ಮರಣ ಎಂಬುದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಲಿಖಿತ ನಿಯಮ. ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ, ಅವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ ಆರಾಮವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ಹಂತದ ಆರೈಕೆ (Palliative Care) ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮರಣ ಹೊಂದುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು 24 ಗಂಟೆಗಳ ಮೊದಲು ಅವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.

ಅಂತಹ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ:

1. ಉಸಿರಾಟದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು 'ಡೆತ್ ರ್ಯಾಟಲ್' (Death Rattle)

ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಉಸಿರಾಟದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಸಿರಾಟವು ತುಂಬಾ ನಿಧಾನವಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡಿ, ನಂತರ ಕೆಲವು ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಕಾಲ ಉಸಿರಾಟವೇ ನಿಂತುಹೋಗುವ ಸ್ಥಿತಿ ಬರಬಹುದು (ಇದನ್ನು 'Cheyne-Stokes' ಉಸಿರಾಟ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ).

ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಗಂಟಲು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಾಲಾರಸ ಅಥವಾ ದ್ರವಗಳು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅದನ್ನು ನುಂಗಲು ಅಥವಾ ಕೆಮ್ಮಿ ಹೊರಹಾಕಲು ಶಕ್ತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದ್ರವದ ಮೂಲಕ ಗಾಳಿಯು ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗರಗರ ಅಥವಾ ಗೊರಕೆಯಂತಹ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು 'ಡೆತ್ ರ್ಯಾಟಲ್' (Death Rattle) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ರೋಗಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಆತಂಕ ಮೂಡಿಸಬಹುದು.

2. ತೀವ್ರವಾದ ನಿಶ್ಯಕ್ತಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸದಿರುವುದು

ಮರಣದ ಸಮೀಪವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹದ ಶಕ್ತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಗಾಢವಾದ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಮೆದುಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಅವರು ಭ್ರಮೆ (Delirium) ಅಥವಾ ಗೊಂದಲದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದು.

ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಅವರಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ಯಾರೊಂದಿಗೂ ಮಾತನಾಡಲು ಅಥವಾ ಕಣ್ಣು ಬಿಟ್ಟು ನೋಡಲು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಅವರ ಕೇಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು (Hearing) ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

3. ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ (Mottling)

ಕೊನೆಯ 24 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೃದಯವು ದೇಹದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾದ ಮೆದುಳು ಮತ್ತು ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ರಕ್ತವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕೈಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಪಾದಗಳಿಗೆ ರಕ್ತದ ಹರಿವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೈ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದರೆ ಅತ್ಯಂತ ತಂಪಾದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ನಿಲ್ಲುವುದರಿಂದ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೊಣಕಾಲುಗಳು, ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಕಲೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಚರ್ಮವು ಮಸುಕಾದಂತೆ ಅಥವಾ ಬಿಳುಚಿಕೊಂಡಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಇತರ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು: