નેપાળમાં ભોટેકોશી નદીના પૂરથી ભારે તબાહી: ૧૭ બેંક શાખાઓ ક્ષતિગ્રસ્ત, ૩૫ કર્મચારીઓ ગુમ અને કરોડોના આર્થિક નુકસાનની ભીતિ
પડોશી દેશ નેપાળમાં કુદરતે ફરી એકવાર કાલમુખો પ્રકોપ વરસાવ્યો છે. ભોટેકોશી નદીમાં આવેલા અચાનક અને ભયાનક પૂરના કારણે રસુવા અને નુવાકોટ જિલ્લામાં ભારે વિનાશ સર્જાયો છે. આ કુદરતી આફતથી પ્રદેશના સામાન્ય જનજીવનની સાથે સાથે સમગ્ર બેંકિંગ અને નાણાકીય વ્યવસ્થા સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગઈ છે.
પૂરના ચંડ પ્રવાહમાં વિવિધ ૧૧ કોમર્શિયલ બેંકોની આશરે ૧૭ જેટલી શાખાઓ તબાહ થઈ ગઈ છે અથવા પાણીમાં ગરકાવ થઈ ગઈ છે.
આ દુર્ઘટનામાં સૌથી મોટી ચિંતા ત્યાં ફરજ बजाવતા કર્મચારીઓની સુરક્ષાને લઈને ઊભી થઈ છે. પૂર આવ્યા બાદ શનિવાર સાંજ સુધીમાં આશરે ૩૫ જેટલા બેંક કર્મચારીઓ સાથેનો સંપર્ક તૂટી ગયો છે અને તેઓ હજુ પણ લાપતા છે.
ડિપોઝિટ અને લોન ખાતાઓ પર સંકટનો આંકડો
જે શાખાઓ પૂરમાં તબાહ થઈ છે તેમાં ગ્રાહકોની આશરે ૪૩.૫ અબજ નેપાળી રૂપિયાની કુલ ડિપોઝિટ (જમા રકમ) અને ૨૪.૨ અબજ નેપાળી રૂપિયાનું ધિરાણ (લોન) જોડાયેલું હતું. નાણાકીય આંકડાઓ મુજબ, આ શાખાઓ સાથે કુલ ૭૩,૨૭૫ જમા ખાતાઓ અને ૨,૧૨૫ લોન ખાતાઓ સંકળાયેલા હતા.
જોકે, બેંકિંગ નિષ્ણાતો અને અધિકારીઓએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે ૪૩.૫ અબજ રૂપિયાની રોકડ રકમ પૂરમાં તણાઈ ગઈ છે તેવો આંકડો માનવો ભૂલભરેલો છે. આ રકમ તે શાખાઓના ગ્રાહકોની કુલ જમા સ્થાપના દર્શાવે છે, જ્યારે ૨૪.૨ અબજ રૂપિયા એ ગ્રાહકોને આપવામાં આવેલી ધિરાણની રકમ છે. પૂરના કારણે બેંક શાખાઓમાં રાખેલી રોકડ રકમ, સોના-ચાંદીના ઘરેણાં, લોકર અને અન્ય ભૌતિક સંપત્તિને કેટલું પ્રત્યક્ષ નુકસાન થયું છે તેનો ચોક્કસ આંકડો એકત્રિત કરવાનું કામ હજુ ચાલુ છે.
હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ્સને પણ મોટો ફટકો
ભોટેકોશીના પૂરના કારણે રસુવા અને તેની આસપાસના પહાડી વિસ્તારોમાં ચાલી રહેલા અનેક મહત્વકાંક્ષી હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક (જળવિદ્યુત) પ્રોજેક્ટ્સને પણ વ્યાપક નુકસાન પહોંચ્યું છે. આ ઉર્જા પ્રકલ્પોમાં દેશની વિવિધ બેંકોનું મોટું રોકાણ થયેલું છે.
જોકે, સામાન્ય રીતે આવા મોટા હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ માટેનું ફંડિંગ બેંકોના કેન્દ્રીય કાર્યાલય (હેડ ઓફિસ) દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવતું હોય છે અને તેમાં અનેક બેંકોનો સંયુક્ત હિસ્સો હોય છે. આથી, હાઇડ્રોપાવર ક્ષેત્રને થયેલા નુકસાનનો આંકડો સ્થાનિક શાખાઓના લોન કે ડિપોઝિટના આંકડામાં સીધો સામેલ નથી, પરંતુ આર્થિક રીતે આ નુકસાન પણ ઘણું મોટું માનવામાં આવે છે.
૩૫ બેંક કર્મચારીઓ હજુ પણ લાપતા: શોધખોળ તેજ
બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ માટે ભૌતિક કે નાણાકીય નુકસાન કરતાં પણ પોતાના કર્મચારીઓનો જીવ બચાવવો એ પ્રાથમિકતા બની ગઈ છે. લાપતા થયેલા ૩૫ કર્મચારીઓમાં ૨૭ કોમર્શિયલ બેંકના કર્મચારીઓ, ૬ માઇક્રોફાઇનાન્સ સંસ્થાઓના કર્મચારીઓ અને ૨ એવા સભ્યો છે જેઓ તે સમયે તે વિસ્તારમાં સત્તાવાર પ્રવાસ કે સર્વે માટે ગયા હતા.
બેંક પ્રશાસન અને સ્થાનિક નાગરિકો દ્વારા ગુમ થયેલા કર્મચારીઓના ફોટા અને ઓળખની વિગતો સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરવામાં આવી રહી છે, જેથી બચાવ ટીમ અને સ્થાનિક લોકો દ્વારા તેમની શોધખોળ ઝડપી બનાવી શકાય.
નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંકનું વલણ
નેપાળની સેન્ટ્રલ બેંક એટલે કે ‘નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંક’ (NRB) એ આ કુદરતી આપદા બાદ તરત જ તમામ ક્ષતિગ્રસ્ત બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસેથી ગુમ થયેલા કર્મચારીઓ તેમજ સંપત્તિના નુકસાનની વિગતવાર માહિતી માગી છે.
રાષ્ટ્ર બેંકના પ્રવક્તા ગુરુ પ્રસાદ પૌડેલે જણાવ્યું હતું કે, માનવીય જાનહાનિ અટકાવવી અને ગુમ થયેલા લોકોને શોધવા એ અમારી પહેલી પ્રાથમિકતા છે. તેની સાથે જ પૂરના કારણે થયેલા કુલ આર્થિક, નાણાકીય અને ભૌતિક નુકસાનનું સાચું મૂલ્યાંકન કરવાની કામગીરી પણ શરૂ કરી દેવામાં આવી છે. સ્થિતિ સામાન્ય થતાં જ બેંકિંગ સેવાઓ પુનઃસ્થાપિત કરવા પ્રયાસો હાથ ધરાશે.