હિંસા પ્રભાવિત મણિપુરમાં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા 'મુક્ત અવરજવર'ની જાહેરાત કર્યાને ૧૬ મહિના વીતી ચૂક્યા છે, પરંતુ કાંગપોકપીના લોકોનું કહેવું છે કે સુરક્ષા વ્યવસ્થા વચ્ચે લોકોને અવરજવરની પરવાનગી ભલે મળી રહી હોય, પરંતુ ખાદ્યાન્ન, ઈંધણ અને રસોઈ ગેસનો નિર્બાધ પુરવઠો હજુ પણ મળી રહ્યો નથી. આવશ્યક વસ્તુઓનો ભંડાર ખતમ થવા લાગ્યો છે અને હવે લોકોને ડર છે કે ક્યાંક ભૂખમરો આગામી માનવીય સંકટ ન બની જાય.

આ સંકટ નાગા સંગઠનો દ્વારા છેલ્લા એક મહિનાથી ચાલી રહેલી આર્થિક નાકાબંધી વચ્ચે પેદા થયું છે, જેણે કુકી બહુલ વિસ્તારો સુધી સામાનની અવરજવરને ખરાબ રીતે પ્રભાવિત કરી દીધી છે. બંને સમુદાયો વચ્ચે તણાવ વધવાની સાથે સ્થિતિ વધુ ગંભીર થઈ ગઈ છે.

કાંગપોકપી જિલ્લો આવશ્યક વસ્તુઓના પુરવઠા માટે બે મુખ્ય માર્ગો પર નિર્ભર છે- પહેલો, કાંગલાટોંગબીના રસ્તે જિલ્લા મુખ્યાલયને રાજ્યની રાજધાની ઈમ્ફાલ સાથે જોડે છે, જ્યારે બીજો માર્ગ સેનાપતિ જિલ્લાના માધ્યમથી નાગાલેન્ડના દીમાપુર સુધી જાય છે.

સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે બંને દિશાઓથી આવતો પુરવઠો બાધિત છે, જેના કારણે ખાદ્યાન્ન, ઈંધણ અને અન્ય જરૂરી સામાન લઈને આવતા ટ્રક જિલ્લા સુધી પહોંચી શકતા નથી.

જરૂરી સેવાઓ ઠપ્પ, રોજિંદી જિંદગી થઈ મુશ્કેલ

રાજકીય વિવાદ હવે કાંગપોકપીના લોકો માટે રોજિંદા અસ્તિત્વનું સંકટ બની ચૂક્યું છે. જિલ્લાના સૈકુલ કસ્બામાં એલપીજી સિલિન્ડર મળવા લગભગ અશક્ય થઈ ગયા છે. આવા સમયે ઘણા પરિવારોએ ફરીથી લાકડાના ચૂલા પર રસોઈ બનાવવાનું શરૂ કરી દીધું છે અને લાકડાં એકઠા કરવા તેમની દૈનિક દિનચર્યાનો ભાગ બની ગયો છે.

સૈકુલ અને રાહત શિબિરોમાં રહેતા લોકોની મદદ કરતા સ્થાનિક સ્વયંસેવક ગૌપૂ કહે છે કે સંકટ ક્યારેય ખતમ નથી થયું, બલ્કે હવે તેણે એક નવું રૂપ લઈ લીધું છે.

તેઓ કહે છે, 'કેટલાક લોકો રસોઈ બનાવવા માટે ઈન્ડક્શન ચૂલાનો ઉપયોગ કરે છે, પરંતુ સૈકુલનું વીજળી સબ-સ્ટેશન આટલો ભાર સહન કરી શકતું નથી. ઉપરથી જ્યારે વીજળી જતી રહે છે ત્યારે ઈન્ટરનેટ પણ બંધ થઈ જાય છે. એટલે કે એક સમસ્યા ઉપર બીજી સમસ્યા.'

