ಆದರೆ, ಅದರೊಳಗೆ ಅಡಗಿರುವ ಭಾವನೆ ಅಪಾರ. ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿ, ಅಕ್ಕ-ತಮ್ಮನ ನಡು ವಿನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮಧುರ ಭಾವೈಕ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಆಚರಣೆ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನವೀಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದು ಕೊಂಡಿದೆ. ಬದುಕಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಾಗಿ, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಗಲಾಗಿ, ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಎಂಬ ಆಶಯವನ್ನು ಈ ಆಚರಣೆಯು ಸಾರುತ್ತದೆ.

ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನದ ಮೂಲಭಾವನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ದಾಗ "ರಕ್ಷಣೆ' ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಅರ್ಥ ನೀಡ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ಷಣೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಸಹೋದರನು ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಎಂಬ ಏಕಮುಖ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲ. ಇಂದಿನ ವೈಚಾರಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆ ಪರಸ್ಪರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಕ ತನ್ನ ತಮ್ಮನಿಗೆ, ತಂಗಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನಿಗೆ, ಅಣ್ಣ ತನ್ನ ತಂಗಿಗೆ, ತಮ್ಮ ತನ್ನ ಅಕ್ಕನಿಗೆ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ, ನೈತಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲವಾಗುವುದು ನಿಜವಾದ ರಕ್ಷಣೆ. ಜೀವನದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿ "ನಾನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗಿದ್ದೇನೆ' ಎಂಬ ಭರವಸೆ ನೀಡುವುದೇ ರಾಖಿಯ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ.

ವಿಶ್ವಬಂಧುತ್ವ, ಕಾಳಜಿಯ ಸಂಕೇತ
ರಾಖಿಯ ದಾರವು ಸಂಬಂಧದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ಸಂದೇಶವು ರಕ್ತಸಂಬಂಧದ ಗಡಿಯನ್ನು ಮೀರುತ್ತದೆ. ಮಾನವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ, ಮತ, ಧರ್ಮ, ಭಾಷೆ, ಪ್ರದೇಶ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಮುಂತಾದ ವಿಭಜನೆಗಳು ಮನುಷ್ಯ ರನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆ ಇವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮೀರಿ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಹತ್ತಿರ ತರಬಲ್ಲವು. ಹೀಗಾಗಿ ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನವನ್ನು ವಿಶ್ವ ಬಂಧುತ್ವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯೂ ನೋಡಬಹುದು. ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ದಿಂದ ಬದುಕುವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಸುರಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಗೌರವದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸ ಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಹಬ್ಬ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸುರಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಗೌರವದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನದ ವೈಚಾರಿಕತೆ ಯನ್ನು ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಅರ್ಥೈಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಕೇವಲ "ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದವಳು' ಎಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಸಮಾನ ಹಕ್ಕು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಗೌರವ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಮಹಿಳೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಅನ್ಯಾಯ ನಡೆಯದಂತೆ ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕು. ಶಾಲೆ, ಮನೆ, ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ನಮ್ಮಲ್ಲರ ಕರ್ತವ್ಯ. ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನವು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದ ಚಿಂತನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಬಲ್ಲದು.

ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವವೇ ಸಹೋದರತ್ವದ ತತ್ತ್ವ
ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವವೂ ಅಗತ್ಯ. ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನವು ಅಧಿಕಾರದ ಸಂಬಂಧವಲ್ಲ, ಸಮಾನತೆಯ ಸಂಬಂಧ. ಒಬ್ಬರು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಒಬ್ಬರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಗೌರವಿಸುವುದು ಈ ಬಂಧದ ಸಾರ್ಥಕತೆ. ಇಂದಿನ ವೇಗದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವಿನ ಭೌತಿಕ ಅಂತರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣ, ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸಹೋದರ- ಸಹೋದರಿಯರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿ ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನದ ದಿನ ಪರಸ್ಪರ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಂಬಂಧ ಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಬಂಧ ಸದಾ ಹೀಗೇ ಇರಲೆಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
ಮಾನವನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಭದ್ರತೆಯಷ್ಟೇ ಮಾನಸಿಕ ಭದ್ರತೆಯೂ ಮುಖ್ಯ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ನಮ್ಮ ಬೆನ್ನಿಗೆ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಸಲಹೆ ನೀಡುವವರು, ನೋವಿನಲ್ಲಿ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುವವರು, ತಪ್ಪಾದಾಗ ಸರಿದಾರಿಗೆ ತರುವವರು, ಯಶಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡುವವರು ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು. ಸಹೋದರ-ಸಹೋದರಿಯರ ಸಂಬಂಧವು ಇಂತಹ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದು. ರಾಖಿ ಕಟ್ಟುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ "ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧ ಸದಾ ಹೀಗೆಯೇ ಇರಲಿ' ಎಂಬ ಮೌನ ಭರವಸೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ವೈಚಾರಿಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ರಾಖಿಯ ದಾರವು ಕೈಗೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಬಂಧನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಡಬೇಕು. ನಾವು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡು ವುದಿಲ್ಲ, ಅವಮಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮಹಿಳೆಯರ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರು ವುದಿಲ್ಲ, ದುರ್ಬಲರ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮಾಡು ವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನೈತಿಕ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಾಗಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ರೂಪಿಸ ಬಹುದು. ಆಗ ರಾಖಿಯು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರವಾಗದೆ, ಮೌಲ್ಯಗಳ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಸಮಾಜದವರೆಗೆ ರಕ್ಷಣೆ
ಸಮಾಜದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಕೇವಲ ಸರಕಾರದ ಕಾನೂನುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಗರಿಕರ ಪರಸ್ಪರ ಬದ್ಧತೆ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದಲೂ ಅದು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ನೆರೆಹೊರೆಯವರ ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದು, ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡವರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವುದು, ವೃದ್ಧರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು, ಮಕ್ಕಳ ಸುರಕ್ಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವುದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಗೌರವ ಕಾಪಾಡುವುದು, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿಶಾಲ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ "ರಕ್ಷಣೆ' ಯ ಭಾಗಗಳೇ. ಹೀಗಾಗಿ ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಸಮಾಜದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೇವಲ ರಾಖಿ, ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಉಡುಗೊರೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿ ತಗೊಳಿಸದೆ ಅದರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕು. ಓದು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ದಿಂದಲೇ ಸಹಾನುಭೂತಿ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆ ಗಾರಿಕೆಯ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆದರೆ ಉತ್ತಮ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಧ್ಯ.

ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸುವ ಅವಕಾಶ
ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನವು ಜಾತಿ-ಮತದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಅವಕಾಶವೂ ಆಗಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ರಾಖಿ ಕಟ್ಟುವಾಗ "ನೀನು ನನ್ನವನು' ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ "ನೀನು ನನ್ನ ಸಹೋದರ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಸಹೋದರಿ. ನಿನ್ನ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷೆ ನನಗೂ ಮುಖ್ಯ' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡ ಬೇಕು. ಈ ಭಾವನೆ ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯಬೇಕು. ಮಾನವೀಯತೆಯ ದಾರ ಗಟ್ಟಿ ಯಾದಾಗ ದ್ವೇಷದ ಗೋಡೆಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತವೆ.

ರಾಖಿಯ ನೂಲು ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು; ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿದಾಗ ಅದು ಬಲವಾದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬಂಧನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಬರ ನೋವಿಗೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಸ್ಪಂದಿಸಿದಾಗ, ಒಬ್ಬರ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಾಗ, ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ತಿದ್ದಿದಾಗ, ದುರ್ಬಲರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದಾಗ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣ ವಾಗುತ್ತದೆ.

ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನವನ್ನು ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುವ ದಿನವನ್ನಾಗಿ ಆಚರಿಸೋಣ. ರಕ್ತ ಸಂಬಂಧದಾಚೆಗೂ ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಲಿ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷೆ ದೊರೆ ಯಲಿ. ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆಯಲಿ. ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಭದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಲಿ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಬಂಧುತ್ವ ಬೆಳೆದುಬರಲಿ. ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಬದುಕನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ನಮ್ಮದಾಗಲಿ.

-ಸಂಗಮೇಶ್‌ ಎನ್‌. ಜವಾದಿ, ಬೀದರ್‌