આ કવાયતનો મુખ્ય હેતુ કોઈ વાસ્તવિક કટોકટી, આતંકી હુમલા અથવા અન્ય ગંભીર સુરક્ષા ઘટનાના સમયે વિવિધ દળો વચ્ચે માહિતીની ઝડપી આપ-લે, કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સિસ્ટમ, ઘટનાસ્થળે પહોંચવાનો સમય અને સંયુક્ત પ્રતિસાદ ક્ષમતાનું પરીક્ષણ કરવાનો હતો. 31 ઓક્ટોબરે એકતા નગર ખાતે રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસની ઉજવણી અને એકતા પરેડ યોજાવાની છે, જેમાં કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળો અને રાજ્ય પોલીસ દળોની ભાગીદારી સાથે વિશાળ કાર્યક્રમનું આયોજન થવાનું છે. ગુજરાત ટૂરિઝમની સત્તાવાર માહિતી અનુસાર 31 ઓક્ટોબર 2026ના કાર્યક્રમમાં યુનિટી પરેડ, વિવિધ સુરક્ષા દળોની ભાગીદારી અને મોટા પાયે સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થવાનો છે, જેને ધ્યાનમાં રાખીને સુરક્ષા વ્યવસ્થાની પૂર્વતૈયારીને ખાસ મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે.

બે હથિયારધારી આતંકવાદીઓ ઘૂસ્યા હોવાની કાલ્પનિક પરિસ્થિતિથી શરૂ થઈ કવાયત

મોકડ્રિલમાં અતિ સંવેદનશીલ ગણાતા સ્ટેચ્યૂ ઓફ યુનિટી પરિસરમાં બે હથિયારધારી આતંકવાદીઓ ઘૂસ્યા હોવાની પરિસ્થિતિનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. ઘટનાની પ્રાથમિક માહિતી મળ્યા બાદ સુરક્ષા દળોએ તેને વાસ્તવિક કટોકટી સમજીને નક્કી કરાયેલી પ્રક્રિયા મુજબ કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. પ્રાથમિક સ્તરે પરિસ્થિતિનું આકલન કરવામાં આવ્યું, ત્યારબાદ સંબંધિત સુરક્ષા એજન્સીઓને એલર્ટ કરવામાં આવી અને સમગ્ર વિસ્તારની સુરક્ષા મજબૂત કરવા માટે સંકલિત કામગીરી હાથ ધરાઈ હતી. આ પ્રકારની મોકડ્રિલનો ઉદ્દેશ માત્ર હથિયારધારી હુમલાખોરોને રોકવાની પ્રક્રિયાનું પ્રદર્શન કરવાનો નથી, પરંતુ ઘટનાની માહિતી મળ્યા બાદ કઈ એજન્સી કેટલી ઝડપથી સક્રિય થાય છે, કમાન્ડની જવાબદારી કેવી રીતે વહેંચાય છે અને પ્રવાસીઓ તથા અન્ય લોકોની સુરક્ષા કેવી રીતે સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે છે તેની વ્યવહારિક ચકાસણી કરવાનો પણ હોય છે. ખાસ કરીને સ્ટેચ્યૂ ઓફ યુનિટી જેવા મહત્ત્વના પ્રવાસન અને રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમોના સ્થળે કોઈપણ અસામાન્ય પરિસ્થિતિમાં સુરક્ષા એજન્સીઓ વચ્ચે ત્વરિત અને ચોક્કસ સંકલન અત્યંત જરૂરી બને છે.

