- અમદાવાદમાં કુલ 2,698 હેરિટેજ નોંધાયેલી હેરિટેડ ઇમારતોમાંથી 2,249 રહેણાંક મકાનો
- છેલ્લા છ મહિનામાં 73 કન્ઝર્વેશન પ્લાન મંજૂર થયા હોવાનો મ્યુનિ.નો દાવો
- મ્યુનિસિપલ કમિશનર પાસે ફાઈલ મહિનાઓથી પેન્ડિંગ હોવાનો આક્ષેપ
અમદાવાદના ઐતિહાસિક કોટ વિસ્તારમાં આવેલા હેરિટેજ ઘરો એટલે કે ઇમારતોના સંરક્ષણને લઈને અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન સામે હવે સીધા સવાલો ઊભા થવા લાગ્યા છે.
ગુરુવારે હેરિટેજ મેનેજમેન્ટ વિષય પરના એક સેમિનારમાં હેરિટેજ ઘરોના માલિકોએ મ્યુનિસિપલ અધિકારીઓને ઉગ્ર રજુઆત કરી હતી કે તેમના ઘરોના રિપેર અને સંરક્ષણ માટેના પ્લાનને મંજૂરી આપવામાં વારંવાર વિલંબ કેમ થાય છે અને તેના માટે ચોક્કસ સમયમર્યાદા શું છે.
આ ચર્ચા "બિલ્ટ હેરિટેજ કન્ઝર્વેશન" વિષય પર યોજાયેલા પેનલ સેશન બાદ થઈ હતી. અનેક હાજર રહેલા લોકોમાં એવા ઘરોના માલિકો પણ હતા જેમના મકાનો કોટ વિસ્તારમાં આવેલા છે. કેટલાક માલિકોએ જણાવ્યું કે તેઓ મહિનાઓથી પ્લાન મંજૂરી માટે રાહ જોઈ રહ્યા છે. એક રહીશે જણાવ્યું હતું કે તેઓ કોટ વિસ્તારમાં એક સાથે પાંચ ઘરોના રિનોવેશનનું કામ કરી રહ્યા છે અને મંજૂરી માટે લાંબા સમયથી રાહ જોઈ રહ્યા છે.
આ બેઠક અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન અને અમદાવાદ વર્લ્ડ હેરિટેજ સિટી ટ્રસ્ટ દ્વારા સંયુક્ત રીતે આયોજિત કરવામાં આવી હતી. આ બેઠક એવા સમયે યોજાઈ છે જ્યારે યુનેસ્કોના પ્રતિનિધિઓ આ મહિનાના અંતમાં શહેરની મુલાકાત લેવાની શક્યતા છે. યુનેસ્કો દ્વારા હેરિટેજ ટેગ અપાયેલા સ્થળોની સમયાંતરે સમીક્ષા કરવામાં આવે છે.
અમદાવાદના ઐતિહાસિક કોટ વિસ્તારને 9 જુલાઈ 2017ના રોજ સત્તાવાર રીતે યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સિટી તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. તે ભારતનું પહેલું શહેર બન્યું હતું જેને આ પ્રતિષ્ઠિત માન્યતા મળી હતી.
બેઠક આસિસ્ટન્ટ મ્યુનિસિપલ કમિશનર પ્રયાગ લંગાલિયાએ હાજર રહેલા લોકોને શાંત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે મ્યુનિસિપલ તંત્ર પ્લાન મંજૂરી પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવા પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ છેલ્લા છ મહિનામાં લગભગ 73 કન્ઝર્વેશન પ્લાનને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. તેમણે ઘરના માલિકોને પોતાના ખાસ કેસ અંગે અધિકારીઓ સાથે વ્યક્તિગત રીતે ચર્ચા કરવાની સલાહ પણ આપી હતી.
પરંતુ કેટલાક હાજર રહેલા લોકોએ દલીલ કરી કે ઘણા ફાઇલ મ્યુનિસિપલ કમિશનર બંછાનિધિ પાની પાસે મહિનાઓથી સહી માટે પેન્ડિંગ છે. તેમણે કહ્યું કે આ મુદ્દો સેમિનારમાં ખુલ્લેઆમ ઉઠાવવાનો તેમને અધિકાર છે. મ્યુનિસિપલ કમિશનર કાર્યક્રમના પ્રારંભિક ભાષણ બાદ બીજી બેઠક હોવાને કારણે સ્થળેથી વહેલા નીકળી ગયા હતા અને ત્યારબાદની ચર્ચા દરમિયાન હાજર નહોતા.
હાજર રહેલા કેટલાક લોકોએ સેમિનારના સ્થળ વિશે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. કાર્યક્રમ સાબરમતી નદીના પશ્ચિમ કિનારે આવેલા રિવરફ્રન્ટ હાઉસ ખાતે યોજાયો હતો. કેટલાક હેરિટેજ ઘરોના માલિકોએ કહ્યું કે મોટાભાગના હેરિટેજ મકાનો કોટ વિસ્તારમાં આવેલા હોવાથી બેઠક ત્યાં યોજાઈ હોત તો વધુ લોકો હાજરી આપી શક્યા હોત.
