ભારત પોતે પણ ફ્રાન્સ પાસેથી ઓછામાં ઓછા 114 રાફેલ લડાકુ વિમાન વધુ ખરીદવા જઈ રહ્યું છે અને લગભગ 35-40 બિલિયન ડોલરની ડીલને લઈને બંને દેશો વચ્ચે હાલમાં વાતચીત ચાલી રહી છે.

ભારતીય અધિકારીઓ હંમેશાથી રાફેલના ઇલેક્ટ્રોનિક વૉરફેર સૂટ SPECTRA અને HAMMER મિસાઇલ્સની ક્ષમતાની જોરદાર પ્રશંસા કરતા આવ્યા છે. પરંતુ શું રાફેલ ખરેખર 5th જનરેશનના સ્ટીલ્થ લડાકુ વિમાનો જેવા ચીનના J-20 અથવા અમેરિકાના F-35 સામે ટકી શકશે?

ફ્રેન્ચ સંરક્ષણ વિશ્લેષકો અને વાયુસેનાના એક ઇનસાઇડ રિપોર્ટમાં રાફેલ અંગે આપવામાં આવેલી માહિતીને લઈને નવી ચર્ચા શરૂ થવાની સંભાવના છે. આ રિપોર્ટ આવ્યા બાદ ફ્રેન્ચ પાઇલટ્સ અને સંરક્ષણ નિષ્ણાતોના આકલન તથા ભારતીય દાવાઓ વચ્ચે મોટો વિરોધાભાસ જોવા મળી રહ્યો છે.

ફ્રેન્ચ વાયુસેનાના વ્યૂહરચનાકારોએ તૈયાર કર્યો છે રિપોર્ટ

આ રિપોર્ટ ફ્રાન્સની વાયુ અને અવકાશ સેનાના ભવિષ્યના હવાઈ યુદ્ધ મોડલ, તેમની યુદ્ધ લડવાની ક્ષમતા અને વર્ષ 2035 સુધીના તેમના સ્ટ્રક્ચરલ પ્રોગ્રામ્સને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આ એક વ્યૂહાત્મક સમીક્ષા રિપોર્ટ છે, જેમાં ફ્રેન્ચ વાયુસેનાએ આગળ શું કરવું જોઈએ તેને લઈને સલાહ આપવામાં આવી છે. આ રિપોર્ટ ફ્રેન્ચ વાયુસેનાના વર્તમાન અને ભૂતપૂર્વ લડાકુ પાઇલટ્સ, એરોસ્પેસ વ્યૂહરચનાકારો અને સંરક્ષણ વિશ્લેષકોએ મળીને તૈયાર કર્યો છે.

ફ્રેન્ચ રિપોર્ટમાં રાફેલને લઈને શું-શું કહેવામાં આવ્યું છે?

સ્ટીલ્થ વિમાનો સામે નબળું- ફ્રેન્ચ પાઇલટ્સ અને વ્યૂહરચનાકારોનું માનવું છે કે 4.5 જનરેશનનું રાફેલ કોઈ 5th જનરેશનના સ્ટીલ્થ લડાકુ વિમાન સામે પૂરતું નથી. ઉચ્ચ-તીવ્રતાવાળા યુદ્ધમાં રાફેલની પોતાની મર્યાદાઓ છે.

NATO માટે માત્ર સહયોગીની ભૂમિકા- રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે વર્તમાન ઉપકરણો અને ક્ષમતાઓ સાથે ફ્રેન્ચ વાયુસેના યુદ્ધ દરમિયાન NATO તરફથી માત્ર સહયોગીની ભૂમિકા જ ભજવી શકે છે. કારણ કે દુશ્મનોની એડવાન્સ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ (IADS)ને ભેદવામાં અને SEAD મિશનને અંજામ આપવામાં (એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને નષ્ટ કરવામાં) એકલું રાફેલ સક્ષમ નથી.

રાફેલ-F5 ખૂબ જરૂરી- આ રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે રાફેલનું F4 સ્ટાન્ડર્ડ વર્તમાન રાફેલની ક્ષમતામાં થોડો સુધારો જરૂર કરશે, પરંતુ દુશ્મનની એર ડિફેન્સને સંપૂર્ણ રીતે નષ્ટ કરવાની (SEAD) વાસ્તવિક ક્ષમતા F5 સ્ટાન્ડર્ડ સાથે જ આવશે. ચિંતાની વાત એ છે કે ફ્રાન્સે કહ્યું છે કે 2035 સુધી જ રાફેલ F-5 ઓપરેશનલ થઈ શકશે. ભારત પણ ઓછામાં ઓછા 24 F-5 ખરીદવા માંગે છે, પરંતુ હવે તે 2035 પછી જ શક્ય બની શકશે.

