૮મું પગાર પંચ રજાના રોકડીકરણ ને ૪૫૦ દિવસ કરવા ટ્રેડ યુનિયનોએ ઉઠાવ્યો હતો અવાજ
કેન્દ્ર સરકારના લાખો કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો માટે આઠમા પગાર પંચની રચના બાદ અત્યંત ઉત્સાહજનક અને મહત્વપૂર્ણ સુધારાત્મક પ્રસ્તાવો સામે આવી રહ્યા છે. સરકારી ક્ષેત્રમાં સેવા આપતા કર્મચારીઓ માટે નિવૃત્તિનો સમયગાળો તેમના આખા જીવનની મહેનત અને બચતનું ફળ મેળવવાનો હોય છે.
આ આશાસ્પદ તબક્કે, ૮મા પગાર પંચ દ્વારા સરકારી કર્મચારીઓના નિવૃત્તિ ભંડોળમાં મોટો વધારો કરવાના હેતુથી રજાના રોકડીકરણ (Leave Encashment) ની મહત્તમ મર્યાદા વર્તમાન ૩૦૦ દિવસથી વધારીને ૪૫૦ દિવસ કરવાનો એક ઐતિહાસિક પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. જો આ પ્રસ્તાવ આખરી ધોરણે મંજૂર થાય છે, તો નિવૃત્ત થતા કર્મચારીઓને મળતી એકમ રકમમાં નોંધપાત્ર અને સીધો પચાસ ટકાનો વધારો થશે.
શું છે ‘રજાનું રોકડીકરણ’ અને વર્તમાન નીતિ?
સરકારી સેવામાં રજાનું રોકડીકરણ (લીવ એન્કેશમેન્ટ) એ એક એવી કાયદાકીય નાણાકીય વ્યવસ્થા છે, જે હેઠળ કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓને તેમની પૂરી સેવા દરમિયાન બચેલી અને વપરાયા વિનાની સંચિત રજાઓના બદલામાં નિવૃત્તિ સમયે રોકડ ચૂકવણી મેળવવાનો અધિકાર મળે છે.
વર્તમાન સાતમા પગાર પંચના નિયમો અનુસાર, કોઈપણ કેન્દ્રીય કર્મચારી પોતાની આખી સર્વિસ દરમિયાન વધુમાં વધુ ૩૦૦ દિવસની કમાણી રજા (Earned Leave / LAP) જમા કરી શકે છે. નિવૃત્તિના સમયે કર્મચારીને આ ૩૦૦ દિવસના પગાર અને મોંઘવારી ભથ્થા (DA) ને સમકક્ષ એકસાથે મોટી રકમ આપવામાં આવે છે. હવે ૮મા પગાર પંચમાં આ સીમારેખાને વધારીને ૪૫૦ દિવસ સુધી લંબાવવાનું ગંભીરતાપૂર્વક વિચારી રહી છે.
૪૫૦ દિવસની રજાના રોકડીકરણથી કર્મચારીઓને થતો સીધો નાણાકીય ફાયદો
ઘણા સરકારી કર્મચારીઓ પોતાની સેવા દરમિયાન દર વર્ષે મળતી રજાઓનો બિનજરૂરી ઉપયોગ કરવાને બદલે તેને ભવિષ્ય માટે જમા રાખવાનું પસંદ કરતા હોય છે. આ રીતે બચાવેલી રજાઓ નિવૃત્તિ ટાણે એક મોટું સુરક્ષા કવચ બની જાય છે. નિવૃત્તિ બાદ કર્મચારીઓ આ રકમનો ઉપયોગ પોતાના ભવિષ્યના સુરક્ષિત રોકાણ, બાળકોના ઉચ્ચ શિક્ષણ, લગ્ન પ્રસંગો કે ગૃહ લોન (Home Loan) ની ચુકવણી કરવા જેવા મોટા પારિવાહિક કાર્યો પાર પાડવા માટે કરે છે.
નવી ભલામણ મુજબ, કર્મચારીઓને આશરે ૧૫૦ વધારાના દિવસોની રજાને રોકડમાં રૂપાંતરિત કરવાની તક મળશે. આ રકમની ગણતરી કર્મચારીના નિવૃત્તિના માસના આખરી મૂળ પગાર (Basic Pay) અને મોંઘવારી ભથ્થાને ઉમેરીને કરવામાં આવે છે. આ રકમની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તે સંપૂર્ણપણે ટેક્સ ફ્રી (કરમુક્ત) હોય છે, જેના કારણે કર્મચારીને મળતો આર્થિક લાભ બમણો થઈ જાય છે.
ટ્રેડ યુનિયનોની માંગ અને આશાસ્પદ ભવિષ્ય
૮મા પગાર પંચ દ્વારા હાલમાં વિવિધ કેન્દ્રીય સંસ્થાઓ, કર્મચારી મંડળો અને હિસ્સેદારો સાથે વ્યાપક પરામર્શ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ઓલ ઇન્ડિયા ટ્રેડ યુનિયન કોંગ્રેસ (AITUC) સહિતના અનેક અગ્રણી કર્મચારી સંગઠનોએ રજા રોકડીકરણની આ સીમા વધારવા માટે લાંબા સમયથી રજૂઆતો કરી હતી.
કર્મચારી સંગઠનોનું કહેવું છે કે આજના સમયમાં વધતી જતી મોંઘવારી અને જીવનનિર્વાહના ખર્ચને જોતાં ગ્રેચ્યુઇટી અને પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF) સાથે રજાના રોકડીકરણની રકમમાં વધારો થવો અત્યંત અનિવાર્ય છે. પગાર પંચના આ ક્રાંતિકારી પ્રસ્તાવથી નિવૃત્તિ બાદ કર્મચારીઓનું જીવન વધુ સન્માનજનક અને આર્થિક રીતે આત્મનિર્ભર બનશે તે બાબતમાં કોઈ શંકા નથી.