જો કેન્દ્ર સરકાર દશેરા પહેલાં આ પ્રસ્તાવ પર પોતાની મહોર લગાવે છે, તો ભારતીય રેલવે, પોસ્ટલ વિભાગ અને ડિફેન્સ (સંરક્ષણ) જેવા મહત્વના વિભાગોના લાખો નોન-ગેઝેટેડ (Non-Gazetted) કર્મચારીઓના બોનસમાં ઐતિહાસિક ઉછાળો જોવા મળશે. તહેવારોના સમયે મોંઘવારી વચ્ચે આ વધારો કર્મચારીઓ માટે મોટી રાહત સાબિત થઈ શકે છે.

દશેરા અને દિવાળી પહેલાં સરકાર આપે છે બોનસની ભેટ

કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા દર વર્ષે તહેવારોની સિઝનમાં પોતાના પાત્ર કર્મચારીઓ માટે પ્રોડક્ટિવિટી લિંક્ડ બોનસ (PLB) અને નોન-પીએલબી એટલે કે એડ-હોક બોનસ (Ad-hoc Bonus) જાહેર કરવાની જૂની પરંપરા છે. આ બોનસ કર્મચારીઓની ઉત્પાદકતા અને તેમના દ્વારા આપવામાં આવેલા યોગદાનને બિરદાવવા માટે આપવામાં આવે છે.

આ વર્ષે, ૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના રોજ NC-JCM (સ્ટાફ સાઈડ) ના સચિવ શિવ ગોપાલ મિશ્રાએ કેબિનેટ સચિવને એક વિસ્તૃત પત્ર લખીને સત્તાવાર રીતે માંગ કરી છે કે આ વર્ષે કર્મચારીઓનું બોનસ જૂની ₹૭,૦૦૦ ની સીલિંગના બદલે ₹૨૧,૦૦૦ પ્રતિ માસની સુધારેલી ગણતરી મર્યાદાના આધારે ચૂકવવામાં આવે. લાંબા સમયથી બોનસની મર્યાદામાં કોઈ ફેરફાર ન થવાના કારણે કર્મચારી સંગઠનોમાં આ અંગે ભારે માંગ ઊભી થઈ હતી.

બોનસ મર્યાદા ₹૨૧,૦૦૦ કરવાની માંગ પાછળનો મુખ્ય આધાર શું છે?

આ માંગ અચાનક ઊભી થઈ નથી, પરંતુ તેની પાછળ નક્કર કાનૂની અને વહીવટી તર્ક રહેલો છે. કર્મચારી યુનિયનોએ નીચે મુજબના તથ્યો સરકાર સમક્ષ રજૂ કર્યા છે:

• ૧૧ મે ૨૦૨૬ ની NC-JCM બેઠક: નેશનલ કાઉન્સિલની ૪૯મી ઐતિહાસિક બેઠકમાં જ્યારે કર્મચારી પક્ષે બોનસ સીલિંગ વધારવાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો, ત્યારે સત્તાવાર સરકારી પક્ષે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે આ માંગ પર વિચાર ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે સરકાર ‘કોડ ઓન વેજીસ, ૨૦૧૯’ (Code on Wages, 2019) અથવા ‘પેમેન્ટ ઓફ બોનસ એક્ટ, ૧૯૬૫’ હેઠળ લઘુત્તમ વેતન (Minimum Wage) ની મર્યાદામાં સત્તાવાર ફેરફાર કરે.

• ૨૫ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ નું ગેઝેટ નોટિફિકેશન: તાજેતરમાં શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલયે ૨૫ ઓગસ્ટના રોજ એક જાહેરનામું (Notification) બહાર પાડીને એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ કર્મચારીની પાત્રતા મર્યાદા ₹૭,૦૦૦ પ્રતિ માસથી વધુ છે, તો બોનસની ગણતરી ₹૭,૦૦૦ અથવા કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નક્કી કરાયેલ લઘુત્તમ વેતન (જે બંનેમાંથી વધુ હોય) તેના આધારે કરવામાં આવશે. આ નવો નિયમ ૨૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ થી પ્રભાવી ગણવામાં આવ્યો છે.

