આ પ્રોજેક્ટ ભૂટાનને પ્રથમ વખત રેલ નેટવર્ક સાથે જોડવાની દિશામાં ઐતિહાસિક પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.

આ રેલ પ્રોજેક્ટની અંદાજિત કિંમત આશરે 3,456 કરોડથી 3,500 કરોડ રૂપિયા વચ્ચે દર્શાવવામાં આવી છે. ઉપલબ્ધ સત્તાવાર પ્રોજેક્ટ વિગતો અનુસાર, કોકરાઝાર-ગેલેફૂ નવી રેલલાઇનની કુલ લંબાઈ 69.05 કિલોમીટર છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારત અને ભૂટાન વચ્ચે મુસાફરોની અવરજવર ઉપરાંત માલવહન, વેપાર અને પ્રવાસનને પણ નવી ગતિ આપશે તેવી અપેક્ષા છે.

કોકરાઝારથી ગેલેફૂ સુધી નવી રેલ કનેક્ટિવિટી

હાલમાં ભારતથી ભૂટાન જવા માટે મુખ્યત્વે માર્ગ અને હવાઈ માર્ગનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. રેલ કનેક્ટિવિટી શરૂ થયા બાદ બંને દેશો વચ્ચે મુસાફરીનો વધુ એક વિકલ્પ ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે. કોકરાઝાર-ગેલેફૂ રેલવે લાઇન ભારતના હાલના રેલ નેટવર્ક સાથે જોડાશે અને ત્યાંથી ભૂટાન તરફ વિસ્તરશે. પ્રારંભિક પ્રોજેક્ટ યોજનાઓમાં રૂનિખાતા, શાંતિપુર, દાદગીરી અને ગેલેફૂ સહિત નવા સ્ટેશનોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. માર્ગમાં અનેક મોટા અને નાના પુલો તેમજ અન્ય રેલવે માળખાકીય સુવિધાઓનું આયોજન પણ કરવામાં આવ્યું છે. આથી પ્રોજેક્ટ માત્ર એક નવી ટ્રેન સેવા પૂરતો મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ સમગ્ર સરહદી વિસ્તાર માટે કનેક્ટિવિટીનો મહત્વપૂર્ણ કોરિડોર બની શકે છે.

વિશેષ રેલવે પ્રોજેક્ટનો દરજ્જો કેમ મહત્વનો?

કોકરાઝાર-ગેલેફૂ નવી રેલવે લાઇનને વિશેષ રેલવે પ્રોજેક્ટનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. સપ્ટેમ્બર 2025માં બહાર પડેલી સત્તાવાર ગેઝેટ સૂચના અનુસાર, 69.05 કિલોમીટર લાંબા આ પ્રોજેક્ટને સ્પેશિયલ રેલવે પ્રોજેક્ટ તરીકે સૂચિત કરવામાં આવ્યો હતો. આ દરજ્જાથી જમીન સંપાદન અને અન્ય જરૂરી વહીવટી પ્રક્રિયાઓને પ્રાથમિકતા સાથે આગળ વધારવામાં મદદ મળી શકે છે. ભારત અને ભૂટાન વચ્ચે રેલ કનેક્ટિવિટી માટે કોકરાઝાર-ગેલેફૂ ઉપરાંત બનારહાટ-સામત્સે રેલ લિંકની પણ યોજના જાહેર કરવામાં આવી છે. બંને પ્રોજેક્ટ મળીને ભારત-ભૂટાન વચ્ચે સરહદ પાર રેલ કનેક્ટિવિટીનું નવું માળખું ઊભું કરશે. બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર અને લોકો વચ્ચેના સંપર્કોને મજબૂત બનાવવાના દૃષ્ટિકોણથી આ પગલું મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

વેપાર અને પ્રવાસન ક્ષેત્રને મળી શકે મોટો ફાયદો

ભૂટાન એક ભૂમિબંધ દેશ છે અને તેના માટે અસરકારક પરિવહન વ્યવસ્થા આર્થિક વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. નવી રેલ લિંક શરૂ થયા બાદ માલસામાનના પરિવહનમાં સરળતા આવી શકે છે. ખાસ કરીને ભારત અને ભૂટાન વચ્ચેના વેપાર માટે રેલવે ઓછા ખર્ચે અને મોટા પ્રમાણમાં માલવહનની સુવિધા પૂરી પાડી શકે છે. પ્રવાસન ક્ષેત્રને પણ તેનો સીધો લાભ મળવાની શક્યતા છે. ભૂટાન તેની પ્રાકૃતિક સુંદરતા, હિમાલયી પર્યાવરણ અને વિશિષ્ટ સાંસ્કૃતિક ઓળખ માટે વિશ્વભરમાં જાણીતું છે. ભારતના વિવિધ ભાગોમાંથી આવતા પ્રવાસીઓ માટે રેલવે નેટવર્ક દ્વારા આસામ સુધી સરળ પહોંચ અને ત્યારબાદ ભૂટાન તરફ રેલ કનેક્ટિવિટી ઉપલબ્ધ થાય તો પ્રવાસનને નવી ગતિ મળી શકે છે.