વારંવાર વીજળી કપાવવી અને એલપીજી સિલિન્ડરની આસમાને પહોંચતી કિંમતોએ લોકોને ફરીથી લાકડાં પર નિર્ભર થવા મજબૂર કરી દીધા છે.

ગૌપૂ કહે છે, 'કાંગપોકપી જિલ્લામાં આર્થિક નાકાબંધીને કારણે એક ગેસ સિલિન્ડરની કિંમત ૫,૦૦૦ થી ૬,૦૦૦ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગઈ છે.'

તેમના મતે, ૧૩ મે પછીથી રસોઈ ગેસનો પુરવઠો લગભગ સંપૂર્ણપણે બંધ છે.

તેઓ જણાવે છે, '૧૩ મે પછીથી સૈકુલમાં એક પણ ગેસ સિલિન્ડર નથી આવ્યું. આવશ્યક વસ્તુઓનો બધો ભંડાર પણ ખતમ થઈ ચૂક્યો છે. ના ગેસ સિલિન્ડર છે, ના રાશન, અને ના પેટ્રોલ-ડીઝલ ઉપલબ્ધ છે. મુસ્લિમ અને નેપાળી મિત્રોની મદદથી થોડો જરૂરી સામાન મળી જાય છે, પરંતુ ખૂબ મોંઘી કિંમત પર. ઉદાહરણ તરીકે, પેટ્રોલ ૨૫૦ રૂપિયા પ્રતિ લીટર, ગેસ સિલિન્ડર ૫,૦૦૦ રૂપિયા અને ૫૦ કિલો ચોખાની કોથળી ૩,૦૦૦ રૂપિયામાં મળી રહી છે.'

આ સંકટ હવે આખા કાંગપોકપી જિલ્લામાં ફેલાઈ ચૂક્યું છે અને દરેક વર્ગના લોકોને પ્રભાવિત કરી રહ્યું છે.

રાહુલ (નામ બદલ્યું છે), જે મણિપુરના મૂળ નિવાસી નથી અને કાંગપોકપી શહેરમાં એક ડિપાર્ટમેન્ટલ સ્ટોર ચલાવે છે, કહે છે કે મે ૨૦૨૩ માં મેઈતેઈ અને કુકી સમુદાયો વચ્ચે હિંસા શરૂ થયા પછીથી તેમણે આવો હાલ ક્યારેય નથી જોયો.

તેઓ કહે છે, '૨૦૨૩ થી હિંસા ચાલી રહી છે, પરંતુ ત્યારે પણ ખાવા-પીવાના સામાનનો પુરવઠો ક્યારેય આ રીતે નથી અટક્યો. આખરે સરકાર શું કરી રહી છે?'

અવરજવરની પરવાનગી, પરંતુ કડક પાબંદીઓ

રાહુલ જણાવે છે કે તેમને બફર ઝોન પાર કરવાની પરવાનગી તો છે, પરંતુ તેના પર પણ ઘણી પ્રકારની પાબંદીઓ છે.

તેઓ કહે છે, 'હું ઈમ્ફાલ કે રાજ્યના કોઈ પણ ભાગમાંથી મારા પરિવાર માટે રાશન ખરીદી શકું છું, પરંતુ મહિનામાં માત્ર એક જ વાર ખાદ્ય સામગ્રી લઈને બફર ઝોન પાર કરવાની પરવાનગી છે. જો બીજી વાર ગયો, તો બફર ઝોન પર હાજર નાગા લોકો ના માત્ર મારી પૂછપરછ કરશે, પરંતુ પૂરો સામાન પણ રાખી શકે છે, મારપીટનો પણ ડર રહે છે.'

