જોકે, GDP વૃદ્ધિના આ સકારાત્મક સમાચાર વચ્ચે પ્રધાનમંત્રી મોદીએ દેશવાસીઓને એક મહત્વપૂર્ણ આર્થિક સંદેશ પણ આપ્યો છે. તેમણે લોકોને બિનજરૂરી વિદેશ પ્રવાસ ટાળવા, લગ્ન જેવા મોટા પ્રસંગો વિદેશમાં યોજવાને બદલે ભારતમાં યોજવા અને જરૂરિયાત ન હોય તો સોનાની ખરીદીથી દૂર રહેવાની અપીલ કરી છે. આ અપીલ પાછળ 'સ્વદેશી', 'વોકલ ફોર લોકલ' અને આત્મનિર્ભર ભારતને વધુ મજબૂત બનાવવાનો વિચાર કેન્દ્રમાં છે.

7.8 ટકાની GDP વૃદ્ધિ પછી PM મોદીએ શું કહ્યું?

પ્રધાનમંત્રી મોદીએ ભારતના 7.8 ટકા GDP વૃદ્ધિદરને દેશ માટે ઉત્સાહજનક ગણાવ્યો હતો. વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધ, સપ્લાય ચેઇનની અનિશ્ચિતતા અને આર્થિક પડકારો વચ્ચે ભારતે નોંધાવેલી વૃદ્ધિને તેમણે દેશની આર્થિક ક્ષમતાનો પુરાવો ગણાવ્યો. તાજેતરના આંકડાઓ મુજબ એપ્રિલ-જૂન ત્રિમાસિક ગાળામાં મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રમાં 9.2 ટકા વૃદ્ધિ નોંધાઈ હતી, જ્યારે ખાનગી રોકાણ અને વપરાશમાં પણ મજબૂતી જોવા મળી હતી. આ વૃદ્ધિ ઘણા અર્થશાસ્ત્રીઓના અંદાજ કરતાં વધુ રહી હતી. પરંતુ પ્રધાનમંત્રીએ માત્ર વૃદ્ધિદરની ઉજવણી સુધી પોતાનો સંદેશ મર્યાદિત રાખ્યો નહોતો. તેમણે દેશની આર્થિક પ્રગતિને વધુ લાંબા ગાળે મજબૂત બનાવવા માટે સામાન્ય નાગરિકોની ખર્ચ કરવાની આદતોમાં પણ 'સ્વદેશી' વિચારને સ્થાન આપવાની અપીલ કરી હતી.

TVK-કોંગ્રેસ વચ્ચે મતભેદનો અંત? : CM વિજય રાહુલ ગાંધીને PM ઉમેદવાર માનતા હોવાનો કોંગ્રેસનો દાવો

'વિદેશ ફરવા જવાનું ટાળો'

પ્રધાનમંત્રી મોદીએ બિનજરૂરી વિદેશ પ્રવાસ ટાળવાની અપીલ કરતાં સ્થાનિક પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવાનો સંદેશ આપ્યો છે. ભારત પાસે વિવિધ પ્રકારના પ્રવાસન સ્થળો અને સેવાઓ ઉપલબ્ધ હોવા છતાં દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં ભારતીયો વિદેશ પ્રવાસ માટે ખર્ચ કરે છે. તેમની અપીલનો મુખ્ય ભાર એ છે કે, લોકો શક્ય હોય ત્યાં સુધી દેશમાં જ ખર્ચ કરે અને સ્થાનિક સેવાઓ તથા વ્યવસાયોને પ્રોત્સાહન આપે. દેશમાં ખર્ચ થતો નાણાકીય પ્રવાહ સ્થાનિક હોટેલ, પ્રવાસન, પરિવહન, રેસ્ટોરાં અને અન્ય સેવા ક્ષેત્રોને મદદરૂપ થઈ શકે છે.

'Wed in India': વિદેશી ડેસ્ટિનેશન વેડિંગને લઈને પણ અપીલ

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતીય પરિવારોમાં વિદેશી ડેસ્ટિનેશન વેડિંગનો ટ્રેન્ડ વધ્યો છે. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ આ પ્રકારના લગ્નને વિદેશમાં યોજવાને બદલે ભારતમાં જ લગ્ન સમારોહ યોજવાની અપીલ કરી છે. 'Wed in India'ના વિચાર પાછળ સ્થાનિક અર્થતંત્રને લાભ પહોંચાડવાનો હેતુ છે. લગ્ન સમારોહ સાથે હોટેલ, કેટરિંગ, ડેકોરેશન, ઇવેન્ટ મેનેજમેન્ટ, ફોટોગ્રાફી, પરિવહન અને અન્ય અનેક ક્ષેત્રો જોડાયેલા હોય છે. જો આવા મોટા ખર્ચ ભારતમાં થાય તો સ્થાનિક વ્યવસાયો અને રોજગારને પ્રોત્સાહન મળી શકે છે. પ્રધાનમંત્રીએ આ અપીલને સ્વદેશી અને આત્મનિર્ભર ભારતના વ્યાપક અભિયાન સાથે જોડ્યું છે.

