ભારતીય વિદેશ સેવા (IFS) ના 2002 બેચના વરિષ્ઠ અધિકારી વિશ્વેશ નેગીને ઈરાનમાં ભારતના આગામી રાજદૂત તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.

વિદેશ મંત્રાલય (MEA) દ્વારા આપવામાં આવેલી સત્તાવાર માહિતી મુજબ, વિશ્વેશ નેગી ખૂબ જ જલ્દી તેહરાન પહોંચીને પોતાની નવી જવાબદારી સંભાળશે. તે રુદ્ર ગૌરવ શ્રેષ્ઠનું સ્થાન લેશે, જેમની તાજેતરમાં તુર્કીમાં ભારતના નવા રાજદૂત તરીકે નિમણૂક કરવામાં આવી છે. હાલમાં નેગી વિદેશ મંત્રાલયમાં સંયુક્ત સચિવ તરીકે પોતાની સેવાઓ આપી રહ્યા છે. આવો વિગતવાર જાણીએ કે કોણ છે વિશ્વેશ નેગી અને વર્તમાન સંકટના સમયમાં તેમની આ નિમણૂક ભારત માટે શા માટે આટલી મહત્વપૂર્ણ છે.

કોણ છે 2002 બેચના IFS વિશ્વેશ નેગી?

વિશ્વેશ નેગી ભારતીય વિદેશ સેવાના 2002 બેચના એક અત્યંત તેજસ્વી અને મંજાયેલા અધિકારી છે. તેમના બે દાયકા કરતા વધુ લાંબા રાજદ્વારી કરિયર દરમિયાન તેમણે દેશ અને વિદેશમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ પદો પર કામ કર્યું છે. વર્તમાનમાં તેઓ વિદેશ મંત્રાલયમાં સંયુક્ત સચિવના પદ પર તૈનાત છે, જ્યાં તેઓ મુખ્યત્વે ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્ર સાથે ભારતના રાજદ્વારી અને વ્યૂહાત્મક સંબંધો સંભાળવાની જવાબદારી નિભાવી રહ્યા છે.

તેમની કાર્યશૈલી અને આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોની ઊંડી સમજને માન્યતા આપતા સરકારે તેમને તેહરાન જેવા મહત્વપૂર્ણ અને પડકારજનક રાજદ્વારી પદ પર તૈનાત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. ભારત અને ઈરાન પરંપરાગત રીતે ઊંડા વ્યૂહાત્મક, આર્થિક અને ઉર્જા સંબંધો શેર કરે છે; પરિણામે, નેગીની નિમણૂક બંને રાષ્ટ્રો વચ્ચેના સંબંધોને નવી દિશામાં લઈ જવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે તેવી અપેક્ષા છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતો અને રક્ષણ કૂટનીતિનો લાંબો અનુભવ

વિશ્વેશ નેગી પાસે વૈશ્વિક રાજદ્વારી અને સંરક્ષણ બાબતોમાં વ્યાપક અનુભવ છે. વિદેશ મંત્રાલયમાં જોડાતા પહેલા, તેમણે સંરક્ષણ મંત્રાલયમાં સંયુક્ત સચિવ (આંતરરાષ્ટ્રીય સહકાર) તરીકે લાંબા અને નોંધપાત્ર કાર્યકાળ દરમિયાન સેવા આપી હતી.

• લશ્કરી સહયોગ અને રક્ષણ કૂટનીતિ: રક્ષણ મંત્રાલયમાં તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન નેગીએ ભારતની રક્ષણ કૂટનીતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય લશ્કરી સહયોગને આગળ વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે અનેક દેશો સાથે મહત્વપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય રક્ષણ વાטઘાટોમાં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું. જેમાં આર્મેનિયા સાથે ઐતિહાસિક લશ્કરી સહયોગ અને રક્ષણ ઔદ્યોગિક ભાગીદારીને મજબૂત કરવા સાથે જોડાયેલી વાતચીત પણ સામેલ છે.

• સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં સેવાઓ: તેમના કરિયર દરમિયાન તેમણે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ના રાજકીય બાબતોના વિભાગમાં ડિરેક્ટર તરીકે પણ કામ કર્યું છે. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમણે વૈશ્વિક નીતિગત બાબતો અને જટિલ આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓને ખૂબ જ કુશળતાથી સંભાળ્યા.

• પડોશી દેશો અને કૂટનીતિનો અનુભવ: નેગીએ પાકિસ્તાન સાથે ભારતના સંવેદનશીલ દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર પણ કામ કર્યું છે. વધુમાં, વિદેશ મંત્રાલયમાં ઓશનિયા વિભાગના સંયુક્ત સચિવ તરીકે, તેમણે ભારત અને પાપુઆ ન્યુ ગિની વચ્ચે વિદેશ કાર્યાલય પરામર્શ સહિત અનેક ઉચ્ચ-સ્તરીય રાજદ્વારી બેઠકો અને સંવાદોનું નેતૃત્વ કર્યું.

પશ્ચિમ એશિયાનું વર્તમાન સંકટ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના પડકારો

વિશ્વેશ નેગી માટે તેહરાનમાં રાજદૂત તરીકેની આ નવી ઇનિંગ અત્યંત પડકારજનક રહેવાની છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિ અત્યંત અસ્થિર અને તણાવપૂર્ણ છે. આ ક્ષેત્રમાં લશ્કરી સંઘર્ષ અને ભૂ-રાજકીય ઉથલપાથલને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ચિંતાઓ વધી ગઈ છે.

આ બધાની વચ્ચે, દુનિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ વેપાર માર્ગોમાંથી એક ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) ને લઈને પણ સતત સમસ્યાઓ સામે આવી રહી છે. આ ક્ષેત્રમાં જારી તણાવની સીધી અસર કોમર્શિયલ શિપિંગ (વેપારી જહાજોની અવરજવર), ગ્લોબલ એનર્જી સપ્લાય અને ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા પર પડે છે. ભારતે હંમેશાં આ ક્ષેત્રમાં શાંતિ, સંયમ અને સ્થિરતા જાળવી રાખવાની વકાલત કરી છે. નવી દિલ્હીનું સ્પષ્ટ વલણ રહ્યું છે કે યુદ્ધ એ કોઈપણ સમસ્યાનો ઉકેલ નથી, પરંતુ વાતચીત અને કૂટનીતિ જ આગળ વધવાનો એકમાત્ર સાચો રસ્તો છે.

ભારત માટે ઈરાન સાથેના સંબંધો શા માટે ખાસ છે?

ઈરાન સાથેના ભારતના સંબંધો માત્ર કૂટનીતિ પૂરતા મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક રીતે જોડાયેલા છે. ચાબહાર બંદર (Chabahar Port) જેવી મોટી પરિયોજનાઓ દ્વારા ભારત મધ્ય એશિયા અને રશિયા સુધી પોતાની પહોંચ બનાવવા માટે ઈરાનને એક વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર માને છે.

એવા સમયે જ્યારે અખાતી દેશોમાં ભૂ-રાજકીય સમીકરણો ઝડપથી બદલાઈ રહ્યા છે, ત્યારે વિશ્વેશ નેગી જેવા અનુભવી રાજદૂતનું તેહરાનમાં હોવું ભારતના હિતોનું રક્ષણ કરવામાં અને બંને દેશો વચ્ચે સંવાદને સુચારૂ જાળવી રાખવામાં ખૂબ જ મદદરૂપ સાબિત થશે. ભારતને આશા છે કે નેગી તેમના કુશળ નેતૃત્વ અને રાજદ્વારી કૌશલ્યથી આ મુશ્કેલ સમયમાં ભારત-ઈરાનના સંબંધોને વધુ મજબૂત કરશે.