નર્મદા પોલીસથી CISF અને BDDS સુધી અનેક એજન્સીઓએ સંયુક્ત રીતે સંભાળી જવાબદારી

આ સઘન સુરક્ષા કવાયતમાં નર્મદા જિલ્લા પોલીસ, સેન્ટ્રલ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ સિક્યુરિટી ફોર્સ એટલે કે CISF, સ્ટેટ રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સ એટલે કે SRPF, બોમ્બ ડિટેક્શન એન્ડ ડિસ્પોઝલ સ્ક્વોડ એટલે કે BDDS અને ફાયર વિભાગના જવાનોએ ભાગ લીધો હતો. વિવિધ એજન્સીઓએ પરસ્પર સંકલન સાથે તબક્કાવાર કામગીરી કરીને કટોકટી સમયે બહુસ્તરીય સુરક્ષા વ્યવસ્થા કેવી રીતે કાર્યરત થાય છે તેનું પરીક્ષણ કર્યું હતું. આવી સંયુક્ત કવાયતોમાં સ્થાનિક પોલીસની ભૂમિકા પ્રાથમિક પ્રતિસાદ અને વિસ્તાર વ્યવસ્થાપનની હોય છે, જ્યારે વિશેષ સુરક્ષા દળો પોતાની જવાબદારીઓ મુજબ પરિસ્થિતિને નિયંત્રણમાં લેવા માટે કાર્યરત થાય છે. BDDS જેવી વિશેષ ટીમો સંદિગ્ધ વસ્તુઓ અને સંભવિત વિસ્ફોટક જોખમની તપાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે, જ્યારે ફાયર વિભાગ આગ અથવા અન્ય આકસ્મિક પરિસ્થિતિમાં તાત્કાલિક પ્રતિસાદ માટે સજ્જ રહે છે. આ સમગ્ર કવાયતનો મૂળ આધાર વિવિધ એજન્સીઓ વચ્ચે એક જ ઓપરેશનલ પ્લાન હેઠળ ઝડપી અને અસરકારક સંકલન જાળવવાનો હતો.

ફૂડ કોર્ટ વિસ્તારમાં ઘૂસેલા કાલ્પનિક હુમલાખોરોને 'નિષ્ક્રિય' કરાયા

મોક ઓપરેશન દરમિયાન બંને કાલ્પનિક હથિયારધારી હુમલાખોરો સ્ટેચ્યૂ ઓફ યુનિટી પરિસરના ફૂડ કોર્ટ વિસ્તારમાં ઘૂસ્યા હોવાની પરિસ્થિતિ રજૂ કરવામાં આવી હતી. માહિતી મળ્યા બાદ સુરક્ષા દળોએ વિસ્તારને સુરક્ષિત બનાવવાની અને સંભવિત જોખમને નિયંત્રણમાં લેવાની કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. તબક્કાવાર ઓપરેશન બાદ બંને હુમલાખોરોને મોકડ્રિલના ભાગરૂપે નિષ્ક્રિય કરવામાં આવ્યા હતા. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન સુરક્ષા દળો માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત જાહેર સુરક્ષા જાળવી રાખવાની અને કટોકટીના સ્થળે અનાવશ્યક અવ્યવસ્થા ન સર્જાય તેની ખાતરી કરવાની હતી. પરિસરમાં પ્રવાસીઓ અને કર્મચારીઓની મોટી સંખ્યા હોઈ શકે તેવી સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને આવી કવાયતોમાં સુરક્ષા દળોની કામગીરી સાથે લોકોની સુરક્ષિત હેરફેર અને વિસ્તાર નિયંત્રણની ક્ષમતાની પણ ચકાસણી કરવામાં આવે છે. મોકડ્રિલમાં રજૂ કરાયેલી ઘટના સંપૂર્ણપણે કાલ્પનિક હતી અને તેનો હેતુ વાસ્તવિક સુરક્ષા ઘટના અંગે તૈયારી અને પ્રતિસાદ વ્યવસ્થાનું પરીક્ષણ કરવાનો હતો.

AK-47, મોબાઇલ અને અન્ય સામગ્રી 'કબજે' કરવાની કાર્યવાહીનું પણ કરવામાં આવ્યું રિહર્સલ

કવાયતના દૃશ્ય અનુસાર સુરક્ષા દળોએ બંને કાલ્પનિક હુમલાખોરો પાસેથી AK-47 પ્રકારના હથિયાર, મોબાઇલ ફોન અને અન્ય સામગ્રી કબજે કરી હતી. આ કાર્યવાહી પણ મોક ઓપરેશનનો જ એક ભાગ હતી, જેમાં હુમલાખોરોને નિયંત્રણમાં લીધા બાદ ઘટનાસ્થળને સુરક્ષિત કરવું, મળેલી સામગ્રીનું સંરક્ષણ કરવું અને સંભવિત જોખમની તપાસ કરવી જેવી પ્રક્રિયાઓની ચકાસણી કરવામાં આવી હતી. BDDSની ટીમ દ્વારા સમગ્ર વિસ્તારની સઘન તપાસ કરીને પરિસરમાં અન્ય કોઈ સંદિગ્ધ વસ્તુ અથવા જોખમ તો નથી ને તેની તપાસની પ્રક્રિયા હાથ ધરાઈ હતી. સુરક્ષા કવાયતોમાં આ તબક્કો મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે મુખ્ય ઘટના નિયંત્રણમાં આવી ગયા બાદ પણ સ્થળને સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત જાહેર કરતાં પહેલાં સઘન તપાસ જરૂરી બની શકે છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા વિવિધ સુરક્ષા એજન્સીઓ વચ્ચેની માહિતી વહેંચણી, આદેશોનું પાલન અને ઘટનાક્રમ અનુસાર ઝડપી નિર્ણય લેવાની ક્ષમતાનું પણ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું.

