પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે આ સમસ્યાઓ માત્ર બહારની અયોગ્ય સંભાળને કારણે જ નહીં, પરંતુ શરીરમાં ચોક્કસ આવશ્યક પોષક તત્વોના અભાવને કારણે પણ થઈ શકે છે. આપણું શરીર અંદરથી કેટલું સ્વસ્થ છે તેની સીધી અસર આપણા વાળ અને નખ પર દેખાય છે. શરીરને અંદરથી પોષણ આપવા માટે સંતુલિત આહાર ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે, અને આવું જ એક અનિવાર્ય પોષક તત્વ છે ‘બાયોટિન’.

શું છે બાયોટિન અને કેમ છે તે આટલું જરૂરી?

બાયોટિન, જેને તબીબી ભાષામાં વિટામિન B7 તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે પાણીમાં દ્રાવ્ય (Water-soluble) વિટામિન છે. તેનો અર્થ એ થાય છે કે શરીર આ વિટામિનનો લાંબા સમય સુધી સંગ્રહ કરી શકતું નથી, તેથી તેને રોજિંદા આહાર દ્વારા લેવું જરૂરી બને છે. બાયોટિન મુખ્યત્વે આપણા શરીરને ખોરાકમાંથી મળતા કાર્બોહાઈડ્રેટ, ચરબી અને પ્રોટીનને ઉર્જામાં રૂપાંતરિત કરવામાં મદદ કરે છે. આ ઉપરાંત, તે વાળની ગુણવત્તા સુધારવા, ત્વચાને સ્વસ્થ રાખવા અને નખની મજબૂતી જાળવવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. પૂરતા પ્રમાણમાં બાયોટિનનું સેવન કરવાથી વાળના મૂળ મજબૂત થાય છે.

આહારમાં સામેલ કરો આ ૫ બાયોટિનયુક્ત ખોરાક

• ૧. ઈંડા (સુપર પ્રોટીન સ્ત્રોત): ઈંડાને બાયોટિનનો ઉત્તમ સ્રોત માનવામાં આવે છે. તેમાં માત્ર વિટામિન B7 જ નહીં, પરંતુ ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળું પ્રોટીન પણ સારી માત્રામાં હોય છે, જે વાળના બંધારણ (કેરાટિન) માટે જરૂરી છે. જો કે, હંમેશા ખાતરી કરો કે તમે ઈંડાને સારી રીતે રાંધેલા અથવા બાફેલા જ ખાઓ, કારણ કે કાચા ઈંડા ખાવાથી બાયોટિનનું શોષણ અવરોધાય છે.

• ૨. બદામ (ડ્રાયફ્રૂટ્સનો રાજા): બદામમાં બાયોટિન ઉપરાંત હેલ્ધી ફેટ્સ, પ્રોટીન અને વિટામિન E ભરપૂર માત્રામાં જોવા મળે છે. રોજ સવારે પલાળેલી બદામ ખાવાથી શરીરને જરૂરી પોષક તત્વો સરળતાથી મળી રહે છે. બદામનું નિયમિત અને મધ્યમ માત્રામાં સેવન નખને બરડ થતાં અટકાવે છે.

• ૩. શક્કરિયા (સ્વાદ અને પોષણ): શક્કરિયા માત્ર સ્વાદમાં જ સારા નથી હોતા, પરંતુ તે બાયોટિન, ફાઈબર, વિટામિન A અને શક્તિશાળી એન્ટીઑકિસડન્ટોનો અદ્ભુત સ્ત્રોત છે. તેને બાફીને, શેકીને અથવા હળવી ચાટ બનાવીને આહારમાં સામેલ કરી શકાય છે. તે લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું રાખે છે અને સંતુલિત આહારનો મહત્વનો ભાગ છે.

• ૪. સૂર્યમુખીના બીજ (સુપર સીડ્સ): બાયોટિન ઉપરાંત સૂર્યમુખીના બીજમાં હેલ્ધી ફેટ્સ, મેગ્નેશિયમ અને વિટામિન E જેવા તત્વો હોય છે જે ત્વચાની ચમક વધારે છે. આ બીજને તમે તમારા રોજિંદા સલાડ, દહીં, ઓટ્સ અથવા સવારની સ્મૂધીમાં ભેળવીને ઓછી માત્રામાં ખાઈ શકો છો.

• ૫. સૅલ્મોન માછલી અને શાકાહારી વિકલ્પો: જે લોકો નોન-વેજ ખાય છે તેમના માટે સૅલ્મોન માછલી બાયોટિન અને ઓમેગા-૩ ફેટી એસિડનો બેસ્ટ સોર્સ છે. જ્યારે શાકાહારી લોકો આ ઉણપ પૂરી કરવા માટે પોતાના આહારમાં મશરૂમ્સ, લીલા વટાણા, બ્રોકોલી અથવા મગફળીનો સમાવેશ કરી શકે છે, આ તમામ પણ બાયોટિનના સારા સ્ત્રોત છે.

બાયોટિનની ઉણપના મુખ્ય સંકેતો

જ્યારે શરીરમાં વિટામિન B7 નું સ્તર ઓછું થાય છે, ત્યારે શરીર કેટલાક સંકેતો આપવાનું શરૂ કરે છે. જેમાં મુખ્યત્વે વાળ અચાનક ખૂબ પાતળા થવા અથવા અતિશય ખરવા, નખ બરડ થઈને વારંવાર તૂટી જવા અને ત્વચા લાલ કે શુષ્ક (ડ્રાય) થઈ જવી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. કેટલાક ગંભીર કિસ્સાઓમાં વ્યક્તિને સતત થાક લાગવો, સ્નાયુઓમાં નબળાઈ આવવી, મૂડ સ્વિંગ થવો અથવા હાથ-પગમાં ઝણઝણાટ થવા જેવા લક્ષણો પણ અનુભવાઈ શકે છે. જો કે, આ લક્ષણો અન્ય કોઈ બીમારી કે અન્ય વિટામિન્સની ઉણપને કારણે પણ હોઈ શકે છે, તેથી ડૉક્ટરની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.

મોટાભાગના લોકોને પોતાના રોજિંદા ઘરના સામાન્ય અને સંતુલિત આહારમાંથી જ પૂરતું બાયોટિન મળી રહે છે. તેથી, ડૉક્ટરની સલાહ લીધા વિના બજારમાં મળતી બાયોટિનની મોંઘી ટેબ્લેટ્સ કે સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાની બિલકુલ જરૂર નથી. ફક્ત કોઈ એક વિટામિન પર આધાર રાખવાને બદલે પ્રોટીન, આયર્ન, ઝીંક અને અન્ય ખનિજોથી સભર આહાર લેવો એ જ લાંબા ગાળે વાળ, નખ અને એકંદર સ્વાસ્થ્ય માટે ઉત્તમ સાબિત થાય છે.