વૈભવ શ્રીવાસ્તવ, નવી દિલ્હીઃ ભારતનું સ્વચ્છ ઊર્જા અભિયાન હવે મોટા સૌર ઉદ્યાનો અને ઉપયોગિતા-સ્કેલ પ્રોજેક્ટ્સ સુધી મર્યાદિત નથી. પ્રધાનમંત્રી સૂર્ય ઘર: મફત વીજળી યોજના દ્વારા, સૌર ઊર્જા દેશભરના સામાન્ય ઘરોની છત પર પહોંચી રહી છે. યોજના હેઠળ રહેણાંક છત પર સૌર ઊર્જા ક્ષમતા 2 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધીમાં 16.25 GW સુધી પહોંચી ગઈ છે.
દર છ દિવસે એક લાખ ઘરો આ યોજનામાં જોડાઈ રહ્યા છે...₹75,021 કરોડની કુલ જોગવાઈ સાથે, પ્રધાનમંત્રી સૂર્ય ઘર યોજના વિશ્વના સૌથી મોટા છત પર સૌર કાર્યક્રમોમાંની એક છે. તેની ગતિ સતત વધી રહી છે. હાલમાં, દર છ દિવસે આશરે એક લાખ ઘરો આ યોજનાનો લાભ લઈ રહ્યા છે. ડેટા અનુસાર, છેલ્લા નવ મહિનામાં સૌર સ્થાપનોની દૈનિક ગતિ 3.2 ગણી વધી છે. ઓક્ટોબર 2025 માં દરરોજ 5,038 ઇન્સ્ટોલેશન હતા. જ્યારે જુલાઈ 2026માં આ સંખ્યા વધીને દરરોજ આશરે 16,328 ઇન્સ્ટોલેશન થઈ હતી.
ઘરગથ્થુઓ વીજ ગ્રાહકોમાંથી 'પ્રોસ્યુમર' બની રહ્યા છે...રૂફટોપ સોલારનો વિસ્તરણ પણ વીજ વ્યવસ્થામાં ઘરોની ભૂમિકા બદલી રહ્યું છે. હવે, ઘરો ફક્ત વીજળીના ગ્રાહકો રહેશે નહીં, પરંતુ તેમના છત પર પણ વીજળી ઉત્પન્ન કરી શકશે. સોલાર સિસ્ટમ દ્વારા ઘરની વીજળીની જરૂરિયાતો પૂરી કર્યા પછી, લાગુ નિયમો અનુસાર બાકીની વીજળી ગ્રીડમાં મોકલી શકાય છે. આ રીતે, ઘરો વીજળીના ગ્રાહકો અને ઉત્પાદક બંનેની ભૂમિકા ભજવી શકે છે. આ ખ્યાલને 'પ્રોસ્યુમર' કહેવામાં આવે છે.
મોટા સૌર પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા પણ છત પર ઊર્જા ઉત્પાદન શક્ય છે...ભારતે 31 જુલાઈ, 2026 સુધીમાં 300 GWથી વધુ બિન-અશ્મિભૂત ઇંધણ આધારિત વીજળી ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરી હતી. આ કુલ સ્થાપિત સૌર ઉર્જા ક્ષમતા 164.59 GW હતી.ભારતની ઊર્જા જરૂરિયાતોને સાફ કરવા માટે મોટા રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ રૂફટોપ સોલાર આ પરિવર્તનને સીધા ગ્રાહકોના ઘરોમાં લાવી રહ્યું છે. આ નાગરિકોને દેશની સ્વચ્છ ઊર્જા યાત્રામાં સીધા ભાગીદાર બનાવી રહ્યું છે.
ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે...પીએમ સૂર્ય ઘર યોજનાને ડિજિટલ ટેકનોલોજી સાથે સંકલિત કરવામાં આવી છે. નોંધણીથી લઈને અરજી, ઇન્સ્ટોલેશન-સંબંધિત મંજૂરીઓ અને સબસિડી ચુકવણી સુધી, સમગ્ર પ્રક્રિયા ઓનલાઈન કરવામાં આવી છે. જન સમર્થ સાથે એકીકરણ પેપરલેસ લોનને સરળ બનાવે છે, જ્યારે PFMS સાથે એકીકરણ સબસિડી પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવામાં મદદ કરે છે. યોજનાનું પ્લેટફોર્મ API દ્વારા 80 થી વધુ ડિસ્કોમ સાથે જોડાયેલ છે, જે અરજી અને મંજૂરી પ્રક્રિયાને સુવ્યવસ્થિત કરે છે.
સોલાર ઇન્સ્ટોલ કરતા પહેલા ખર્ચ અને બચતનો અંદાજ...ડિજિટલ ટૂલ્સ પરિવારો માટે તેમના ઘરે સોલાર સિસ્ટમ ઇન્સ્ટોલ કરવી કેટલી ઉપયોગી અને આર્થિક રીતે ફાયદાકારક હોઈ શકે છે તે સમજવાનું પણ સરળ બનાવી રહ્યા છે. ગ્રાહકો તેમના ઘરનું સ્થાન, મંજૂર પાવર લોડ અને ગયા મહિનાના વીજળી બિલ જેવી મૂળભૂત માહિતી પ્રદાન કરીને તેમના માટે યોગ્ય સોલાર પ્લાન્ટ ક્ષમતાનો અંદાજ મેળવી શકે છે. તે સ્થાપન ખર્ચ, સંભવિત સરકારી સબસિડી, ધિરાણ વિકલ્પો, વ્યાજ દરો અને સંભવિત લાંબા ગાળાની બચત વિશે પણ માહિતી પ્રદાન કરે છે.
દર મહિને 300 યુનિટ સુધી મફત વીજળીનો લક્ષ્યાંક...આ યોજના હેઠળ, લાયક પરિવારો સિસ્ટમ ક્ષમતા, વીજ ઉત્પાદન અને વપરાશના આધારે દર મહિને 300 યુનિટ સુધી મફત વીજળીનો લાભ મેળવી શકે છે. જ્યાં નિયમો પરવાનગી આપે છે, ત્યાં પરિવારો વધારાની વીજળી વિતરણ નેટવર્કમાં વાળીને તેમની છતની સોલાર સિસ્ટમમાંથી વધારાના આર્થિક લાભ પણ મેળવી શકે છે.
2030ના લક્ષ્યમાં છતની સોલાર મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે...ભારતે 2030 સુધીમાં 500 ગીગાવોટ બિન-અશ્મિભૂત ઇંધણ આધારિત વીજળી ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે. વિકેન્દ્રિત છતની સોલાર, મોટા નવીનીકરણીય ઉર્જા પ્લાન્ટ્સ સાથે આ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. પીએમ સૂર્ય ઘર યોજનાનો અનુભવ દર્શાવે છે કે સ્વચ્છ ઊર્જાનો વિસ્તાર ફક્ત મોટા પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા જ નહીં, પરંતુ દરેક ઘરને ઊર્જા ઉત્પાદન પ્રક્રિયા સાથે જોડીને પણ કરી શકાય છે. આ ઘરેલું વીજળી ખર્ચ ઘટાડવા, સ્વચ્છ ઊર્જા વધારવા અને ઊર્જા પ્રણાલીમાં નાગરિકોની ભાગીદારી વધારવા માટે નવી શક્યતાઓ ઊભી કરી રહ્યું છે.