'જરૂર ન હોય તો સોનું ન ખરીદો'

પ્રધાનમંત્રીના સંદેશનો સૌથી વધુ ચર્ચાસ્પદ ભાગ સોનાની ખરીદી અંગેનો રહ્યો છે. ભારતમાં સોનાનું સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ વિશેષ છે. લગ્ન, તહેવારો અને રોકાણ સાથે સોનાની ખરીદી મોટા પ્રમાણમાં જોડાયેલી છે. પ્રધાનમંત્રીએ લોકોને જરૂરી ન હોય તો સોનાની ખરીદી ટાળવાની અપીલ કરી છે. આ મુદ્દો ભારતના આયાત ખર્ચ અને વિદેશી ચલણ સાથે પણ જોડાયેલો છે, કારણ કે ભારત પોતાની સોનાની માંગનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે. આ વર્ષે મે મહિનામાં પણ પ્રધાનમંત્રીએ સોનાની બિનજરૂરી ખરીદી ઘટાડવા અને વિદેશ પ્રવાસ ટાળવાની અપીલ કરી હતી. તે સમયે વૈશ્વિક તેલ બજારમાં અસ્થિરતા અને ઊંચા આયાત ખર્ચ અંગે ચિંતા વ્યક્ત થઈ રહી હતી.

સોના અને વિદેશ પ્રવાસનો અર્થતંત્ર સાથે શું સંબંધ?

સામાન્ય નાગરિક માટે સોનાની ખરીદી અથવા વિદેશ પ્રવાસ વ્યક્તિગત નિર્ણય હોઈ શકે છે, પરંતુ મોટા પાયે આવા ખર્ચ દેશના વિદેશી ચલણના પ્રવાહ સાથે જોડાયેલા હોય છે. સોનાની આયાત માટે ડોલરમાં ચૂકવણી કરવી પડે છે. તેવી જ રીતે વિદેશ પ્રવાસ, ડેસ્ટિનેશન વેડિંગ અને અન્ય ખર્ચ માટે પણ દેશની બહાર નાણાં ખર્ચાય છે. જ્યારે વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધે અને આયાત ખર્ચમાં વધારો થાય ત્યારે વિદેશી ચલણ પર દબાણ વધી શકે છે. આ જ કારણોસર પ્રધાનમંત્રીની અપીલને માત્ર જીવનશૈલી અંગેની સલાહ તરીકે નહીં, પરંતુ વ્યાપક આર્થિક સંદેશ તરીકે પણ જોવામાં આવી રહી છે. ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલ જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે, જેના કારણે વૈશ્વિક તેલ બજારની અસ્થિરતા દેશના આયાત બિલ પર સીધી અસર કરી શકે છે.

'વોકલ ફોર લોકલ' અને સ્વદેશી પર ફરી ભાર

પ્રધાનમંત્રી મોદીએ પોતાના તાજેતરના સંદેશમાં ફરી એકવાર સ્વદેશી ઉત્પાદનો અને સ્થાનિક સેવાઓ અપનાવવાની અપીલ કરી છે. તેમના મતે, લોકો જ્યારે સ્થાનિક ઉત્પાદનો અને સેવાઓને પ્રાથમિકતા આપે છે ત્યારે દેશની અંદર ઉત્પાદન, રોજગાર અને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહન મળે છે. 'વોકલ ફોર લોકલ' અને 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' જેવા અભિયાન દ્વારા સરકાર લાંબા સમયથી સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા અને આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. પ્રધાનમંત્રીએ એવો પણ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે આત્મનિર્ભરતાને પ્રાથમિકતા આપીને ભારત વિકાસશીલ ભારતના લક્ષ્‍ય તરફ વધુ ઝડપથી આગળ વધી શકે છે.

