હાલ બે પરિવારો પોતાના દાવા પર અડગ છે અને મૃતદેહની સાચી ઓળખ માટે DNA ટેસ્ટનો સહારો લેવાઈ રહ્યો છે.

બૉડી નંબર 1003 પર કોના-કોના દાવા?

પોખરા એકેડમી ઑફ હેલ્થ સાયન્સિસમાં રાખવામાં આવેલા બૉડી નંબર 1003 પર બર્દિયાના હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટમાં કામ કરતા ગોપાલ દહિતના પરિવાર અને રૂપનદેહીના ટૂરિસ્ટ ગાઇડ દામોદર બસ્યાલના પરિવારએ દાવો કર્યો હતો. આ ઉપરાંત ત્રીજા પરિવારે પણ શરૂઆતમાં આ જ મૃતદેહને પોતાના લાપતા સ્વજનનો ગણાવ્યો હતો, પરંતુ બાદમાં તે પરિવારે પોતાનો દાવો પાછો ખેંચી લીધો હતો. તેથી હવે મુખ્ય વિવાદ દહિત અને બસ્યાલ પરિવારો વચ્ચે છે.

આ ઘટનામાં સૌથી કરુણ બાબત એ છે કે બંને પરિવારો માટે આ માત્ર કોઈ અજાણ્યા મૃતદેહની ઓળખનો પ્રશ્ન નથી. પૂર બાદ તેમના પોતાના સ્વજન જીવિત છે કે મૃત્યુ પામ્યા છે તેની અનિશ્ચિતતા વચ્ચે તેમને મળેલા મૃતદેહમાં પોતાના પરિવારજનની છબી દેખાઈ રહી છે. અધિકારીઓ માટે પણ માત્ર દેખાવ કે શરીરની કેટલીક નિશાનીઓના આધારે અંતિમ નિર્ણય લેવો મુશ્કેલ બન્યો છે.

ગોપાલ દહિતના પરિવારને ફોટામાં દેખાયો સ્વજન

કાઠમંડુ પોસ્ટના અહેવાલ મુજબ ગોપાલ દહિત હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટમાં કામ કરવા રસુવા ગયા હતા અને પૂર બાદ લાપતા થયા હતા. ત્યારબાદ તેમની બહેન માંજી થારૂ સહિત પરિવારના સભ્યો બર્દિયાથી ગૈંડાકોટ પહોંચ્યા હતા. ત્યાં તેમને મળી આવેલા મૃતદેહોના ફોટોગ્રાફ બતાવવામાં આવ્યા અને પરિવારજનોએ બૉડી નંબર 1003ને ગોપાલ તરીકે ઓળખ્યો હતો. ત્યારબાદ તેઓ મૃતદેહ ઘરે લઈ જવાની આશાએ પોખરા પહોંચ્યા હતા.

પરંતુ પોખરા પહોંચ્યા બાદ દહિત પરિવાર સામે બીજી મુશ્કેલી ઊભી થઈ. બસ્યાલ પરિવાર પણ આ જ મૃતદેહ પર પોતાના સ્વજનનો દાવો કરી રહ્યો હતો. બંને પરિવારોનું કહેવું હતું કે મૃતદેહની શારીરિક રચના અને કેટલીક વિશિષ્ટ નિશાનીઓ તેમના લાપતા પરિવારજન સાથે મેળ ખાય છે.

