ജലശക്തി മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിലെ കുടിവെള്ള-ശുചിത്വ വകുപ്പും ഗ്രാമവികസന മന്ത്രാലയവും ചേർന്നാണ് ഈ നിർദേശം നല്‍കിയത്. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 27ന് ന്യൂഡല്‍ഹിയില്‍ പുറത്തിറക്കിയ അറിയിപ്പിലാണ് ഇക്കാര്യം വ്യക്തമാക്കിയത്. ഗ്രാമീണ ജലസുരക്ഷയ്ക്കും കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധ ശേഷിക്കും സംയോജിത ആസൂത്രണം ഉറപ്പാക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

ജലസുരക്ഷയ്ക്ക് നിയമത്തില്‍ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യം

വികസിത് ഭാരത്-ഗ്യാരണ്ടി ഫോർ റോസ്ഗാർ ആൻഡ് അജീവിക മിഷൻ ഗ്രാമീണ്‍ നിയമം 2025 നിർദേശിക്കുന്ന നാല് പ്രധാന വിഷയങ്ങളില്‍ ഒന്നാണ് ജലസുരക്ഷ. സ്ഥിരതയുള്ള ഉപജീവനം, കാർഷിക ഉല്‍പാദനക്ഷമത, കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധശേഷി, ദീർഘകാല ഗ്രാമവികസനം എന്നിവയ്ക്ക് ജലസുരക്ഷ നിർണായകമാണെന്നാണ് നിയമം വിലയിരുത്തുന്നത്.

2026 മാർച്ച്‌ 10ന് അംഗീകാരം ലഭിച്ച ജല്‍ ജീവൻ മിഷൻ 2.0 ഗ്രാമീണ കുടിവെള്ള സേവനങ്ങള്‍ കൂടുതല്‍ വിശ്വാസ്യതയോടെയും പ്രതിരോധശേഷിയോടെയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സുകളുടെ സ്ഥിരത, ഭൂഗർഭജല പുനർനിറവ്, ഉപയോഗിച്ച വെള്ളത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം എന്നിവയ്ക്ക് മുൻഗണന നല്‍കുന്നു. സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ ഗ്രാമീണ്‍ 2.0 ഖര-ദ്രവ മാലിന്യങ്ങളുടെ ശാസ്ത്രീയ സംസ്കരണത്തിലൂടെ പരിസ്ഥിതി ശുചിത്വവും പൊതുജനാരോഗ്യവും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിലാണ് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. ഈ പദ്ധതികളുടെ സമാന ലക്ഷ്യങ്ങള്‍ വികസിത് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് പദ്ധതികളിലൂടെ ഒന്നിച്ച്‌ നടപ്പാക്കാമെന്നാണ് കേന്ദ്രത്തിന്റെ നിലപാട്.

സംസ്ഥാനങ്ങള്‍ സ്വീകരിക്കേണ്ട നടപടികള്‍

ഏകോപന പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളും കൃത്യമായ സംയോജിത ആസൂത്രണം ഉറപ്പാക്കണം. വികസിത് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് പദ്ധതികളില്‍ ജലസുരക്ഷയ്ക്ക് മുൻഗണന നല്‍കണം. ഗ്രാമീണ ജലവിതരണത്തിന്റെയോ പൊതുജനാരോഗ്യ എൻജിനീയറിങ് വകുപ്പിന്റെയോ ചുമതലയുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥനെ നിയമപ്രകാരം രൂപീകരിക്കുന്ന സംസ്ഥാനതല സ്റ്റിയറിങ് കമ്മിറ്റിയില്‍ ഉള്‍പ്പെടുത്തണമെന്നും കേന്ദ്രം ആവശ്യപ്പെട്ടു.

സംസ്ഥാന ജല-ശുചിത്വ മിഷനില്‍ നിന്നും ഗ്രാമവികസന വകുപ്പില്‍ നിന്നും പ്രത്യേകം നോഡല്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ നിയമിക്കണം. സംയോജിത പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ആസൂത്രണം, നടപ്പാക്കല്‍, നിരീക്ഷണം എന്നിവയ്ക്ക് അനുബന്ധ നോഡല്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും നിയോഗിക്കണം.

പദ്ധതികളും പ്രവർത്തനങ്ങളും ഒരേ സംവിധാനത്തില്‍

വികസിത് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് പദ്ധതികളെ ജല്‍ ജീവൻ മിഷൻ 2.0, സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ ഗ്രാമീണ്‍ 2.0 എന്നിവയുടെ ഗ്രാമ പ്രവർത്തന പദ്ധതികളുമായി സാങ്കേതികമായി ബന്ധിപ്പിക്കണം. ജല്‍ ജീവൻ മിഷൻ 2.0, സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ ഗ്രാമീണ്‍ 2.0 എന്നിവയുടെ കീഴിലുള്ള എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും മറ്റ് സംയോജിത അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും വികസിത് ഭാരത് ദേശീയ ഗ്രാമീണ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ സംവിധാനത്തില്‍ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത് ജിയോ ടാഗ് ചെയ്യണമെന്നും നിർദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്.

സംസ്ഥാനങ്ങള്‍ യുക്തധാര പോലുള്ള ഭൗമവിവര ആസൂത്രണ ഉപകരണങ്ങള്‍ ഉപയോഗിക്കണം. ഇതോടൊപ്പം ജല ബജറ്റിങ്, ജലഭൗമശാസ്ത്ര വിലയിരുത്തലുകള്‍ എന്നിവയും നടത്തണം. വികസിത് ഭാരത്-ഗ്യാരണ്ടി ഫോർ റോസ്ഗാർ ആൻഡ് അജീവിക മിഷൻ ഗ്രാമീണ്‍, ജല്‍ ജീവൻ മിഷൻ 2.0, സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ ഗ്രാമീണ്‍ 2.0 എന്നിവയിലെ നിക്ഷേപങ്ങള്‍ സ്ഥിരതയുള്ള കുടിവെള്ള സുരക്ഷയ്ക്കും മികച്ച ഗ്രാമീണ ഉപജീവനത്തിനും ഒരുമിച്ച്‌ സഹായിക്കുന്ന തരത്തില്‍ ഏകോപനം സ്ഥിരം സംവിധാനമാക്കണമെന്നും കേന്ദ്രം ആവശ്യപ്പെട്ടു.

എല്ലാ വകുപ്പുകളും കൈകോർക്കണം

കുടിവെള്ള-ശുചിത്വ വകുപ്പ്, ഗ്രാമവികസന വകുപ്പ്, പഞ്ചായത്തിരാജ് വകുപ്പ് എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റു വകുപ്പുകളും സംസ്ഥാന, ജില്ല, ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് തലങ്ങളില്‍ അടുത്ത ഏകോപനത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കണം. പദ്ധതികളുടെ വിജയകരമായ നടപ്പാക്കലിന് ഇത് നിർണായകമാണെന്നാണ് കേന്ദ്രത്തിന്റെ വിലയിരുത്തല്‍.

ഈ ഏകോപനം ഗ്രാമീണ കുടിവെള്ള സേവനങ്ങളുടെ ദീർഘകാല നിലനില്‍പ്പ് ശക്തിപ്പെടുത്തും. പരിസ്ഥിതി സ്ഥിരത, കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധശേഷി, ഗ്രാമീണ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതനിലവാരം എന്നിവയും മെച്ചപ്പെടും. വികസിത് ഭാരത് 2047 എന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള മുന്നേറ്റത്തിനും ഇത് സഹായിക്കുമെന്ന് കേന്ദ്രം വ്യക്തമാക്കി.