મજબૂત GDP છતાં વૈશ્વિક પડકારો યથાવત

ભારતનો 7.8 ટકાનો GDP વૃદ્ધિદર સકારાત્મક સંકેત હોવા છતાં વૈશ્વિક આર્થિક પડકારો હજુ પણ યથાવત છે. ઊંચા ક્રૂડ ઓઇલ ભાવ, ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ, સપ્લાય ચેઇનમાં વિક્ષેપ અને ચલણ બજારની અસ્થિરતા જેવા પરિબળો ભારતના અર્થતંત્ર પર અસર કરી શકે છે. ભારતની આર્થિક વૃદ્ધિને ખાનગી રોકાણ, મજબૂત વપરાશ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે ટેકો આપ્યો હોવાનું અહેવાલોમાં સામે આવ્યું છે. જોકે, ઊર્જા આયાત પરની નિર્ભરતાને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો ભવિષ્યમાં ફુગાવો અને આયાત ખર્ચ માટે પડકાર બની શકે છે.

સામાન્ય લોકો માટે PM મોદીના સંદેશનો અર્થ શું?

પ્રધાનમંત્રીની અપીલને કોઈ કાનૂની પ્રતિબંધ તરીકે જોવો યોગ્ય નથી. તેમણે લોકોને સ્વૈચ્છિક રીતે બિનજરૂરી વિદેશ ખર્ચ અને સોનાની ખરીદી પર વિચાર કરવા જણાવ્યું છે. જે લોકોને વ્યવસાય, અભ્યાસ, સારવાર અથવા અન્ય આવશ્યક કારણોસર વિદેશ જવું હોય તેમના માટે આ અપીલ અલગ સંદર્ભ ધરાવે છે. મુખ્ય ભાર બિનજરૂરી અને વૈકલ્પિક ખર્ચ ઘટાડવા તેમજ શક્ય હોય ત્યાં સ્થાનિક ઉત્પાદનો અને સેવાઓને પસંદ કરવાનો છે. વિદેશી ડેસ્ટિનેશન વેડિંગને બદલે ભારતમાં લગ્ન યોજવાની અપીલ પણ દેશના પ્રવાસન અને સ્થાનિક સેવા ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન આપવાના વિચાર સાથે જોડાયેલી છે.

GDPના સારા સમાચાર વચ્ચે 'સ્વદેશી'નો સંદેશ કેમ?

GDPમાં 7.8 ટકાની વૃદ્ધિ બાદ પણ પ્રધાનમંત્રીએ ફરી સ્વદેશી અને સ્થાનિક ખર્ચ પર ભાર મૂક્યો છે. આ દર્શાવે છે કે, સરકાર માત્ર ટૂંકા ગાળાની આર્થિક વૃદ્ધિ જ નહીં, પરંતુ લાંબા ગાળે આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને સ્થાનિક અર્થતંત્રને વધુ મજબૂત બનાવવા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. વૈશ્વિક બજારમાં અનિશ્ચિતતા વધે ત્યારે કોઈપણ દેશ માટે સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતા અને આંતરિક બજારનું મજબૂત હોવું મહત્વપૂર્ણ બને છે.

ભારત પાસે વિશાળ ગ્રાહક બજાર હોવાથી સ્થાનિક ઉત્પાદનો અને સેવાઓને મળતું પ્રોત્સાહન અર્થતંત્રમાં મોટી ભૂમિકા ભજવી શકે છે. આ જ વિચાર સાથે પ્રધાનમંત્રી મોદીએ GDP વૃદ્ધિના સારા સમાચાર વચ્ચે પણ નાગરિકોને ખર્ચની પ્રાથમિકતાઓ અંગે વિચાર કરવા જણાવ્યું છે.

વિકાસની ગતિ જાળવવા સૌની ભાગીદારીનો સંદેશ

પ્રધાનમંત્રીના સંદેશનો મુખ્ય અર્થ એ છે કે દેશની આર્થિક પ્રગતિમાં માત્ર સરકાર અને ઉદ્યોગોની જ નહીં, પરંતુ સામાન્ય નાગરિકોની પસંદગીઓની પણ ભૂમિકા હોય છે. સ્થાનિક ઉત્પાદન ખરીદવાથી લઈને ભારતમાં પ્રવાસન અને લગ્ન સમારોહ યોજવા સુધીના નિર્ણયથી સ્થાનિક અર્થતંત્રને સીધો કે આડકતરો ફાયદો થઈ શકે છે. બીજી તરફ, સોના જેવી આયાત આધારિત વસ્તુઓની બિનજરૂરી ખરીદી ઘટાડવાથી વિદેશી ચલણના ખર્ચને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે. એકંદરે, ભારતના 7.8 ટકાના GDP વૃદ્ધિદર વચ્ચે પ્રધાનમંત્રી મોદીએ દેશવાસીઓને વિકાસની ઉજવણી સાથે આર્થિક જવાબદારીનો પણ સંદેશ આપ્યો છે. 'વિદેશ પ્રવાસ ટાળો, વિદેશમાં લગ્ન ન કરો અને જરૂર ન હોય તો સોનું ન ખરીદો' જે