31 ઓક્ટોબર 2026ની એકતા પરેડ માટે સુરક્ષા વ્યવસ્થા કેમ છે ખાસ મહત્વની?

દર વર્ષે 31 ઓક્ટોબરે સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની જન્મજયંતિ નિમિત્તે રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવે છે અને એકતા નગરમાં સ્ટેચ્યૂ ઓફ યુનિટી પરિસર આ કાર્યક્રમનું મુખ્ય કેન્દ્ર બને છે. વર્ષ 2026માં પણ 31 ઓક્ટોબરે સ્ટેચ્યૂ ઓફ યુનિટી કોમ્પ્લેક્સ ખાતે ભવ્ય રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસની ઉજવણી અને યુનિટી પરેડનું આયોજન દર્શાવવામાં આવ્યું છે. સત્તાવાર માહિતી મુજબ આ કાર્યક્રમમાં કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળો અને રાજ્ય પોલીસ દળોની પરેડ ઉપરાંત રાષ્ટ્રીય એકતા સંબંધિત વિવિધ કાર્યક્રમો અને સાંસ્કૃતિક પ્રસ્તુતિઓ યોજાવાની છે. આવા મોટા રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમોમાં વિશિષ્ટ મહાનુભાવો, અધિકારીઓ, સુરક્ષા દળો અને મોટી સંખ્યામાં નાગરિકો તથા પ્રવાસીઓની હાજરી રહેવાની શક્યતા હોવાથી સુરક્ષા આયોજનને બહુસ્તરીય બનાવવું જરૂરી બને છે. તેથી કાર્યક્રમ પહેલાં અલગ-અલગ સંભવિત કટોકટીની પરિસ્થિતિઓનું રિહર્સલ કરીને સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં રહેલી સંભવિત ખામીઓને ઓળખવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

મોકડ્રિલનો મુખ્ય હેતુ માત્ર કાર્યવાહી નહીં, પ્રતિસાદનો સમય અને સંકલનની કસોટી

આ પ્રકારની કવાયતનું સૌથી મોટું મહત્વ એ છે કે સુરક્ષા દળો વાસ્તવિક ઘટનાની રાહ જોયા વિના વિવિધ પરિસ્થિતિઓમાં પોતાની કામગીરીનું પૂર્વ પરીક્ષણ કરી શકે છે. કોઈપણ ગંભીર ઘટનામાં શરૂઆતની મિનિટો અત્યંત નિર્ણાયક હોઈ શકે છે અને તેથી માહિતી મળવાથી લઈને સ્થળને સુરક્ષિત બનાવવાની પ્રક્રિયા સુધી દરેક તબક્કામાં ઝડપી સંકલન જરૂરી હોય છે. સ્ટેચ્યૂ ઓફ યુનિટી ખાતે યોજાયેલી આ મોકડ્રિલમાં પણ વિવિધ એજન્સીઓએ પોતાની કામગીરીને એકબીજાની જવાબદારીઓ સાથે જોડીને કામ કરવાની ક્ષમતાની સમીક્ષા કરી હતી. આવી કવાયતો દ્વારા કમાન્ડ ચેઇન, સંચાર વ્યવસ્થા, ઘટનાસ્થળ સુધી પહોંચવાના માર્ગો, વિસ્તારને સુરક્ષિત કરવાનો પ્લાન અને વિશેષ ટીમોની તૈનાતી જેવી બાબતોનું પ્રાયોગિક મૂલ્યાંકન શક્ય બને છે. જો કોઈ પ્રક્રિયામાં વિલંબ કે સંકલન સંબંધિત ખામી સામે આવે તો વાસ્તવિક કાર્યક્રમ પહેલાં તેમાં સુધારો કરવાની તક મળે છે. આથી મોકડ્રિલને માત્ર સુરક્ષા પ્રદર્શન તરીકે નહીં, પરંતુ સમગ્ર સુરક્ષા તંત્રની કાર્યક્ષમતા ચકાસવાની મહત્વપૂર્ણ પૂર્વતૈયારી તરીકે જોવામાં આવે છે.