• સુધારેલું લઘુત્તમ વેતન માળખું: વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલું લઘુત્તમ વેતન માળખું ₹૨૦,૩૫૮ થી લઈને ₹૨૬,૯૧૦ પ્રતિ માસ સુધીનું છે. આ ઉપરાંત, ઉત્તર પ્રદેશ અને હરિયાણા જેવા કેટલાક રાજ્યોએ પણ પોતાનું લઘુત્તમ વેતન ₹૨૧,૦૦૦ નિર્ધારિત કરી દીધું છે. આ જ આંકડાઓને આધાર બનાવીને NC-JCM એ મજબૂત દલીલ કરી છે કે નવી બોનસ સીલિંગ પણ ₹૨૧,૦૦૦ નક્કી થવી જોઈએ.

કર્મચારીઓના ખિસ્સા પર શું થશે સીધી અસર? (બોનસની ગણતરી)

જો સરકાર આ પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપે છે, તો કેન્દ્ર સરકારના લેવલ-૧ થી લેવલ-૮ સુધીના આશરે ૩૦ લાખથી વધુ નોન-ગેઝેટેડ કર્મચારીઓને આનો સીધો નાણાકીય લાભ મળશે. જૂના અને નવા પ્રસ્તાવિત નિયમ વચ્ચેનો તફાવત નીચેના કોષ્ટક દ્વારા સમજી શકાય છે:

આ કોષ્ટક સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે બોનસ મર્યાદા વધવાથી કર્મચારીઓના ખાતામાં મોટી રકમ જમા થશે, જે તહેવારોના ખર્ચને પહોંચી વળવામાં મોટી આર્થિક મદદ પૂરી પાડશે.

કયા કયા વિભાગોના કર્મચારીઓને મળશે આ મહા-બોનસનો લાભ?

આ બોનસ વધારાનો લાભ કેન્દ્ર સરકારના વિવિધ વિભાગોના પાયાના કર્મચારીઓને મળશે, જેઓ સરકારની કામગીરીમાં કરોડરજ્જુ સમાન છે:

૧.ભારતીય રેલવે (Indian Railways): રેલવેમાં કામ કરતા અને ૭૮ દિવસનું પ્રોડક્ટિવિટી લિંક્ડ બોનસ (PLB) મેળવતા ૧૧ લાખથી વધુ કર્મચારીઓને આ નિર્ણયનો સૌથી મોટો લાભ મળશે. ટ્રેકમેનથી લઈને સ્ટેશન માસ્ટર સુધીના નોન-ગેઝેટેડ કર્મચારીઓને ₹૫૩ હજારથી વધુનું બોનસ મળી શકે છે.

૨. ડાક વિભાગ (Postal Department): ગ્રામીણ ડાક સેવકો (GDS) અને પોસ્ટલ વિભાગના અન્ય કર્મચારીઓ કે જેઓ દેશના ખૂણે ખૂણે સેવા આપે છે, તેમના તહેવારો આ નિર્ણયથી સુધરી જશે.

૩.સંરક્ષણ નિર્માણ (Defense Civilian): ઓર્ડનન્સ ફેક્ટરીઓ અને ડિફેન્સ સિવિલિયન કર્મચારીઓને પણ સીધો ફાયદો મળશે.

૪. સ્વાયત્ત સંસ્થાઓ અને કેન્દ્રીય સચિવાલય: કેન્દ્ર સરકારના અન્ય મંત્રાલયોમાં ફરજ બજાવતા ગ્રુપ 'C' અને ગ્રુપ 'B' ના તમામ નોન-ગેઝેટેડ કર્મચારીઓ માટે આ નિર્ણય આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે.