മധ്യപൂർവദേശത്തെ സംഘർഷം വീണ്ടും അപകടകരമായ വഴിത്തിരിവിലേക്ക് നീങ്ങുകയാണ്. അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള സൈനികവും നയതന്ത്രപരവുമായ ഏറ്റുമുട്ടല് കൂടുതല് സങ്കീർണമാകുന്ന സാഹചര്യത്തില്, അമേരിക്കൻ സൈന്യം ഇറാന്റെ മണ്ണിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാല് അതിന് ശക്തമായ സൈനിക തിരിച്ചടി നേരിടേണ്ടിവരുമെന്ന് ഇറാനിയൻ കരസേനയുടെ മുതിർന്ന കമാൻഡർ ബ്രിഗേഡിയർ ജനറല് അലി ജഹാൻഷാഹി നടത്തിയ മുന്നറിയിപ്പ് ലോകശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയിരിക്കുകയാണ്.
ഒരു വശത്ത് കടുത്ത സൈനിക ഭാഷയും മറുവശത്ത് ഇടനില രാജ്യങ്ങളിലൂടെ തുടരുന്ന നയതന്ത്ര ശ്രമങ്ങളും ഒരേസമയം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്ന ഇറാന്റെ സമീപനം, പശ്ചിമേഷ്യയിലെ സുരക്ഷാ സാഹചര്യത്തെ വീണ്ടും അനിശ്ചിതത്വത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടുകയാണ്. അതേസമയം, ആഗോള എണ്ണവ്യാപാരത്തിന്റെ ജീവനാഡിയായ ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളും പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടന്നിരിക്കുകയാണ്.
ഇറാനിയൻ സ്റ്റേറ്റ് മീഡിയ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതനുസരിച്ച്, വിദേശ കരസേനയുടെ ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള ഇടപെടലിനും രാജ്യം ശക്തമായ പ്രതിരോധം തീർക്കാൻ പൂർണ സജ്ജമാണെന്ന് ബ്രിഗേഡിയർ ജനറല് അലി ജഹാൻഷാഹി വ്യക്തമാക്കി. അമേരിക്കൻ സൈനികർ ഇറാന്റെ മണ്ണില് കാലുകുത്തുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടായാല് അതിന് അതിശക്തമായ സൈനിക പ്രതികരണം ഉണ്ടാകുമെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പ്. രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തികളില് വിന്യസിച്ചിരിക്കുന്ന കരസേന അതീവ ജാഗ്രതയോടെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്നും, സാധ്യതയുള്ള എല്ലാ സുരക്ഷാ ഭീഷണികളെയും തുടർച്ചയായി നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഏത് തരത്തിലുള്ള ആക്രമണ ശ്രമത്തിനും ശക്തവും നിർണായകവുമായ മറുപടി നല്കാൻ സൈന്യം പൂർണമായും സജ്ജമാണെന്ന സന്ദേശമാണ് ഈ പ്രസ്താവനയിലൂടെ ഇറാൻ ലോകത്തിന് നല്കുന്നത്.
സമീപകാല മാസങ്ങളായി അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കൂടുതല് വഷളായിരിക്കുകയാണ്. പശ്ചിമേഷ്യയിലെ സൈനിക സാന്നിധ്യം വർധിപ്പിക്കുന്ന അമേരിക്കൻ നീക്കങ്ങളും അതിന് മറുപടിയായി ഇറാൻ നടത്തുന്ന പ്രതിരോധ സജ്ജീകരണങ്ങളും മേഖലയില് ആശങ്ക ഉയർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇറാന്റെ ആണവപരിപാടി, ഉപരോധങ്ങള്, മേഖലയില് അമേരിക്കയുടെ സൈനിക സാന്നിധ്യം എന്നിവയെ ചൊല്ലിയുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങള് ഇരുരാജ്യങ്ങളെയും വീണ്ടും നേർക്കുനേർ എത്തിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഇറാന്റെ കരസേനാ കമാൻഡറുടെ മുന്നറിയിപ്പ് കൂടുതല് ഗൗരവത്തോടെ അന്താരാഷ്ട്ര സമൂഹം വിലയിരുത്തുന്നത്.