ગેલેફૂના વિકાસ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ યોજના

ભૂટાનનું ગેલેફૂ શહેર વિકાસની નવી યોજનાઓના કેન્દ્રમાં છે. ભારત સાથેની રેલ કનેક્ટિવિટી ગેલેફૂ વિસ્તારને વેપાર અને પરિવહનના મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે. રેલ નેટવર્ક સાથે જોડાણ થતાં માલસામાન, વ્યવસાયિક પ્રવૃત્તિઓ અને લોકોની અવરજવરમાં વધારો થવાની સંભાવના છે. આ પ્રોજેક્ટ આસામના કોકરાઝાર અને આસપાસના વિસ્તારો માટે પણ નવી આર્થિક તકો ઊભી કરી શકે છે. રેલવે કોરિડોરના વિકાસ સાથે લોજિસ્ટિક્સ, વેપાર, હોટલ, પ્રવાસન અને અન્ય સેવા ક્ષેત્રોમાં રોજગારીની તકો વધવાની અપેક્ષા છે.

સરહદી કનેક્ટિવિટી અને વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ

પૂર્વોત્તર ભારત ભૌગોલિક રીતે પડકારજનક વિસ્તાર છે. ભારે વરસાદ, ભૂસ્ખલન અને મુશ્કેલ પર્વતીય ભૂગોળના કારણે કેટલાક વિસ્તારોમાં માર્ગ કનેક્ટિવિટી પ્રભાવિત થતી રહે છે. આવા સંજોગોમાં રેલવે સહિતની મજબૂત પરિવહન સુવિધા નાગરિક અને આવશ્યક લોજિસ્ટિક્સ બંને માટે ઉપયોગી બની શકે છે. આ વિસ્તારમાં ભારતની સરહદી કનેક્ટિવિટીનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ પણ છે. જોકે, પ્રોજેક્ટના કારણે કોઈ ચોક્કસ દેશ પર સીધી અસર કે ચિંતા અંગે સત્તાવાર રીતે કોઈ નિશ્ચિત દાવો કરવો યોગ્ય નથી. એટલું ચોક્કસ છે કે પૂર્વોત્તર અને સરહદી વિસ્તારોમાં મજબૂત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ભારતની વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક ક્ષમતાને મજબૂત બનાવે છે.

સિક્કિમમાં પણ રેલવેનું મોટું કામ

ભારતના હિમાલયી અને સરહદી વિસ્તારોમાં રેલ કનેક્ટિવિટી વધારવા સાથે સિક્કિમને પણ પ્રથમ વખત બ્રોડગેજ રેલ નેટવર્ક સાથે જોડવાની સેવોક-રંગપો રેલવે યોજના પર કામ ચાલી રહ્યું છે. આ રેલલાઇન લગભગ 44.96 કિલોમીટર લાંબી છે અને તેને ડિસેમ્બર 2027 સુધી પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્‍યાંક જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. ભારત સરકારના માર્ચ 2026ના સંસદીય જવાબ મુજબ, સેવોક-રંગપો પ્રોજેક્ટની અંદાજિત કિંમત 11,973 કરોડ રૂપિયા છે. આ પ્રોજેક્ટ અત્યંત મુશ્કેલ હિમાલયી ભૂગોળમાંથી પસાર થતો હોવાથી તેમાં મોટા પ્રમાણમાં ટનલિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે. કુલ 44 કિલોમીટર લાંબા પ્રોજેક્ટમાં આશરે 39 કિલોમીટરનો માર્ગ ટનલોમાંથી પસાર થવાનો છે.

પૂર્વોત્તર માટે બદલાવનો નવો યુગ

કોકરાઝાર-ગેલેફૂ અને સેવોક-રંગપો જેવા પ્રોજેક્ટો પૂર્ણ થયા બાદ પૂર્વોત્તર ભારતની કનેક્ટિવિટીમાં મોટો પરિવર્તન આવી શકે છે. એક તરફ સિક્કિમને રેલ નેટવર્ક સાથે જોડવાની દિશામાં કામ આગળ વધી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ ભૂટાન સાથે પ્રથમ વખત રેલ સંપર્ક સ્થાપિત કરવાની યોજના આકાર લઈ રહી છે. આ પ્રોજેક્ટોનું અંતિમ પરિણામ તેમના સમયસર નિર્માણ, ટેકનિકલ પડકારો અને જરૂરી મંજૂરીઓ પર આધારિત રહેશે. પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છે કે ભારત પૂર્વોત્તર અને પાડોશી દેશો સાથે રેલ કનેક્ટિવિટી વધારવા માટે મોટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટો પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. ભવિષ્યમાં ટ્રેન મારફતે ભૂટાન સુધીની મુસાફરી શક્ય બનશે તો તે ભારત-ભૂટાન સંબંધો અને પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટીના ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન સાબિત થઈ શકે છે.