ಶ್ರೀ ರಾಮಚರಿತ ಮಾನಸವು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ರಾಜನ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದ ಪಯಣ. ತುಳಸೀದಾಸರು ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಸಂವಾದಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನದಿಗೆ ಇಳಿಯಲು ಹೇಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಘಾಟ್‌ಗಳಿರುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ರಾಮನೆಂಬ ಸಾಗರವನ್ನು ಸೇರಲು ಈ ನಾಲ್ಕು ಸಂವಾದಗಳು ನಮಗೆ ದಾರಿದೀಪಗಳಾಗಿವೆ.

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ (ದೋಹಾ): ಸುಕೃತಿ ಸಾಧು ನಾಮಹಿಂ ಗುಣ ಗಾನಾ |

ನಾನಾ ಭಾಂತಿ ಕರಹಿಂ ಇತಿಹಾಸಾ ||

ಚತುರ ಸಂವಾದ ಸುಮನೋಹರ ಗಾಢೇ |

ಸದೃಶ ಚಾರಿ ಘಾಟ ಮೃದು ಪಾವನ ಬಾಢೇ ||

ಅಂದರೆ, ಪುಣ್ಯವಂತರು ಮತ್ತು ಸಾಧುಗಳು ಭಗವಂತನ ನಾಮಗುಣಗಾನವನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಸುಂದರ ಸಂವಾದಗಳು, ಭಕ್ತಿಯ ನದಿಗೆ ಇರುವ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರವಾದ ಘಾಟ್‌ಗಳಿದ್ದಂತೆ ಎಂದರ್ಥ.

Roopa Gururaj Column: ತುಳಸೀದಾಸರ ರಾಮಚರಿತ ಮಾನಸ

ನಾಲ್ಕು ಸಂವಾದಗಳ ವಿವರ:

1. ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ ಸಂವಾದ (ಜ್ಞಾನ ಘಾಟ್): ಇದು ಮಾನಸದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಘಾಟ್. ಇಲ್ಲಿ ಪರಶಿವನು ಗುರುವಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ಶಿಷ್ಯೆಯಾದ ಪಾರ್ವತಿಗೆ ರಾಮತತ್ವವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನ ದ ಮೂಲಕ ಹೇಗೆ ಹೋಗಲಾಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಈ ಸಂವಾದದ ಸಾರ. ಜ್ಞಾನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವರಿಗೆ ಇದು ದಾರಿದೀಪ.

2. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ-ಭರದ್ವಾಜ ಸಂವಾದ (ಕರ್ಮ ಘಾಟ್): ಪ್ರಯಾಗದ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಸಂವಾದವು ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಭರದ್ವಾಜ ಮುನಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ಅವುಗಳಿಗೆ ಧರ್ಮದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುಕೊಂಡೇ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಾಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ.

3. ಕಾಕಭುಶುಂಡಿ-ಗರುಡ ಸಂವಾದ (ಉಪಾಸನಾ ಘಾಟ್): ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲ ಕಾರಿ ಸಂವಾದ. ಪಕ್ಷಿರಾಜನಾದ ಗರುಡನಿಗೆ (ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಸಂಕೇತ) ಮೂಡಿದ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಕಭು ಶುಂಡಿಯು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಭಕ್ತಿ ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ಶರಣಾಗತಿಯೇ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಸಂವಾದವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

4. ತುಳಸೀದಾಸ-ಸಂತ/ಅಂತರಂಗ ಸಂವಾದ (ಶರಣಾಗತಿ ಘಾಟ್): ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ತುಳಸೀದಾಸರು ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡು ತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶರಣಾಗತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮದ ಸಂಕೇತ. ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ರಾಮ ಎಂಬ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ ಇಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಈ ನಾಲ್ಕು ಸಂವಾದಗಳು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ನಮಗೆ ಜ್ಞಾನವೂ ಬೇಕು (ಶಿವ), ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಷ್ಠೆಯೂ ಬೇಕು (ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ), ಅಹಂಕಾರ ವಿಲ್ಲದ ಭಕ್ತಿಯೂ ಬೇಕು (ಕಾಕಭುಶುಂಡಿ) ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶರಣಾಗತಿಯ ಭಾವವೂ ಇರಬೇಕು (ತುಳಸಿ). ನಮ್ಮ ಬದುಕು ಸುಂದರವಾಗಬೇಕಾದರೆ ನಾವು ಯಾರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ.

ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಹಂಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸಿದರೆ ಪತನ ನಿಶ್ಚಿತ; ಅದೇ ನಮ್ಮೊಳ ಗಿನ ವಿವೇಕದೊಂದಿಗೆ (ಶಿವ) ಅಥವಾ ಸಜ್ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸಿದರೆ ಜೀವನವು ಪಾವನವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲಿಯುವುದು ಮನುಷ್ಯನ ಗುಣವಾದರೆ, ಕಲಿತಿದ್ದನ್ನು ಹಂಚುವುದು ದೈವಗುಣ. ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ವಯಸ್ಸು ಅಥವಾ ರೂಪ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. ಎಲ್ಲೂ ದಕ್ಕದ ಶಾಂತಿ ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯ.

ಪ್ರತಿದಿನ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮಾವಲೋಕನದ ಮಹತ್ವವನ್ನ ಈ ಚರಿತೆ ನಮಗೆ ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಕೃತಿಗಳು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ಬೆಳಕಾಗಲಿ.