എന്നാല് കടുത്ത സൈനിക പ്രസ്താവനകള്ക്കിടയിലും നയതന്ത്ര വാതിലുകള് പൂർണമായും അടഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നതാണ് ശ്രദ്ധേയമായ മറ്റൊരു വസ്തുത. ഇറാൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി സെയ്ദ് അബ്ബാസ് അരഗ്ചിയുടെ വിശദീകരണമനുസരിച്ച്, അമേരിക്കയുമായി നേരിട്ടുള്ള ചർച്ചകള് ഇപ്പോള് നടക്കുന്നില്ലെങ്കിലും വിവിധ ഇടനില രാജ്യങ്ങളിലൂടെ സന്ദേശ കൈമാറ്റം തുടരുകയാണ്. ഭാവിയില് പുതിയ ചർച്ചകള്ക്ക് സാഹചര്യം ഒരുക്കാൻ പല രാജ്യങ്ങളും ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. എന്നാല് മുൻ ധാരണകളുടെ ലംഘനമെന്ന് ഇറാൻ ആരോപിക്കുന്ന വിഷയങ്ങളില് അമേരിക്ക നിലപാട് തിരുത്തുകയും ആവശ്യമായ നഷ്ടപരിഹാരം ഉള്പ്പെടെയുള്ള കാര്യങ്ങളില് വ്യക്തത വരുത്തുകയും ചെയ്യാതെ നേരിട്ടുള്ള ചർച്ചകള് പുനരാരംഭിക്കില്ലെന്ന നിലപാടും ഇറാൻ ആവർത്തിച്ചു.
ഇതിനിടെ, ആഗോള സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ നേരിട്ട് ബാധിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ചർച്ചകള് നിർണായക ഘട്ടത്തിലെത്തിയിരിക്കുകയാണ്. ലോകത്തിലെ സമുദ്രമാർഗം നടക്കുന്ന എണ്ണക്കയറ്റുമതിയുടെ വലിയൊരു വിഹിതം കടന്നുപോകുന്ന ഈ ജലപാതയുടെ നടത്തിപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഒമാനുമായി നടക്കുന്ന ചർച്ചകള് അന്തിമഘട്ടത്തിലാണെന്ന് ഇറാൻ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. കടലിടുക്കിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന വാണിജ്യ കപ്പലുകളുടെ ഗതാഗത ക്രമീകരണങ്ങള്, നിയമപരമായ ചട്ടക്കൂട്, സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങള് എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളില് കാര്യമായ പുരോഗതി കൈവരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും ഇരുരാജ്യങ്ങളും കരാറിന് വളരെ അടുത്തെത്തിയിരിക്കുകയാണെന്നും അരഗ്ചി അറിയിച്ചു.
അതേസമയം, നിലവില് പ്രാബല്യത്തിലുള്ള ഗതാഗത വേർതിരിക്കല് പദ്ധതി ഇറാന് ഇനി അംഗീകരിക്കാനാകില്ലെന്ന നിലപാടും വിദേശകാര്യ മന്ത്രി വ്യക്തമാക്കി. നിലവിലെ പാത രാജ്യത്തിന്റെ സുരക്ഷാ താല്പര്യങ്ങള് പൂർണമായി സംരക്ഷിക്കുന്നില്ലെന്നാണ് ഇറാന്റെ വിലയിരുത്തല്. അതിനാല് സാങ്കേതികവും നിയമപരവുമായ പുതിയ മാനദണ്ഡങ്ങള് ഉള്പ്പെടുത്തി കപ്പല് ഗതാഗതത്തിനായി പുതിയ മാർഗരേഖ രൂപപ്പെടുത്താനാണ് ശ്രമം നടക്കുന്നത്. ഇത് വെറും ഭരണപരമായ മാറ്റമല്ല, മറിച്ച് ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിലെ ഭാവി നിയന്ത്രണത്തില് ഇറാൻ കൂടുതല് സ്വാധീനം ഉറപ്പാക്കാനുള്ള നീക്കമായാണ് വിദഗ്ധർ വിലയിരുത്തുന്നത്.
എന്നിരുന്നാലും, ഒമാനുമായി കരാറിലെത്തിയാലും ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് ഉടൻ തന്നെ പൂർണമായും തുറക്കുമെന്നുറപ്പില്ലെന്ന് ഇറാൻ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. അമേരിക്കയുമായുള്ള രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി വിഷയങ്ങള്, പ്രത്യേകിച്ച് ഉപരോധങ്ങള്, നഷ്ടപരിഹാരം, സുരക്ഷാ ഉറപ്പുകള് തുടങ്ങിയവയില് പുരോഗതിയുണ്ടാകുന്നത് കടലിടുക്കിന്റെ ഭാവി തീരുമാനങ്ങളില് നിർണായകമാകുമെന്നാണ് ഇറാന്റെ നിലപാട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഹോർമുസ് വിഷയത്തെ സൈനികവും സാമ്പത്തികവും നയതന്ത്രപരവുമായ സമ്മർദം ചെലുത്താനുള്ള പ്രധാന ഉപാധിയായി ഇറാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നതായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
ഇറാന്റെ ഈ നീക്കങ്ങളെ അമേരിക്കയും സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചുവരികയാണ്. ഒമാനും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള ചർച്ചകളില് നല്ല പുരോഗതി ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെന്നും, വാണിജ്യ കപ്പല്ഗതാഗതം സാധാരണ നിലയിലാക്കുന്ന ഒരു ധാരണ ഉടൻ ഉണ്ടാകുമെന്ന പ്രതീക്ഷയുണ്ടെന്നും ഒരു അമേരിക്കൻ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ അന്താരാഷ്ട്ര വാർത്താ ഏജൻസിയായ റോയിട്ടേഴ്സിനോട് പ്രതികരിച്ചു. കടലിടുക്കിലൂടെ വീണ്ടും തടസ്സമില്ലാതെ കപ്പലുകള് സഞ്ചരിക്കാൻ സാഹചര്യമുണ്ടായാല് എണ്ണവിതരണത്തിലെ പ്രതിസന്ധിക്ക് ആശ്വാസമാകുമെന്നും, മേഖലയില് സംഘർഷം കുറയുന്നതിനും അത് സഹായിക്കുമെന്നും അമേരിക്ക വിലയിരുത്തുന്നു. അതോടൊപ്പം, ചില നിയന്ത്രണങ്ങളില് ഇളവ് നല്കുന്നതടക്കമുള്ള സാധ്യതകളും ചർച്ചകളുടെ പുരോഗതിയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുമെന്ന് ഉദ്യോഗസ്ഥർ സൂചിപ്പിച്ചു.
ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും തന്ത്രപ്രധാനമായ സമുദ്രപാതകളിലൊന്നായ ഹോർമുസ് കടലിടുക്കില് ഉണ്ടാകുന്ന ഏത് മാറ്റവും ആഗോള സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നതാണ്. ഗള്ഫ് രാജ്യങ്ങളില് നിന്നുള്ള അസംസ്കൃത എണ്ണയുടെ വലിയൊരു വിഹിതം ഈ കടലിടുക്കിലൂടെയാണ് ലോക വിപണിയിലെത്തുന്നത്. അതിനാല് ഇവിടെ സംഘർഷം വർധിക്കുകയോ ഗതാഗതം തടസ്സപ്പെടുകയോ ചെയ്താല് അന്താരാഷ്ട്ര എണ്ണവില ഉയരാനും, ഊർജസുരക്ഷയെ ആശ്രയിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങള്ക്ക് വലിയ വെല്ലുവിളി നേരിടാനും സാധ്യതയുണ്ട്. ഇന്ത്യ ഉള്പ്പെടെയുള്ള നിരവധി രാജ്യങ്ങള് പശ്ചിമേഷ്യയില് നിന്നുള്ള എണ്ണ ഇറക്കുമതിയെ ആശ്രയിക്കുന്നതിനാല് ഹോർമുസിലെ സംഭവവികാസങ്ങള് അവരുടെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെയും നേരിട്ട് സ്വാധീനിച്ചേക്കും.
സൈനിക മുന്നറിയിപ്പുകള്, സാമ്പത്തിക സമ്മർദം, നയതന്ത്ര ചർച്ചകള്, ആഗോള വ്യാപാരപാതകളുടെ സുരക്ഷ എന്നിവയെല്ലാം ഒരേസമയം തമ്മില് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സങ്കീർണ സാഹചര്യമാണ് ഇപ്പോള് പശ്ചിമേഷ്യയില് രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. അമേരിക്കയ്ക്കെതിരെ ശക്തമായ ഭാഷയില് മുന്നറിയിപ്പ് നല്കുമ്പോഴും, ഇടനില രാജ്യങ്ങളിലൂടെ സംഭാഷണ സാധ്യതകള് തുറന്നുവെച്ച് അന്താരാഷ്ട്ര സമ്മർദം കൈകാര്യം ചെയ്യാനാണ് ഇറാന്റെ ശ്രമം. മറുവശത്ത്, മേഖലയിലെ സ്ഥിരത നിലനിർത്താനും ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിലൂടെ വാണിജ്യ ഗതാഗതം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനുമാണ് അമേരിക്കയും സഖ്യരാജ്യങ്ങളും മുൻഗണന നല്കുന്നത്.
അടുത്ത ദിവസങ്ങളില് ഒമാൻ-ഇറാൻ ചർച്ചകള് ഏത് ദിശയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു, അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള പരോക്ഷ നയതന്ത്ര ശ്രമങ്ങള് എത്രത്തോളം ഫലപ്രദമാകുന്നു, ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് എന്ത് തീരുമാനങ്ങളാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്നീ കാര്യങ്ങളാണ് മധ്യപൂർവദേശത്തിന്റെ സുരക്ഷാ സാഹചര്യത്തെയും ആഗോള ഊർജവിപണിയെയും നിർണയിക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകങ്ങളായി മാറുക. നിലവിലെ സാഹചര്യത്തില് സൈനിക സംഘർഷത്തിന്റെ ഭീഷണി നിലനില്ക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, നയതന്ത്രത്തിന് ഇനിയും സാധ്യതകള് ശേഷിക്കുന്നുവെന്നതാണ് അന്താരാഷ്ട്ര സമൂഹം പ്രതീക്ഷയോടെ കാണുന്ന പ്രധാന കാര്യം.