ಆದರೆ, ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ (Psychology) ಪ್ರಕಾರ, ಜನರು ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದು ಕೇವಲ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಅಥವಾ ದೇಹವನ್ನು ಹೈಡ್ರೇಟ್ ಆಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ! ಈ ದೈನಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸ ಮನುಷ್ಯನ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ ಈ ಅಭ್ಯಾಸದ ಹಿಂದಿರುವ ಮಾನಸಿಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ಹವ್ಯಾಸದ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿವರಣೆ

ದೊಡ್ಡ ನೀರಿನ ಬಾಟಲ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೇವಲ ನಿರ್ಜಲೀಕರಣದಿಂದ (Dehydration) ತಪ್ಪಿಸಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಮಾನವನ ನಡವಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆತನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನೀರು ನಮ್ಮ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅದನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ನಾವು ಹಾಕಬೇಕಾದ ಶ್ರಮ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಎದ್ದು ಹೋಗಿ ಗ್ಲಾಸ್‌ಗೆ ನೀರು ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಬಾಟಲಿ ಇರುವುದು ಮೆದುಳಿಗೆ ಒಂದು ಸುಲಭವಾದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಯಾವಾಗಲೂ ಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಲಭದ ದಾರಿಗಳಿಗೆ (Convenience) ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತದೆ. ಅಪೇಕ್ಷಿತ ನಡವಳಿಕೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದಾಗ ಹವ್ಯಾಸಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇದರ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವೇನು?

ಮಾನಸಿಕ ಶ್ರಮದ ಕಡಿತ: ಈ ಹವ್ಯಾಸ ಜನರು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಹೇಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ದಿನವಿಡೀ ಪದೇ ಪದೇ 'ನೀರು ಕುಡಿಯಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ' ಅಥವಾ 'ಎಲ್ಲಿಂದ ನೀರು ತರಬೇಕು' ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮಾನಸಿಕ ಶ್ರಮವನ್ನು ಇದು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ದೊಡ್ಡ ಬಾಟಲಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ದಿನಚರಿಯ ಭಾಗ: ಕೀಲಿ ಕೈ, ಫೋನ್ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಗ್ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಂತೆ ಬಾಟಲಿ ಕೂಡ ದಿನಚರಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾದಾಗ (Automatic), ಮೂಲಭೂತ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಮನುಷ್ಯರು ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಗುರಿ ಆಧಾರಿತ ನಡವಳಿಕೆ (Goal-oriented behavior): ಅನೇಕ ಜನರು ದಿನಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟೇ ಲೀಟರ್ ನೀರು ಕುಡಿಯಬೇಕು ಎಂಬ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಲೀಟರ್ ಅಳತೆಯ ಗುರುತುಗಳಿರುವ (Measurement markings) ದೊಡ್ಡ ಬಾಟಲಿಗಳು ಅವರು ಎಷ್ಟು ನೀರು ಕುಡಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಗುರಿ ತಲುಪಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಜನರು ಇದನ್ನು ಏಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?

ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ವಸ್ತುಗಳು ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಮಾಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಡೆಸ್ಕ್ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಬಾಟಲಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಅದು ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ನೆನಪಿಸುವ 'ಪರಿಸರದ ಸಂಕೇತ'ವಾಗಿ (Environmental cue) ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಟಲಿ ಖಾಲಿಯಾದಾಗ ಸಿಗುವ ತೃಪ್ತಿ, ದಿನದ ಗುರಿಯೊಂದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಈ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು

ಹ್ಯಾಬಿಟ್ ಫಾರ್ಮೇಷನ್ ಥಿಯರಿ (Habit Formation Theory): ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಹವ್ಯಾಸ ಮೂರು ಹಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ: ಸಂಕೇತ (Cue), ನಡವಳಿಕೆ (Behavior) ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲ (Reward). ಇಲ್ಲಿ ವಾಟರ್ ಬಾಟಲಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದು 'ಸಂಕೇತ'ವಾದರೆ, ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದು 'ನಡವಳಿಕೆ'. ನೀರು ಕುಡಿದ ನಂತರ ಸಿಗುವ ತಾಜಾತನ ಅಥವಾ ಗುರಿ ತಲುಪಿದ ಭಾವನೆಯೇ 'ಪ್ರತಿಫಲ'. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ದಿನಾ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾದಾಗ ಮೆದುಳು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ನೀರು ಕುಡಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಚಾಯ್ಸ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ (Choice Architecture): ಇದರರ್ಥ ನಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಾಡಲು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರವನ್ನು ನಾವೇ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ನೀರು ನಮ್ಮ ಕೈಗೆಟುಕುವ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಆಯ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಬಾಟಲಿ ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ನಾವು ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ. ಜನರು ಪ್ರೇರಣೆಗಿಂತ (Motivation) ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದರಿಂದ ನಾವು ಕಲಿಯಬಹುದಾದ ಜೀವನ ಪಾಠಗಳು

ದೊಡ್ಡ ರೀ-ಯೂಸಬಲ್ ನೀರಿನ ಬಾಟಲ್ ಕೇವಲ ಹೈಡ್ರೇಶನ್ ಸಂಕೇತವಲ್ಲ, ಅದು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಇತರ ಗುರಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಪರಿಸರವನ್ನು ಪೂರಕವಾಗಿಸಿ: ಕೇವಲ ಪ್ರೇರಣೆ ಅಥವಾ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಂಬಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ನಮ್ಮ ಗುರಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಓದಬೇಕೆನಿಸಿದರೆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹಾಸಿಗೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇಡುವುದು, ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಬೇಕಿದ್ದರೆ ವರ್ಕೌಟ್ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಇಡುವುದು).

ನಿರಂತರತೆ ಮುಖ್ಯ: ಸಣ್ಣ ದೈನಂದಿನ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ ತರುತ್ತವೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತೆಗಿಂತ ನಿರಂತರತೆ (Consistency matters more than intensity) ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಬಾಟಲಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕೆಲಸದ ಸಮಯ, ಪ್ರಯಾಣ, ವ್ಯಾಯಾಮ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇದು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಹವ್ಯಾಸವನ್ನು ಯಾರದ್ದೋ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬಳಸಬಾರದು. ಬದಲಿಗೆ, ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತಹ ಸರಳ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.