હેમર અને સ્ટેન્ડ-ઓફ હથિયારોની મર્યાદિત ક્ષમતા- આ રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે માત્ર સ્ટેન્ડ-ઓફ બોમ્બ અથવા હેમર જેવા હથિયારો પર નિર્ભર રહેવું પૂરતું નથી. અત્યાધુનિક એન્ટી-એક્સેસ/એરિયા ડિનાયલ (A2/AD) ઝોનમાં આ હથિયારોની અસર મર્યાદિત થઈ જાય છે. ભારતે પણ હેમર ખરીદ્યું છે.

ફ્રેન્ચ રિપોર્ટથી વિપરીત ભારતીય વાયુસેનાના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ દાવો કરે છે કે રાફેલ સ્ટીલ્થ એરક્રાફ્ટ સામે ખૂબ જ સારું છે અને તેની SPECTRA ક્ષમતા એક ગેમચેનજર છે. આ કારણે રાફેલને લઈને નવી ચર્ચા શરૂ થવાની સંભાવના છે. ફ્રેન્ચ રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે રાફેલમાં ઘણી ખામીઓ છે, ખાસ કરીને SEADના ક્ષેત્રમાં અને ક્વોન્ટિટેટિવ રીતે, જેમાં ફ્લીટ અને સ્ટોક સતત હાઈ-ઇન્ટેન્સિટીવાળા સંઘર્ષનો સામનો કરવા માટે પૂરતા નથી. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આપવામાં આવેલી સલાહ વર્તમાન અને ભવિષ્ય બંને માટે છે. તેનો હેતુ આ સૌથી જરૂરી ખામીઓને દૂર કરવાનો છે.

રાફેલને લઈને ભારતનું શું માનવું છે?

ભારતીય વાયુસેનાનું માનવું છે કે રાફેલ ચીનના J-20 જેવા સ્ટીલ્થ વિમાનોને સરળતાથી ડિટેક્ટ અને ન્યુટ્રલાઇઝ કરી શકે છે. ભારતમાં SPECTRA EW (EW) સૂટને 'ગેમચેનજર' ગણાવવામાં આવ્યું છે, જે રડારને ચકમો આપી શકે છે. જ્યારે ફ્રેન્ચ રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે માત્ર SPECTRA પૂરતું નથી, પરંતુ તેના માટે અનમેન્ડ ડ્રોન્સ અને નેટવર્ક-સેન્સર મોડલની જરૂર છે. ભારતમાં એવું માનવામાં આવ્યું છે કે રાફેલ આગામી 20-25 વર્ષ સુધી દક્ષિણ એશિયામાં હવાઈ સર્વોચ્ચતા જાળવી રાખશે અને કદાચ આ જ કારણ છે કે હાલમાં પાંચમી જનરેશનના લડાકુ વિમાન ખરીદવાની અમારી કોઈ યોજના નથી.

જ્યારે ફ્રાન્સ માને છે કે રાફેલને ડ્રોન્સ લોયલ વિંગમેન જોઈએ જ અને તેના વિના તેને ફ્રન્ટલાઇન પર મોકલવું જોખમી હશે. જોકે ભારતીય વાયુસેનાનું આકલન મોટા પ્રમાણમાં એ વાત પર નિર્ભર હોઈ શકે છે કે આપણા પડોશી પાકિસ્તાન અને ચીન પાસે હાલમાં કઈ ટેક્નોલોજી ઉપલબ્ધ છે અને આપણા જૂના કાફલા જેવા કે MIG-21, જગુઆરની સરખામણીમાં રાફેલ કેટલું મોટું અપગ્રેડ છે. આ ઉપરાંત ભારત પાસે વિકલ્પો પણ મર્યાદિત છે.

બીજી તરફ ફ્રાન્સે આ વિમાન બનાવ્યું છે અને તેની વાયુસેના NATOના ધોરણો પર યુદ્ધ લડે છે, જ્યાં તેનો સામનો રશિયાની આધુનિક S-400, S-500 અને સુખોઈ-57 જેવા અદ્યતન સ્ટીલ્થ અને એર-ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ સાથે થવાનો છે. તેથી ફ્રેન્ચ પાઇલટ્સ કદાચ કોઈ સંકોચ વિના રાફેલની ખામીઓને સ્વીકારી રહ્યા છે.