મિડલ ઈસ્ટમાં તાજેતરમાં સર્જાયેલા યુદ્ધે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારને ભારે અસર પહોંચાડી છે. ખાસ કરીને કાચા તેલ અને એલપીજી (LPG)ના પુરવઠા પર પડેલી અસરને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત હવે પોતાની ઊર્જા સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે નવી વ્યૂહરચના પર કામ કરી રહ્યું છે. દેશની સરકારી તેલ કંપનીઓ હવે માત્ર ગલ્ફ દેશો પર નિર્ભર રહેવાને બદલે અમેરિકા સહિત અન્ય દેશોમાંથી પણ એલપીજીની આયાત વધારવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે.
મિડલ ઈસ્ટના યુદ્ધે આપ્યો મોટો પાઠ
તાજેતરમાં મિડલ ઈસ્ટમાં વધેલા તણાવ દરમિયાન તેલ અને ગેસના વૈશ્વિક પુરવઠા પર અનિશ્ચિતતા જોવા મળી હતી. ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થતા જહાજો માટે સુરક્ષાની ચિંતાઓ વધતાં અનેક કાર્ગો મોડા પહોંચ્યા અથવા અસરગ્રસ્ત બન્યા હતા. આ સ્થિતિએ ભારત જેવા મોટા આયાતકાર દેશોને વૈકલ્પિક સપ્લાય ચેઇનની જરૂરિયાતનો સ્પષ્ટ અહેસાસ કરાવ્યો.
અમેરિકાએ સંકટમાં આપી મહત્વની મદદ
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે નવેમ્બર 2025માં એક વર્ષનો કરાર થયો હતો, જેના હેઠળ 2026 દરમિયાન ભારતની કુલ એલપીજી જરૂરિયાતનો અંદાજે 10 ટકા હિસ્સો અમેરિકાથી આયાત કરવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. યુદ્ધ દરમિયાન જ્યારે ગલ્ફમાંથી આવતો પુરવઠો પ્રભાવિત થયો ત્યારે અમેરિકાએ સતત ગેસ સપ્લાય જાળવી રાખીને ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ વિકલ્પ પૂરો પાડ્યો. આ અનુભવ બાદ અમેરિકા ભારત માટે વધુ વિશ્વસનીય સપ્લાયર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.
30 દિવસનો વ્યૂહાત્મક ગેસ ભંડાર બનાવવાની તૈયારી
ભારત માત્ર આયાતના સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્ય લાવવા સુધી મર્યાદિત નથી. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે સરકારી તેલ કંપનીઓને 30 દિવસનો વ્યૂહાત્મક એલપીજી ભંડાર તૈયાર કરવાની કાર્યયોજના બનાવવા પણ સૂચના આપી છે. હાલમાં કંપનીઓ ઘરેલું અને વ્યાવસાયિક ગેસ સિલિન્ડર માટે આશરે 45 દિવસનો સામાન્ય સ્ટોક જાળવે છે, પરંતુ હવે તેના ઉપરાંત અલગ વ્યૂહાત્મક જથ્થો પણ તૈયાર કરવામાં આવશે, જેથી કોઈ પણ વૈશ્વિક સંકટ દરમિયાન ગેસ પુરવઠો ખોરવાય નહીં.
અન્ય દેશો સાથે પણ વધી રહ્યો છે સંપર્ક
ગલ્ફ અને અમેરિકા સિવાય ભારત અન્ય વિકલ્પો પણ શોધી રહ્યું છે. માહિતી અનુસાર ભારતે અર્જેન્ટિના, નાઇજિરિયા અને મલેશિયા જેવા દેશો સાથે પણ એલપીજી ખરીદી અંગે પ્રાથમિક સંપર્ક શરૂ કર્યો છે. હેતુ સ્પષ્ટ છે-કોઈ એક વિસ્તાર પર વધુ પડતી નિર્ભરતા ટાળવી અને સપ્લાય ચેઇનને વધુ મજબૂત તથા લવચીક બનાવવી.
ગ્રાહકો પર શું પડશે અસર?
સરકાર અને તેલ કંપનીઓના આ પગલાનો સૌથી મોટો ફાયદો સામાન્ય ગ્રાહકોને મળી શકે છે. જો વિવિધ દેશોમાંથી સતત અને સ્થિર પુરવઠો મળતો રહેશે, તો વૈશ્વિક સંકટની સ્થિતિમાં પણ દેશમાં એલપીજીની અછત સર્જાવાની શક્યતા ઘટશે. સાથે જ ભાવોમાં અચાનક થતી તેજી પર પણ અમુક અંશે નિયંત્રણ રાખવામાં મદદ મળી શકે છે.ઊર્જા સુરક્ષા તરફ ભારતનું મહત્વનું પગલું
વૈશ્વિક સ્તરે વધી રહેલી ભૌગોલિક અસ્થિરતા વચ્ચે ભારત પોતાની ઊર્જા સુરક્ષાને લાંબા ગાળે મજબૂત બનાવવા માટે આયોજનબદ્ધ રીતે આગળ વધી રહ્યું છે. ગલ્ફ દેશો પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને અમેરિકા અને અન્ય દેશોમાંથી આયાત વધારવાનો પ્રયાસ માત્ર વેપારી નિર્ણય નથી, પરંતુ ભવિષ્યમાં દેશની ઊર્જા જરૂરિયાતોને સુરક્ષિત રાખવા માટેનું એક વ્યૂહાત્મક પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.