મહેન્દ્ર બગડા, એસોસિએટ એડિટરઅહીં એક એવી શખ્સિયતની કહાની છે, જેમણે પોતાની જિંદગીના અડધાથી વધુ વર્ષ ન્યાયની આશામાં વિતાવી દીધા. એક એવી લડાઈ જે માત્ર નોકરી પાછી મેળવવાની નહોતી, પરંતુ આત્મસન્માન અને સત્યને સ્થાપિત કરવાની અગ્નિપરીક્ષા હતી.
સામાન્ય રીતે લોકો કોઈ એક નાની ઘટનાને કારણે નોકરી ગુમાવે તો થોડા સમય બાદ હતાશ થઈને બીજો રસ્તો શોધી લેતા હોય છે.
સામાન્ય રીતે લોકો કોઈ એક નાની ઘટનાને કારણે નોકરી ગુમાવે તો થોડા સમય બાદ હતાશ થઈને બીજો રસ્તો શોધી લેતા હોય છે.
૧૯૯૧ થી ૧૯૯૯: CRPFની સેવાથી શરૂઆત અને વિવાદોનો દોરમધ્યપ્રદેશના મુરેના જિલ્લાના છિછાવલી ગામના ગિરવર સિંહ તોમરે વર્ષ 1991માં કેન્દ્રીય રિઝર્વ પોલીસ અદલ (CRPF)માં કૉન્સ્ટેબલ ડ્રાઇવર તરીકે દેશસેવા માટે કરિયરની શરૂઆત કરી હતી. આશરે આઠ વર્ષ સુધી તેમણે પોતાની ફરજ નિષ્ઠાપૂર્વક નિભાવી. CRPFની શિસ્ત, નિયમો અને વ્યવસ્થાથી તેઓ ભલીભાંતિ પરિચિત હતા.
પરંતુ, ટર્નિંગ પોઈન્ટ આવ્યો ૧૯ જૂન ૧૯૯૯ના રોજ. આ દિવસે બનેલી એક ઘટનાએ તેમનું આખું જીવન બદલી નાખ્યું. તેમના પર બે ગંભીર આરોપ મૂકવામાં આવ્યા. તેઓ ડ્યૂટી પર હતા ત્યારે દારૂના નશામાં હતા. સાંજે આશરે સાડા સાત વાગ્યે હેડક્વાર્ટર પરત ફરતી વખતે બજારમાં તેમની ગાડીથી એક સાયકલને નુકસાન થયું હતું અને આ ઘટનાની જાણ તેમણે ઉચ્ચ અધિકારીઓને કરી નહોતી.
વિભાગ દ્વારા આ મામલે ૧૨ જુલાઈ ૧૯૯૯ના રોજ ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી. ગિરવર સિંહે ક્યારેય દારૂ પીધાનો આરોપ સ્વીકાર્યો નહોતો. તેમના પક્ષે સ્પષ્ટતા કરાઈ હતી કે જો તેમણે દારૂ પીધો પણ હોય તો તે ડ્યૂટી પૂરી કર્યા પછી પીધો હતો, ડ્યૂટી દરમિયાન નહીં. વળી, ઘટનાના સાક્ષીઓના નિવેદનોમાં પણ મોટો વિરોધાભાસ જોવા મળ્યો હતો.
છતાંય, વિભાગીય તપાસના અંતે ૨૧ ઓક્ટોબર ૧૯૯૯ના રોજ તેમને CRPFમાંથી સીધા બરતરફ કરી દેવામાં આવ્યા. તેમની વિભાગીય અપીલ અને રિવિઝન અરજીઓ પણ ક્રમશઃ ફેબ્રુઆરી અને સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૦માં ફગાવી દેવામાં આવી.
