્રસ્તાવ પર પ્રતિક્રિયા આપતા અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું કે તેઓ આનો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે પરંતુ તેમને પાક્કો વિશ્વાસ નથી કે તેઓ ઈરાન સાથે કોઈ સમજૂતી કરી શકશે. આ વાત તેમણે ત્યારે કહી જ્યારે એક દિવસ પહેલા જ તેમણે મધ્યસ્થી પાકિસ્તાન દ્વારા તેહરાન પાસેથી મળેલા પાછલા પ્રસ્તાવ પર પોતાની નિરાશા વ્યક્ત કરી હતી.

શું પરમાણુ મુદ્દે વાતચીત માટે તૈયાર છે ઈરાન?

તેહરાનના પ્રસ્તાવના બીજા તબક્કામાં કથિત રીતે સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને વાતચીત સામેલ છે. પ્રસ્તાવના નવમા પોઈન્ટમાં એવું લાગે છે કે ઈરાન પરમાણુ મુદ્દાઓ પર પછીથી ચર્ચા કરવાની શક્યતા રજૂ કરી રહ્યું છે જેથી સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા પર યુદ્ધ ખતમ કરવા અને ઈરાની બંદરો પર લાગેલી નાકાબંધી હટાવવાનું દબાણ બનાવી શકાય. એક્સિયોસે ૨ મેના રોજ પ્રસ્તાવની જાણકારી રાખતા બે સ્ત્રોતોને ટાંકીને જણાવ્યું હતું કે જો સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા અને ઈરાન આવતા મહિના સુધી હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અને યુદ્ધની સમાપ્તિના સંબંધમાં કોઈ સમજૂતી પર પહોંચી જાય છે તો ઈરાન એક મહિના સુધી પરમાણુ વાટાઘાટો કરવા માટે સંમત થઈ જશે.

• અલ જઝીરાએ અહેવાલ આપ્યો કે ઈરાને “૧૫ વર્ષ સુધી” યુરેનિયમ સંવર્ધનને રોકવાના “વિચાર પર ચર્ચા કરવા” ની ઓફર કરી છે. આ પાછલી ઈરાની ઓફરની સરખામણીમાં ઘણી લાંબી અવધિ છે. પહેલા ઈરાને પાંચ વર્ષ માટે સંવર્ધનને રોકવાનો પ્રસ્તાવ આપ્યો હતો.

• ઈરાની પ્રસ્તાવમાં એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે સંવર્ધનમાં અટકાયત પૂરી થયા પછી ઈરાન ૩.૬ ટકા સુધી સંવર્ધન કરી શકે છે. ૨૦૧૫ ના ‘જોઈન્ટ કોમ્પ્રીહેન્સિવ પ્લાન ઓફ એક્શન’ (JCPOA) હેઠળ ઈરાનને પહેલા ૩.૬૭ ટકા સુધી સંવર્ધન કરવાની મંજૂરી હતી.

• રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે પહેલા જ સંકેત આપી દીધો હતો કે તેઓ ઈચ્છે છે કે ઈરાન યુરેનિયમ સંવર્ધનને કાયમ માટે બંધ કરી દે.

• પ્રસ્તાવમાં એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે ઈરાન પોતાના ‘અત્યંત સંવર્ધિત યુરેનિયમ’ (HEU) ના ભંડારના “ભવિષ્ય પર ચર્ચા કરવા” તૈયાર છે. આના સંભવિત વિકલ્પોમાં આ ભંડારને વિદેશ મોકલવો અથવા તેને હળવો (dilute) કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

• અમેરિકાએ માંગ કરી છે કે ઈરાન પોતાનો HEU ભંડાર તેને સોંપી દે. પ્રસ્તાવમાં એ વાત પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે ઈરાન પોતાની કોઈપણ પરમાણુ સુવિધાને નષ્ટ નહીં કરે.

• પ્રસ્તાવમાં ઈરાન તરફથી પોતાના પરમાણુ કાર્યક્રમમાં આપવામાં આવતી “રાહતો” ના બદલામાં ઈરાન પર લાગેલા પ્રતિબંધોમાં ઢીલ આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

• આવી જ રીતે ‘ધ વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ’ એ ૧ મેના રોજ અહેવાલ આપ્યો હતો કે ઈરાનના પ્રસ્તાવમાં “અમેરિકા તરફથી પ્રતિબંધોમાં ઢીલ આપવામાં આવે તેના બદલામાં ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવાની વાત કહેવામાં આવી છે.”