ആഗോള സാമ്പത്തിക-തന്ത്രപരമായ മേഖലകളില് ചൈന നടത്തുന്ന മുന്നേറ്റങ്ങള് ലോകശക്തികളെപ്പോലും അമ്പരപ്പിക്കുന്നതാണ്.
ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം വിപുലീകരിക്കുന്നതിനായി ചൈന രൂപം നല്കിയ കണക്റ്റിവിറ്റി പദ്ധതികള് ഇപ്പോള് ഒരു പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടക്കുകയാണ്. പാകിസ്ഥാനിലെ വൻകിട നിക്ഷേപങ്ങള്ക്ക് ശേഷം, ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ അതിർത്തിയെയും ബംഗാള് ഉള്ക്കടലിനെയും ലക്ഷ്യമിട്ട് ചൈന നടത്തുന്ന പുതിയ സാമ്പത്തിക ഇടനാഴി നിർദ്ദേശം അവരുടെ ആഗോളാധിപത്യ മോഹങ്ങളുടെ വ്യക്തമായ തെളിവാണ്. മ്യാൻമർ വഴി ചൈനയെ ബംഗ്ലാദേശുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഈ പുതിയ പാത, ഏഷ്യൻ ഭൂരാഷ്ട്രീയത്തെത്തന്നെ തിരുത്തിക്കുറിക്കാൻ പോന്ന ഒന്നാണ്.
ചൈന-പാകിസ്ഥാൻ സാമ്പത്തിക ഇടനാഴിയില് കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ നിക്ഷേപിച്ചുകൊണ്ട് ചൈന ഇതിനകം തന്നെ അറബിക്കടലിലേക്ക് നേരിട്ടുള്ള പ്രവേശനം സാധ്യമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. പാകിസ്ഥാൻ കൈവശം വെച്ചിരിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന സിപിഇസി, ചൈനയുടെ നിർമ്മാണ-അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസന മേഖലയിലെ അമാനുഷികമായ ശേഷിയാണ് ലോകത്തിന് കാണിച്ചുകൊടുത്തത്. ഇന്ത്യയുടെ ശക്തമായ എതിർപ്പുകളെപ്പോലും അവഗണിച്ചുകൊണ്ട് ഈ പദ്ധതിയുമായി മുന്നോട്ട് പോകാൻ ചൈനയ്ക്ക് സാധിച്ചു എന്നത് അവരുടെ നയതന്ത്രശക്തിയുടെ അടയാളമാണ്.
അറബിക്കടലിലെ തങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം ഉറപ്പിച്ചതിന് ശേഷം ചൈനയുടെ അടുത്ത ലക്ഷ്യം തന്ത്രപ്രധാനമായ ബംഗാള് ഉള്ക്കടലാണ്. ഇതിനായി ചൈന-മ്യാൻമർ-ബംഗ്ലാദേശ് സാമ്പത്തിക ഇടനാഴി എന്ന ബൃഹത്തായ ആശയം ചൈന മുന്നോട്ട് വെച്ചിരിക്കുന്നു. ചൈനയുടെ വിപ്ലവകരമായ നയതന്ത്ര നീക്കങ്ങളുടെ ഭാഗമായി, ബംഗ്ലാദേശ് പ്രധാനമന്ത്രി താരിഖ് റഹ്മാന്റെ സമീപകാല ചൈന സന്ദർശന വേളയില് പ്രസിഡന്റ് ഷി ജിൻപിംഗ് തന്നെയാണ് ഈ തന്ത്രപ്രധാനമായ ആശയത്തിന് നേരിട്ട് അംഗീകാരം നല്കിയത്.
കടലാസില് ഈ നിർദ്ദേശം പങ്കാളികളായ രാജ്യങ്ങള്ക്ക് സമാനതകളില്ലാത്ത വളർച്ചാ സാധ്യതകളാണ് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നത്. മള്ട്ടിമോഡല് ഗതാഗതം, വിപുലമായ വ്യാപാര ശൃംഖലകള്, ആധുനിക തുറമുഖങ്ങള് എന്നിവയിലൂടെ ബംഗ്ലാദേശിന്റെയും മ്യാൻമറിന്റെയും സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ മാറ്റിമറിക്കാൻ ചൈനീസ് നിക്ഷേപങ്ങള്ക്ക് സാധിക്കും. ചൈനയുടെ കൂറ്റൻ വിപണിയിലേക്ക് ബംഗ്ലാദേശി ഉല്പ്പന്നങ്ങള്ക്ക് നേരിട്ട് പ്രവേശനം ലഭിക്കുന്നത് വഴി മേഖലയില് വലിയൊരു സാമ്പത്തിക കുതിച്ചുചാട്ടമാണ് ചൈന വിഭാവനം ചെയ്യുന്നത്.