૨૭ વર્ષની અગ્નિપરીક્ષા: કોર્ટની લડાઈ અને અદભુત આધ્યાત્મિક પરિવર્તનનોકરી જવાથી ભાંગી પડવાને બદલે ગિરવર સિંહે હાર ન સ્વીકારી અને ૧૯૯૯માં જ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના દરવાજા ખખડાવ્યા. તેમનો મુખ્ય તર્ક એ હતો કે કદાચ કોઈ નાની ભૂલ કે અકસ્માત થયો હોય, તો પણ તેના બદલામાં સીધી "નોકરીમાંથી બરતરફી" જેવી આકરી સજા આપવી તદ્દન ગેરવ્યાજબી છે.
આ દરમિયાન તેમનું જીવન પલટાઈ ગયું. નોકરી ગુમાવ્યા બાદ તેઓ પોતાના વતન મુરેના પરત ફર્યા. આ મુશ્કેલ સમયમાં તેઓ સાધુ-સંતોના સંપર્કમાં આવ્યા અને ધીમે ધીમે આધ્યાત્મિક માર્ગે વળ્યા. આશરે ૨૦૦૧માં તેઓ પ્રસિદ્ધ નિરમોહી અખાડા સાથે જોડાયા અને તેમનું નામ બદલાઈને બાબા ગિરવર દાસ બન્યું. મુરેનાના બારા દ્વારી અને ગુફા મંદિર જેવા ધાર્મિક સ્થળોએ તેમણે લાંબો સમય સાધના અને પૂજા-પાઠમાં વિતાવ્યો.
એક હાથમાં માળા અને શરીર પર સાધુના ભગવા વસ્ત્રો હતા, પરંતુ મનોમન તેઓ સતત ખાકી વર્દી પાછી મેળવવાની કાનૂની લડાઈ લડી રહ્યા હતા. સમય વીતતો ગયો; તેઓ ૩૦ના થયા, ૪૦ના થયા અને ૫૦ની વય વટાવી ગયા. આ વર્ષોમાં તેમના બાળકો મોટા થયા, દીકરીઓના લગ્ન થયા અને પુત્ર પણ સશસ્ત્ર દળોમાં જોડાયો. પરંતુ ગિરવર સિંહે ક્યારેય આશા છોડી નહીં.
અદાલતી જંગ: ૨૦૦૭ની જીત, લાંબો સ્ટે અને ૨૦૨૫નો ઐતિહાસિક ચુકાદો૨૦૦૭ની પહેલી મોટી જીત: ૧૦ એપ્રિલ ૨૦૦૭ના રોજ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના સિંગલ જજે ગિરવર સિંહના પક્ષમાં મોટો ચુકાદો આપ્યો. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે બંને આરોપો સાચા હોય તો પણ "બરતરફી"ની સજા ગુનાની તુલનામાં અત્યંત આકરી અને અસંગત છે.
સરકારની અપીલ અને સ્ટે: જીત્યા બાદ પણ ખુશી લાંબો સમય ન ટકી. કેન્દ્ર સરકાર અને CRPF દ્વારા સિંગલ જજના આદેશ વિરુદ્ધ ડિવિઝન બેન્ચમાં અપીલ દાખલ કરવામાં આવી અને સ્ટે મેળવી લેવાયો. આ કેસ વર્ષો સુધી પેન્ડિંગ રહ્યો, ૨૦૧૭માં તે ડિસમિસ થયો અને ૨૦૨૧માં ફરીથી રિસ્ટોર થયો.
૨૦૨૫નો સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આખરે ૨૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ના રોજ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચે આ લાંબા વિવાદ પર અંતિમ અને મહત્વપૂર્ણ ફેસલો સંભળાવ્યો. કોર્ટે નોંધ્યું કે સાયકલના અકસ્માતમાં કોઈને ઈજા થઈ નહોતી, દારૂના નશા અંગે કોઈ બ્લડ ટેસ્ટ કરાયો નહોતો અને મેડિકલ ઓફિસરની માત્ર સામાન્ય નોંધ સિવાય કોઈ નક્કર પુરાવા નહોતા.
