રાષ્ટ્રપતિની એકહથ્થુ સૈન્ય સત્તાઓ પર અંકુશ લગાવતો આ પ્રસ્તાવ સંસદમાં પસાર થઈ જતાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચાઓ જાગી છે.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા લશ્કરી તણાવ અને યુદ્ધની આશંકાઓ વચ્ચે યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને પોતાની જ ધરતી પર બહુ મોટો રાજકીય આંચકો લાગ્યો છે. અમેરિકન સંસદના નીચલા ગૃહ, એટલે કે ‘હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ’ (પ્રતિનિધિ ગૃહ) એ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની સૈન્ય શક્તિઓને મર્યાદિત કરતો એક અત્યંત સંવેદનશીલ યુદ્ધ સત્તા ઠરાવ પસાર કરી દીધો છે. આ ઠરાવનો મુખ્ય હેતુ વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા ઈરાન સામે સંસદની પૂર્વ મંજૂરી વિના લેવામાં આવતા આક્રમક લશ્કરી પગલાંઓ પર કાયદાકીય અંકુશ લગાવવાનો છે. આ ઘટનાને રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની સૈન્ય સર્વોપરિતા અને તેમની વિદેશ નીતિ માટે એક બહુ મોટો વ્યક્તિગત અને વ્યાવસાયિક ઝટકો માનવામાં આવી રહ્યો છે.

માત્ર ૭ મતોના માર્જિન અને પક્ષના બળવાએ પલટાવી બાજી

સંસદના નીચલા ગૃહમાં આ ઠરાવ પર થયેલું મતદાન ભારે રસાકસીભર્યું રહ્યું હતું. આ પ્રસ્તાવના પક્ષમાં ૨૧૫ સાંસદોએ પોતાના મત આપ્યા હતા, જ્યારે તેની વિરોધમાં ૨૦૮ મતો પડ્યા હતા. આ આંકડા દર્શાવે છે કે આ ઐતિહાસિક ઠરાવ માત્ર ૭ મતોના નજીવા માર્જિનથી પસાર થયો છે. આ જીત પાછળ વિપક્ષ ડેમોક્રેટિક પાર્ટીની મજબૂત વ્યુહરચના તો હતી જ, પરંતુ સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ રહી કે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની પોતાની રિપબ્લિકન પાર્ટીના ૪ પ્રભાવશાળી કાયદા નિર્માતાઓએ પણ પક્ષની લાઇનથી અલગ જઈને આ ઠરાવની તરફેણમાં મતદાન કર્યું હતું. શાસક પક્ષના જ આ ચાર સાંસદો ડેમોક્રેટ્સ સાથે જોડાઈ જતાં ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની સત્તાવાર લોબી આ પ્રસ્તાવને રોકવામાં નિષ્ફળ સાબિત થઈ છે. કાયદા નિર્માતાઓનું આ વલણ સ્પષ્ટ કરે છે કે ઈરાન સાથે સંભવિત યુદ્ધની સ્થિતિને લઈને અમેરિકાના આંતરિક રાજકારણમાં ભારે ચિંતા અને ભયનો માહોલ વ્યાપેલો છે.

પ્રસ્તાવની યુદ્ધ પર શું અસર થશે અને આગળનો કાનૂની માર્ગ?

આ પ્રસ્તાવ નીચલા ગૃહમાં પસાર થઈ ગયો હોવા છતાં, તે તાત્કાલિક ધોરણે કાયદો બની શકતો નથી. તેને પૂર્ણપણે પ્રભાવશાળી અને અમલી બનાવવા માટે અમેરિકન સંસદના ઉપલા ગૃહ એટલે કે ‘સેનેટ’ માંથી પણ પસાર કરાવવો અનિવાર્ય રહેશે. જો કે, રાજકીય સમીક્ષકોનું કહેવું છે કે જો ભવિષ્યમાં સેનેટ દ્વારા પણ આ ઠરાવ મંજૂર કરી દેવામાં આવે, તો પણ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ પાસે પોતાના ખાસ ‘વીટો પાવર’ (નકારાધિકાર) નો ઉપયોગ કરીને તેને રદ કરવાની સત્તા બચેલી છે. પરંતુ, જો રાષ્ટ્રપતિ વીટોનો ઉપયોગ કરે અને સંસદ ફરીથી તે વીટોને ફગાવી દેવા માંગતી હોય, તો સંસદના બંને ગૃહોમાં બે-તૃતીયાંશ (૨/૩) ની ભારે બહુમતી હોવી જરૂરી બને છે, જે વર્તમાન રાજકીય સ્થિતિ અને સાંસદોના સંખ્યાબળને જોતાં અત્યંત મુશ્કેલ કામ માનવામાં આવે છે.

વોશિંગ્ટનથી વ્હાઇટ હાઉસને મોટો રાજકીય સંદેશ

ભલે આ પ્રસ્તાવથી તાત્કાલિક કોઈ કાનૂની ફેરફાર ન થાય, પરંતુ તેનું પ્રતીકાત્મક અને રાજકીય મહત્વ ઘણું વધારે છે. આ ઠરાવ દ્વારા યુએસ કોંગ્રેસે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રને એક બહુ સ્પષ્ટ અને કડક સામાજિક-રાજકીય સંદેશ આપ્યો છે કે દેશના ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ અમેરિકાને મધ્ય-પૂર્વના દેશો સાથે વધુ એક વિનાશક અને લાંબા યુદ્ધમાં ધકેલવાના પક્ષમાં બિલકુલ નથી. નોંધનીય છે કે ભૂતકાળમાં પણ રાષ્ટ્રપતિની યુદ્ધ સંબંધિત સત્તાઓને મર્યાદિત કરવા માટે સંસદમાં અવારનવાર દરખાસ્તો રજૂ કરવામાં આવી છે, પરંતુ તે સત્તાવાર રીતે પસાર થઈ શકી નહોતી. તાજેતરમાં યુએસ સેનેટમાં પણ આવી જ એક સમાન દરખાસ્ત સફળતાપૂર્વક આગળ વધારવામાં આવી હતી, જે દર્શાવે છે કે વ્હાઇટ હાઉસની મનમાની સામે હવે આખી યુએસ સંસદ એકજૂથ થઈ રહી છે.