വർഷങ്ങള്ക്ക് മുൻപ് ചൈന, ഇന്ത്യ, ബംഗ്ലാദേശ്, മ്യാൻമർ എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിച്ച് വിഭാവനം ചെയ്ത ബിസിഐഎം ഇടനാഴി ഇന്ത്യയുടെ വിമുഖത കാരണം സ്തംഭനാവസ്ഥയിലായിരുന്നു. ഇന്ത്യ ബെല്റ്റ് ആൻഡ് റോഡ് ഇനിഷ്യേറ്റീവില് നിന്ന് വിട്ടുനിന്നതോടെ ചൈന ഈ പദ്ധതി തങ്ങളുടെ പട്ടികയില് നിന്ന് ഒഴിവാക്കി. എന്നാല് ഇന്ത്യയെ പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ട്, ചൈനയുടെ യുനാൻ പ്രവിശ്യയെ മ്യാൻമർ വഴി ബംഗ്ലാദേശുമായി നേരിട്ട് ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പുതിയ പാതയിലൂടെ ചൈന തങ്ങളുടെ തന്ത്രപരമായ നിർബന്ധബുദ്ധിയും ലക്ഷ്യബോധവും ഒരിക്കല്ക്കൂടി തെളിയിച്ചിരിക്കുകയാണ്.
ബംഗ്ലാദേശില് മുഹമ്മദ് യൂനസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇടക്കാല ഭരണകൂടം അധികാരത്തില് വന്നതോടെ ചൈനീസ് അനുകൂല നിലപാടുകളിലേക്ക് കാര്യങ്ങള് മാറിമറിഞ്ഞു. 2015-ല് ഇന്ത്യയുടെ പിന്തുണയോടെ മോങ്ല തുറമുഖത്തിന് സമീപം സ്ഥാപിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്ന സാമ്പത്തിക മേഖലയെ ബംഗ്ലാദേശ് ഭരണകൂടം ഒഴിവാക്കുകയുണ്ടായി. പകരമായി, താരിഖ് റഹ്മാന്റെ ചൈന സന്ദർശന വേളയില് ഈ തന്ത്രപ്രധാനമായ സാമ്പത്തിക മേഖല വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ചുമതല ചൈനീസ് സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഒരു വമ്പൻ കമ്പനിക്ക് കൈമാറുന്ന ധാരണാപത്രത്തില് ബംഗ്ലാദേശ് ഒപ്പുവെച്ചു. ഇത് ചൈനയുടെ സാമ്പത്തിക സ്വാധീനത്തിന്റെ വലിയൊരു വിജയമാണ്.
ദി ഡെയ്ലി സ്റ്റാറിന്റെ റിപ്പോർട്ടുകള് പ്രകാരം ഈ ബൃഹത്തായ ഇടനാഴി ചൈനയിലെ യുനാൻ പ്രവിശ്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ കുൻമിംഗില് നിന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. അവിടെ നിന്ന് മ്യാൻമറിലെ മണ്ഡലായിലൂടെ കടന്നുപോയി യാങ്കോണ്, ക്യുക്ഫ്യൂ എന്നീ തന്ത്രപ്രധാന നഗരങ്ങളിലേക്ക് ഇത് വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു. ഒടുവില് ബംഗ്ലാദേശിലെ ചട്ടോഗ്രാം, കോക്സ് ബസാർ എന്നീ തീരദേശ മേഖലകളിലേക്ക് റോഡ്, റെയില്വേ ശൃംഖലകള് വഴി ഇത് ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടും. ഈ പാത പൂർത്തിയാകുന്നതോടെ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ വിപണികളില് ചൈനയ്ക്കുള്ള മേധാവിത്വം ഇരട്ടിക്കും.
കേവലം ഒരു ഗതാഗത പാത എന്നതിനപ്പുറം ബംഗ്ലാദേശുമായി സമഗ്രമായ ഒരു പങ്കാളിത്തമാണ് ചൈന കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നത്. കൃത്രിമബുദ്ധി, ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം, വിദ്യാഭ്യാസം, ടീസ്റ്റ നദീജല സഹകരണം എന്നിവയില് ഇരുരാജ്യങ്ങളും കൈകോർക്കുകയാണ്. ഇതിനെല്ലാം പുറമെ, വിദേശകാര്യ-പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയങ്ങളെ ഉള്പ്പെടുത്തി ഒരു “2+2 സംഭാഷണം” ആരംഭിക്കാൻ ചൈനയ്ക്ക് സാധിച്ചു എന്നത് പ്രതിരോധ രംഗത്തും ചൈന തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം ഉറപ്പിക്കുന്നതിന്റെ തെളിവാണ്.