કોર્ટે માત્ર બરતરફી રદ ન કરી, પરંતુ તેમને ત્વરિત CRPFમાં વર્તમાન પગારધોરણ મુજબ કૉન્સ્ટેબલ ડ્રાઇવર તરીકે પુનઃનિયુક્ત કરવાનો આદેશ આપ્યો. સાથે જ નોટેશનલ સર્વિસ બેનિફિટ્સ, પેન્શન અને નિવૃત્તિના લાભો માટે અગાઉની સેવા ગણવા તથા ૨૧ ઓક્ટોબર ૧૯૯૯થી નોકરી પુનઃ જોડાયા સુધીના સમયગાળા માટે ૨૫ ટકા બેક વેજિસ (પગાર) ચૂકવવાનો પણ આદેશ કર્યો.
૫૪ વર્ષની વયે ખાકીની વાપસી: સાધુ વસ્ત્રો છોડીને ફરી સૈનિક બન્યાવહીવટી પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ થતાં ઓગસ્ટ ૨૦૨૬માં, ૫૪ વર્ષની ઉંમરે ગિરવર સિંહ તોમર સત્તાવાર રીતે ફરીથી CRPFમાં જોડાયા. તેમને છત્તીસગઢના નક્સલ પ્રભાવિત બીજાપુર ખાતે આવેલી CRPFની ૮૫મી બટાલિયનમાં પોસ્ટિંગ મળ્યું.
૨૫ ઓગસ્ટની રાત્રે તેઓ મુરેનાથી બીજાપુર જવા માટે ટ્રેનમાં સવાર થયા. બીજાપુર પહોંચ્યા બાદ એક અદભુત અને ફિલ્મી દ્રશ્ય સર્જાયું-વર્ષોથી સાધુ તરીકે જાળવી રાખેલા લાંબા વાળ કપાવ્યા, સફેદ દાઢી ટ્રિમ કરી, ભગવા વસ્ત્રો ઉતારી દીધા અને ફરી એકવાર ગર્વથી CRPFની ખાકી વર્દી ધારણ કરી લીધી.
અંતે સવાલ એ ઊભો થાય છે કે: આ લડાઈની વાસ્તવિક કિંમત શું?આજે ગિરવર સિંહ ૫૪ વર્ષના છે. કોર્ટના ચુકાદા વખતે નોંધવામાં આવ્યું હતું કે તેમની નિવૃત્તિની ઉંમર ૬૦ વર્ષ છે, એટલે કે તેમની પાસે સેવા આપવા માટે માત્ર ૬ વર્ષ જ બાકી છે. તેમના બેચના અન્ય જવાનો ક્યાં તો આજે નિવૃત્ત થઈ ચૂક્યા છે કે પછી ઉચ્ચ હોદ્દા પર પહોંચી ગયા છે.
પરંતુ, ગિરવર સિંહે પોતાની કારકિર્દીના મહત્વપૂર્ણ ૨૭ વર્ષ માત્ર ન્યાય મેળવવા માટે કોર્ટના ધક્કા ખાવામાં ગુમાવ્યા. આ એક એવો પ્રશ્ન છે જે દરેકની આંખમાં પાણી લાવી દે છે: "એક માણસે પોતાના સન્માન અને નોકરી પાછી મેળવવા માટે જીવનના અડધા દાયકા (૨૭ વર્ષ) સમર્પિત કરી દીધા-પરંતુ જ્યારે અંતે જીત મળી, ત્યારે નિવૃત્તિ માટે માત્ર ગણતરીના વર્ષો જ બાકી બચ્યા હતા."
છતાં, આ કહાની દુનિયાભરના લોકોને શીખવે છે કે ગમે તેવી વિકટ પરિસ્થિતિ હોય, સત્ય અને પોતાના હક માટે લડવાની જીદ ક્યારેય છોડવી જોઈએ નહીં. ગિરવર સિંહની આ ગાથા હંમેશાં પ્રેરણાદાયી રહેશે કે સાધુની કુટિયાથી લઈને સૈનિકની ચોકી સુધીની આ સફરમાં આત્મસન્માન સૌથી ઉપર હોય છે.