જણાવવું રહ્યું કે માર્ચ ૨૦૨૫ માં કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે સુરક્ષા વ્યવસ્થા વચ્ચે આખા મણિપુરમાં 'મુક્ત અવરજવર' પુનઃસ્થાપિત કરવાની જાહેરાત કરી હતી અને તેને સામાન્ય સ્થિતિ તરફ એક ડગલું ગણાવ્યું હતું. પરંતુ કાંગપોકપીના લોકોનું કહેવું છે કે લોકોની અવરજવર તો અમુક અંશે શરૂ થઈ, પરંતુ જરૂરી સામાનનો નિર્બાધ પુરવઠો હજુ પણ પુનઃસ્થાપિત થઈ શક્યો નથી.

રાહુલ કહે છે, 'મારે મારા બે કર્મચારીઓને પગાર આપવાનો છે. પરિવાર અને બહેનોની જવાબદારી પણ છે. કોઈ રીતે અત્યાર સુધી કામ ચાલી રહ્યું છે, પરંતુ આમ ક્યાં સુધી ચાલી શકશે?'

કાંગપોકપીમાં એક કેફે ચલાવનાર સુમી (નામ બદલ્યું છે) પણ રાહુલની જેમ જ ગંભીર સંકટનો સામનો કરી રહી છે. આવશ્યક વસ્તુઓની અછતને કારણે તેમણે પોતાનો વ્યવસાય બંધ કરવો પડ્યો છે.

તેઓ કહે છે, 'હાલત એવી છે કે આપણી પાસે ચિકન તો છે, પરંતુ ચિકન ફ્રાઈડ રાઈસ બનાવવા માટે ચોખા નથી. આપણે લોકોને અધૂરું ભોજન તો ન પીરસી શકીએ.'

જરૂરી સામાન આટલો મોંઘો કેમ થઈ ગયો?

કાંગપોકપીના રહેવાસીઓ પાસેથી એ સમજવાની કોશિશ કરી કે આખરે એક એલપીજી સિલિન્ડરની કિંમત ૫,૦૦૦ થી ૬,૦૦૦ રૂપિયા અને પેટ્રોલ લગભગ ૨૫૦ રૂપિયા પ્રતિ લીટર સુધી કેમ પહોંચી ગઈ છે.

સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે તેનું એક મોટું કારણ એ છે કે મણિપુરના પહાડો અને ખીણ વચ્ચે પ્રમાણમાં સ્વતંત્ર રીતે અવરજવર માત્ર અમુક સમુદાયોના લોકો જ કરી શકવા સક્ષમ છે. જેમાં મેઈતેઈ પાંગલ (મુસ્લિમ), નેપાળી સમુદાયના લોકો અને ઉત્તર ભારતથી આવેલા કેટલાક બિન-મણિપુરી નિવાસીઓ, જેમને સ્થાનિક લોકો 'મેઈનલેન્ડર્સ' કહે છે, સામેલ છે.

આ સમુદાયોના લોકો હવે અનિચ્છાએ મધ્યસ્થીની ભૂમિકા નિભાવી રહ્યા છે. તેઓ ઈમ્ફાલથી જરૂરી સામાન ખરીદે છે, પછી સંઘર્ષ પછી બનેલા અથવા વધુ કડક થયેલા ઘણા ચેકપોસ્ટો અને નાકાબંધીઓને પાર કરીને તેને પહાડી વિસ્તારો સુધી પહોંચાડે છે. આ દરમિયાન તેમને રસ્તામાં ઘણા સ્થાનો પર અનૌપચારિક શુલ્ક પણ ચૂકવવો પડે છે.

પરિવહનની દરેક કડી અને દરેક ચેકપોસ્ટ સામાનની કિંમતમાં વધારો કરી દે છે અને આખરે તેનો પૂરો બોજ કાંગપોકપીના ઉપભોક્તાઓ પર પડે છે. પરિણામસ્વરૂપ, આવશ્યક વસ્તુઓ હવે ઘણા પરિવારોની પહોંચથી બહાર થઈ ગઈ છે. રોજિંદી જરૂરિયાતનો સામાન પણ લક્ઝરીની ચીજ બનતી જઈ રહી છે.

સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે તેઓ ભોજન અને ઈંધણ ખરીદવા માટે પોતાની જમાપૂંજી ખર્ચ કરી રહ્યા છે, જ્યારે ઘણા પરિવારોને ડર છે કે જો જલ્દી પુરવઠો પુનઃસ્થાપિત નહીં થાય તો તેમની બધી બચત ખતમ થઈ જશે.

નાકાબંધી ક્યારે ખતમ થશે?

૧૭ મેના રોજ આંતર-જિલ્લા આર્થિક નાકાબંધીનું એલાન કરનાર યુનાઇટેડ નાગા કાઉન્સિલ (UNC) નું કહેવું છે કે આ નાકાબંધી હાલ પૂરતી ચાલુ રહેશે.

કાઉન્સિલના એક નેતાએ કહ્યું કે માત્ર તે છ નાગા નાગરિકોના મૃતદેહ મળી જવાથી, જેમના વિશે સંગઠનનો આરોપ છે કે તેમનું કુકી સમૂહોએ અપહરણ કર્યું હતું અને પાછળથી તેમની હત્યા કરી દેવામાં આવી હતી, નાકાબંધી પાછી ખેંચવામાં આવશે નહીં.

તેમણે કહ્યું, 'નાકાબંધી ત્યાં સુધી ચાલુ રહેશે, જ્યાં સુધી મૃતકોના પરિવારોને ન્યાય નહીં મળી જાય.'

જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે આ નાકાબંધીને કારણે કાંગપોકપીના લોકો ભોજન, ઈંધણ અને દવાઓની ભારે અછતથી ઝઝૂમી રહ્યા છે, તો તેમણે પોતાના સ્ટેન્ડનો બચાવ કર્યો.

તેમણે કહ્યું, 'માત્ર કુકી જ નહીં, ત્યાં રહેતા બીજા લોકો પણ આ નાકાબંધીથી પ્રભાવિત છે.' તેમનો તર્ક હતો કે તેની અસર માત્ર કુકી સમુદાય સુધી સીમિત નથી.

આ વચ્ચે, ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) ના એક વરિષ્ઠ સૂત્રએ ધ વાયરને જણાવ્યું કે છ નાગા નાગરિકોની હત્યા પછી કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહને આખા ઘટનાક્રમની માહિતી આપવામાં આવી હતી.

સૂત્ર અનુસાર, કેન્દ્ર સરકારને તે કુકી ઉગ્રવાદી સંગઠનો સામે કાર્યવાહી કરવાનો આગ્રહ કરવામાં આવ્યો છે, જે 'સસ્પેન્શન ઓફ ઓપરેશન્સ' (SoO) કરાર હેઠળ યુદ્ધવિરામમાં સામેલ છે. SoO એક એવો કરાર છે, જે અંતર્ગત ઉગ્રવાદી સંગઠન રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકાર સાથે પ્રસ્તાવિત રાજકીય ઉકેલની પ્રક્રિયા દરમિયાન શસ્ત્રબદ્ધ ગતિવિધિઓ રોકવા અને પોતાના શસ્ત્રો જમા કરવા પર સહમત થાય છે.

જોકે, અત્યાર સુધી વાતચીતમાં કોઈ નક્કર પ્રગતિ નથી થઈ અને ના નાકાબંધી ખતમ થવાના કોઈ સંકેતો મળ્યા છે. આવા સમયે કાંગપોકપીના લોકો વંશીય સંઘર્ષ અને રાજકીય ગતિરોધની સૌથી મોટી કિંમત ચૂકવી રહ્યા છે. ખાદ્ય સામગ્રી, ઈંધણ અને અન્ય જરૂરી વસ્તુઓની અછત વચ્ચે તેમનું રોજિંદી જીવન સતત કઠિન થતું જઈ રહ્યું છે.