ഈ പദ്ധതി നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി മ്യാൻമറിലെ ആഭ്യന്തര സംഘർഷങ്ങളാണ്. ഇടനാഴി കടന്നുപോകേണ്ട പല തന്ത്രപ്രധാന മേഖലകളും ഇപ്പോള് അവിടുത്തെ സൈനിക ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലല്ല. കയോക്ഫിയു ആഴക്കടല് തുറമുഖം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന റാഖൈൻ സംസ്ഥാനത്ത് കടുത്ത പോരാട്ടമാണ് നടക്കുന്നത്. ചൈനീസ് പിന്തുണയുള്ള പവർ പ്ലാന്റുകള് പോലും സുരക്ഷാ കാരണങ്ങളാല് മാറ്റിസ്ഥാപിക്കേണ്ടി വരുന്നുണ്ട്. എന്നാല് ഇത്തരം സങ്കീർണ്ണമായ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളെപ്പോലും തങ്ങള്ക്ക് അനുകൂലമാക്കാൻ പോന്ന നയതന്ത്ര നൈപുണ്യം ചൈനയ്ക്കുണ്ട്.
ചൈനയുടെ ഊർജ്ജ ഇറക്കുമതിയുടെ ഭൂരിഭാഗവും നിലവില് മലാക്ക കടലിടുക്ക് വഴിയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. യുദ്ധകാലത്തോ മറ്റ് പ്രതിസന്ധി ഘട്ടങ്ങളിലോ ഈ പാത തടസ്സപ്പെട്ടാല് ചൈനീസ് സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ പ്രതിസന്ധിയിലാകും. ഇതിനൊരു ബദലായാണ് മ്യാൻമറിലൂടെയും ബംഗ്ലാദേശിലൂടെയുമുള്ള ഈ പുതിയ ഇടനാഴി ചൈന വികസിപ്പിക്കുന്നത്. തന്ത്രപ്രധാനമായ മലാക്ക കടലിടുക്കിനെ മറികടക്കാനും ചൈനയുടെ എനർജി സെക്യൂരിറ്റി ഉറപ്പാക്കാനും ഈ പദ്ധതിക്ക് സാധിക്കും.
ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര മേഖലയിലും ബംഗാള് ഉള്ക്കടലിലും ചൈനയുടെ സാന്നിധ്യം വർദ്ധിക്കുന്നത് അമേരിക്കയ്ക്ക് കനത്ത തന്ത്രപരമായ വെല്ലുവിളിയാണ് ഉയർത്തുന്നത്. ചൈന-മ്യാൻമർ സാമ്പത്തിക ഇടനാഴി ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് നീട്ടുന്നതിലൂടെ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തില് ചൈനയ്ക്ക് തടസ്സമില്ലാത്ത പ്രവേശനം ലഭിക്കും. മുതിർന്ന പത്രപ്രവർത്തകൻ സുബിർ ഭൗമിക് നിരീക്ഷിക്കുന്നത് പോലെ, ഇന്ത്യയും അമേരിക്കയും വളരെ ആശങ്കയോടെയും എന്നാല് കടുത്ത ജാഗ്രതയോടെയും മാത്രമേ ചൈനയുടെ ഈ കിഴക്കൻ മുന്നേറ്റത്തെ വീക്ഷിക്കുകയുള്ളൂ.
നിലവില് ചൈന-മ്യാൻമർ-ബംഗ്ലാദേശ് സാമ്പത്തിക ഇടനാഴി എന്നത് ഒരു നിർദ്ദേശം മാത്രമാണെങ്കിലും, അത് യാഥാർത്ഥ്യമാക്കാനുള്ള ചൈനയുടെ നിശ്ചയദാർഢ്യം ചെറുതായി കാണാൻ കഴിയില്ല. ഇന്ത്യ ബിആർഐയില് നിന്ന് വിട്ടുനിന്നിട്ടും, ദക്ഷിണേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളെ തങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക വലയത്തില് ആക്കാനുള്ള ബദല് മാർഗ്ഗങ്ങള് ചൈന കണ്ടെത്തിക്കൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു. ഈ പുതിയ ഇടനാഴി യാഥാർത്ഥ്യമായാല്, അത് ഏഷ്യൻ ഭൂപ്രദേശത്തെ ചൈനയുടെ സാമ്പത്തികവും സൈനികവുമായ മേധാവിത്വത്തിന്റെ പുതിയൊരു അധ്യായമായി മാറും എന്നതില് തർക്കമില്ല.