દાંત, કાન, હોઠ અને ચહેરાની રચનાથી ઓળખનો પ્રયાસ

નેપાળમાં પૂર બાદ મળી રહેલા મૃતદેહોની ઓળખ માટે શરૂઆતમાં ફોટોગ્રાફ, ચહેરાની રચના, શરીરની બનાવટ, દાંત, કાન, હોઠ, કપડાં તથા અન્ય વ્યક્તિગત વસ્તુઓ જેવી બાબતોનો સહારો લેવામાં આવી રહ્યો છે. પરંતુ લાંબા અંતર સુધી પૂરનાં પાણીમાં વહી આવેલા મૃતદેહોની સ્થિતિને કારણે આવી ઓળખ હંમેશા નિશ્ચિત બની શકતી નથી. Nepal Newsના અહેવાલમાં પણ જણાવાયું છે કે પરિવારજનો હોસ્પિટલમાં રાખવામાં આવેલા મૃતદેહોના ફોટોગ્રાફ જોઈને ચહેરા, શરીરની રચના, દાંત અને અન્ય નિશાનીઓ પરથી પોતાના સ્વજનને ઓળખવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

બૉડી નંબર 1003ના કિસ્સામાં પણ બંને પરિવારો દ્વારા અલગ-અલગ શારીરિક લક્ષણોને આધાર બનાવવામાં આવ્યા હતા. આવી સ્થિતિમાં એક પરિવારની ઓળખને બીજા પરિવારના દાવા સામે તરત સાચી ગણવી શક્ય ન હોવાથી અધિકારીઓએ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ તરફ આગળ વધવાનો નિર્ણય લીધો છે.

હવે DNA ટેસ્ટથી થશે અંતિમ નિર્ણય

બંને પરિવારો DNA પરીક્ષણ માટે સંમત થયા છે. કાઠમંડુ પોસ્ટ અને અન્ય અહેવાલો અનુસાર સંબંધીઓના DNA નમૂનાઓ લેવામાં આવ્યા છે અને મૃતદેહના DNA સાથે તેની સરખામણી કરવામાં આવશે. HimalPressના અહેવાલ મુજબ પોખરા લાવવામાં આવેલા 102 મૃતદેહોમાંથી તે સમયે માત્ર 15ની ઓળખ થઈ હતી અને તેમના પરિવારજનોને મૃતદેહ સોંપવામાં આવ્યા હતા. મોટી સંખ્યામાં મૃતદેહોની ઓળખ બાકી હોવાથી ફોરેન્સિક ટીમો પર પણ ભારે કામનો બોજ છે.

DNA પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવામાં સમય લાગી શકે છે. કારણ કે નેપાળની ફોરેન્સિક લેબોરેટરીઓમાં પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી લેવામાં આવેલા મોટી સંખ્યામાં નમૂનાઓની તપાસ ચાલી રહી છે. આ કારણે બૉડી નંબર 1003ના પરિવારજનો માટે પણ અંતિમ જવાબની રાહ લાંબી બની શકે છે.

નેપાળમાં મૃતદેહોની ઓળખ બની મોટી માનવીય મુશ્કેલી

બૉડી નંબર 1003નો કિસ્સો એક અલગ ઘટના નથી. નેપાળમાં વિનાશક પૂર બાદ અનેક પરિવારો પોતાના લાપતા સ્વજનોની શોધમાં હોસ્પિટલ, ઓળખ કેન્દ્રો અને મૃતદેહગૃહો સુધી પહોંચી રહ્યા છે. કેટલાક મૃતદેહો એટલા દૂર સુધી વહી ગયા છે કે તેમને મૂળ દુર્ઘટનાસ્થળથી ઘણા કિલોમીટર દૂરથી બહાર કાઢવામાં આવ્યા છે. પરિણામે મૃતદેહ અને પરિવાર વચ્ચેનો સીધો સંબંધ સ્થાપિત કરવો વધુ મુશ્કેલ બની રહ્યો છે.

અધિકારીઓ ફોટોગ્રાફ અને શારીરિક લક્ષણો ઉપરાંત DNA નમૂનાઓ અને મૃતદેહોના રેકોર્ડનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં ઓળખ ન થયેલા મૃતદેહોના સામૂહિક દફન પણ શરૂ કરવામાં આવ્યા છે, પરંતુ ભવિષ્યમાં ઓળખ થઈ શકે તે માટે DNA અને અન્ય વિગતો સાચવી રાખવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે.