શું ખોટું થઈ રહ્યું છે?

અમેરિકાનું જોબ માર્કેટ, જે એક સમયે વિશ્વના સૌથી મોટા અર્થતંત્રનું એન્જિન માનવામાં આવતું હતું, આજે લથડતું દેખાઈ રહ્યું છે. જૂનની 57,000 નવી નોકરીઓનો આંકડો મે મહિનાની સરખામણીએ અડધા કરતા પણ ઓછો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ ઘટાડા પાછળ કોઈ એક કારણ નહીં, પરંતુ અનેક મોટી આર્થિક પડકારો જવાબદાર છે.

તેમાં સૌથી મુખ્ય નામ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ‘ટેરિફ’ (આયાત જકાત) અને ટ્રેડ પોલિસીઓનું આવી રહ્યું છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની આક્રમક વેપારી નીતિઓને કારણે આયાત પર શુલ્ક વધ્યો છે, જેનાથી કંપનીઓના ઓપરેટિંગ કોસ્ટ (ચલાવવાનો ખર્ચ) માં મોટો વધારો થયો છે. જ્યારે કંપનીઓનો નફો ઘટે છે અને ભવિષ્ય વિશે અનિશ્ચિતતા વધે છે, ત્યારે તેઓ સૌથી પહેલું પગલું ‘હાયરિંગ ફ્રીઝ’ એટલે કે નવી ભરતી રોકવાનું ઉઠાવે છે. આજે અમેરિકન બિઝનેસ જગત બરાબર આ જ સ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે.

બેરોજગારીનો દર ઘટ્યો, પણ શું તે સત્ય છે?

આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો જૂનમાં બેરોજગારીનો દર 4.3 ટકાથી ઘટીને 4.2 ટકા થઈ ગયો છે. પ્રથમ દ્રષ્ટિએ આ એક સકારાત્મક સમાચાર લાગી શકે છે, પરંતુ તેની પાછળની વાસ્તવિકતા ખૂબ જ પરેશાન કરનારી છે. અર્થશાસ્ત્રીઓનું કહેવું છે કે આ ઘટાડો રોજગાર વધવાને કારણે નથી, પરંતુ ‘લેબર ફોર્સ’ (શ્રમ બળ) માંથી લોકોના બહાર નીકળી જવાને કારણે છે.

મોટી સંખ્યામાં એવા લોકો છે જેઓ લાંબા સમયથી નોકરીની શોધમાં હતા, પરંતુ હવે તેમણે હિંમત હારી લીધી છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સક્રિયપણે નોકરી શોધવાનું બંધ કરી દે છે, ત્યારે સરકારી આંકડાઓમાં તેને ‘બેરોજગારો’ની યાદીમાંથી બહાર કરી દેવામાં આવે છે. આ કારણે બેરોજગારી દરનો ગ્રાફ તો નીચે આવી રહ્યો છે, પરંતુ વાસ્તવિક સ્થિતિમાં સુધારો થઈ રહ્યો નથી.

લેબર ફોર્સ પાર્ટિસિપેશન રેટ: 5 વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તરે

અમેરિકામાં કામ કરતા અથવા નોકરી શોધતા લોકોનું પ્રમાણ, જેને ‘લેબર ફોર્સ પાર્ટિસિપેશન રેટ’ કહેવામાં આવે છે, તે ઘટીને 61.5 ટકા પર આવી ગયું છે. આ છેલ્લા પાંચ વર્ષનો સૌથી નીચલો સ્તર છે. ખાસ કરીને 25 થી 54 વર્ષની વયના વર્ગમાં, જે અર્થતંત્રનું મુખ્ય કાર્યબળ છે, પાર્ટિસિપેશન રેટ ઘટીને 83.3 ટકા થઈ ગયો છે. આ સૂચવે છે કે અમેરિકન શ્રમ બજારમાં ઉત્સાહ ખતમ થઈ રહ્યો છે અને લોકો કામ કરવાને બદલે બહાર થવા મજબૂર છે.

ટેક સેક્ટરની પીડા: AI (આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ) ની ઉલટી અસર

ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને મેન્યુફેક્ચરિંગ જેવા કેટલાક ક્ષેત્રોમાં ડેટા સેન્ટરોના નિર્માણને કારણે નજીવી નોકરીઓ જરૂર પેદા થઈ છે, પરંતુ ‘ટેક સેક્ટર’ની હાલત ખરાબ છે. મેટા, માઈક્રોસોફ્ટ અને અન્ય મોટી દિગ્ગજ કંપનીઓમાં છટણીનો સિલસિલો અટકવાનું નામ લઈ રહ્યો નથી. આ કંપનીઓ હવે ‘આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ’ પર તેમનું આખું બજેટ ખર્ચ કરી રહી છે. AI ની દોડમાં ટકી રહેવા માટે કંપનીઓ તેમનો ખર્ચ ઘટાડવા માટે માનવીય કર્મચારીઓને બહારનો રસ્તો બતાવી રહી છે. છેલ્લા 18 મહિનામાં આ 17મી વાર છે જ્યારે ટેક સેક્ટરમાં રોજગાર ઘટ્યો છે.

ફેડરલ રિઝર્વ અને વ્યાજ દરોનું દબાણ

આ નબળા આંકડાઓએ અમેરિકન સેન્ટ્રલ બેંક ‘ફેડરલ રિઝર્વ’ માટે એક મોટું મૂંઝવણભર્યું વાતાવરણ ઊભું કર્યું છે. જો રોજગાર બજાર આવી જ રીતે સુસ્ત રહેશે, તો આર્થિક વિકાસની ગતિ વધુ ધીમી પડી જશે. બીજી તરફ, પગારમાં વાર્ષિક 3.5 ટકાનો વધારો થયો છે, જેને ફેડરલ રિઝર્વ મોંઘવારીના દ્રષ્ટિકોણથી જોઈ શકે છે. જોકે, પગારનો આ નજીવો વધારો જોબ માર્કેટની વ્યાપક નબળાઈને છુપાવવા માટે પૂરતો નથી.

સુધારાની જરૂરિયાત

ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની આર્થિક નીતિઓ પર વિરોધ પક્ષ અને નિષ્ણાતોનો વધતો હુમલો એ દર્શાવે છે કે હવે બદલાવની માંગ જોર પકડી રહી છે. જો કંપનીઓ ભવિષ્યની માંગને લઈને આશ્વસ્ત ન થાય અને ટ્રેડ પોલિસીઓમાં લવચીકતા ન આવે, તો આવનારા મહિનાઓ અમેરિકન મધ્યમ વર્ગ માટે વધુ પડકારજનક બની શકે છે.