હેરિટેજ ઘરોના માલિકોએ જણાવ્યું કે તેમની મુખ્ય ચિંતા ટ્રેડેબલ ડેવલપમેન્ટ રાઈટ્સ સ્કીમ હેઠળ મળનારા નાણાકીય લાભ વિશે નથી. તેઓ તો ફક્ત એટલું ઈચ્છે છે કે સંરક્ષણનું કામ શરૂ કરી શકે તે માટે ઝડપથી મંજૂરી મળી જાય, કારણ કે વિલંબથી ઐતિહાસિક માળખાને વધુ નુકસાન થવાની શક્યતા રહે છે.
ટ્રેડેબલ ડેવલપમેન્ટ રાઈટ્સ હેઠળ હેરિટેજ પ્રોપર્ટીના માલિકોને ઉપયોગમાં ન લેવાયેલા કન્સ્ટ્રક્શન રાઈટ્સ અથવા ફ્લોર સ્પેસ નિર્ધારિત વિસ્તારોમાં ડેવલપરોને વેચવાની મંજૂરી મળે છે. આ હેરિટેજ મકાનોના સંરક્ષણ માટે પ્રોત્સાહન તરીકે આપવામાં આવે છે. લાભ માળખાના હેરિટેજ મૂલ્યના વર્ગીકરણ અને ઉપયોગમાં લેવાયેલા ફ્લોર સ્પેસ ઇન્ડેક્સના આધારે નક્કી થાય છે.
અમદાવાદમાં કુલ 2,698 હેરિટેજ ઇમારતો નોંધાયેલી છે. તેમાંમાંથી 2,249 રહેણાંક મકાનો છે જ્યારે 449 સંસ્થાકીય ઇમારતો છે જેમાં રાષ્ટ્રીય સ્મારકો પણ સમાવેશ થાય છે.
ડેપ્યુટી મ્યુનિસિપલ કમિશનર રમ્ય ભટ્ટે મંજૂરી પ્રક્રિયામાં મોટા વિલંબ હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. તેમના જણાવ્યા મુજબ સ્કીમ શરૂ થયા પછી અત્યાર સુધી 134 પ્રોપર્ટીને હેરિટેજ ટ્રેડેબલ ડેવલપમેન્ટ રાઈટ્સ સર્ટિફિકેટ આપવામાં આવ્યા છે. લગભગ 16,000 ચોરસ મીટર માટે રૂ. 72 કરોડ જેટલા ટ્રેડેબલ ડેવલપમેન્ટ રાઈટ્સને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
ભટ્ટે જણાવ્યું કે ગયા વર્ષે મ્યુનિસિપલ કમિશનરની અધ્યક્ષતામાં નવી કમિટી બનાવવામાં આવી છે જે પ્રસ્તાવોનો અભ્યાસ કરીને મંજૂરી આપે છે. તેમણે કહ્યું કે સેમિનારમાં મુદ્દો ઉઠાવનાર કેટલાક લોકો આરટીઆઈ કાર્યકરો હતા અને હેરિટેજ ઘરોના માલિકો નહોતા. તેઓ લગભગ એક વર્ષ જૂના મુદ્દાઓનો ઉલ્લેખ કરી રહ્યા હતા.
મંજૂરી માટે ચોક્કસ સમયમર્યાદા વિશે પૂછવામાં આવતા ભટ્ટે જણાવ્યું કે જો પ્રસ્તાવ હેરિટેજ કન્ઝર્વેશનના નિયમો અનુસાર હોય તો સામાન્ય રીતે એક મહિનામાં મંજૂરી આપવામાં આવે છે. પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિ પરંપરાગત પદ્ધતિઓના બદલે સિમેન્ટ કોંક્રીટ માળખું બનાવવા માટેનો પ્લાન આપે તો પાંચ વર્ષ પછી પણ મંજૂરી આપવામાં નહીં આવે.
મ્યુનિસિપલ તંત્ર દ્વારા એક નિવેદનમાં જણાવાયું કે હેરિટેજ કન્ઝર્વેશન કમિટીના અંતર્ગત એક્સપર્ટ સબકમિટી બનાવવામાં આવી છે જેથી રિપેર, રેસ્ટોરેશન અને ડેવલપમેન્ટ સંબંધિત પ્રસ્તાવોની ટેકનિકલ તપાસ ઝડપથી થઈ શકે.
સાથે સાથે નોંધાયેલા હેરિટેજ મકાનો માટે રેસ્ટોરેશન પરમિશન મેળવવાની પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક અને અસરકારક બને તે માટે ડિજિટલ એપ્લિકેશન સિસ્ટમ પણ શરૂ કરવામાં આવી છે.
હેરિટેજ વિભાગમાં કન્ઝર્વેશન આર્કિટેક્ટ, એન્જિનિયરો અને ટેકનિકલ સ્ટાફ સહિતના વ્યાવસાયિક કર્મચારીઓની સંખ્યા પણ વધારવામાં આવી છે જેથી દસ્તાવેજીકરણ અને મંજૂરી પ્રક્રિયા ઝડપી બને. રમ્ય ભટ્ટે જણાવ્યું કે મ્યુનિસિપલ તંત્રને આવા પ્રશ્નો ઉઠવાની આશંકા હતી પરંતુ તેઓ આશાવાદી છે કે આ ચર્ચા દ્વારા સ્ટેકહોલ્ડર્સ વચ્ચે સાર્થક સંવાદ થશે. આવતા દિવસોમાં આવી વધુ કન્સલ્ટેશન મીટિંગ યોજવાની પણ યોજના છે.