વિશ્વસ્તરીય પ્રવાસન કેન્દ્ર સાથે રાષ્ટ્રીય મહત્ત્વનું સ્થળ હોવાથી સુરક્ષા વધુ સઘન

સ્ટેચ્યૂ ઓફ યુનિટી માત્ર ગુજરાતનું નહીં પરંતુ દેશનું મહત્વપૂર્ણ પ્રવાસન કેન્દ્ર છે અને સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની યાદમાં ઉભેલી 182 મીટર ઊંચી પ્રતિમા વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા તરીકે ઓળખાય છે. આ સ્થળે સામાન્ય દિવસોમાં પણ મોટી સંખ્યામાં પ્રવાસીઓ પહોંચે છે, જ્યારે રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસ જેવા વિશેષ પ્રસંગોએ મુલાકાતીઓ અને મહેમાનોની સંખ્યા વધુ વધી શકે છે. તેથી અહીં સુરક્ષા વ્યવસ્થાને માત્ર એક કાર્યક્રમ પૂરતી મર્યાદિત રાખી શકાય નહીં અને ભીડ વ્યવસ્થાપન, પ્રવેશ નિયંત્રણ, તાત્કાલિક પ્રતિસાદ અને વિવિધ સુરક્ષા એજન્સીઓ વચ્ચેનું સંકલન સતત મહત્વપૂર્ણ રહે છે. નર્મદા જિલ્લા પ્રશાસન અને સુરક્ષા તંત્ર માટે આગામી રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમ પહેલાં આ પ્રકારની મોકડ્રિલથી મેદાની સ્તરે સજ્જતા ચકાસવાની તક મળી છે. સ્ટેચ્યૂ ઓફ યુનિટીનું રાષ્ટ્રીય અને પ્રવાસન મહત્વ જોતાં સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં પૂર્વતૈયારીને વિશેષ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે છે.

31 ઓક્ટોબર પહેલાં સુરક્ષા ચક્ર વધુ મજબૂત કરવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું

સ્ટેચ્યૂ ઓફ યુનિટી ખાતે યોજાયેલી આ મોકડ્રિલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આગામી 31 ઓક્ટોબરના રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસ અને યુનિટી પરેડને ધ્યાનમાં રાખીને સુરક્ષા તંત્ર પૂર્વતૈયારીના તબક્કામાં સક્રિય છે. બે હથિયારધારી આતંકવાદીઓ ઘૂસ્યા હોવાની કાલ્પનિક ઘટનાથી શરૂ થયેલી આ કવાયતમાં નર્મદા જિલ્લા પોલીસ, CISF, SRPF, BDDS અને ફાયર વિભાગે સંયુક્ત રીતે કામગીરી કરીને ઝડપી પ્રતિસાદ અને પરસ્પર સંકલનની ક્ષમતાનું પરીક્ષણ કર્યું હતું. ફૂડ કોર્ટ વિસ્તારમાં કાલ્પનિક હુમલાખોરોને નિષ્ક્રિય કરવાથી લઈને શંકાસ્પદ સામગ્રીની તપાસ સુધીના વિવિધ તબક્કાઓને મોક ઓપરેશનમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા. મોટા રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમ પહેલાં આવી સુરક્ષા કવાયતોનો હેતુ કોઈ ભયનું નિર્માણ કરવાનો નહીં, પરંતુ સંભવિત જોખમ સામે તમામ સંબંધિત એજન્સીઓ તૈયાર રહે તેની ખાતરી કરવાનો હોય છે. હવે રાષ્ટ્રીય એકતા પરેડ નજીક આવતાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા, એજન્સીઓ વચ્ચેનું સંકલન અને મેદાની તૈયારીઓ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત થવાની શક્યતા છે.