ഗോവ മുഖ്യമന്ത്രി ഡോ. പ്രമോദ് സാവന്ത്, കേന്ദ്ര വൈദ്യുതി, നവീന-പുനരുപയോഗ ഊർജ സഹമന്ത്രി ശ്രീപദ് വൈ. നായിക് എന്നിവരും ചടങ്ങില്‍ പങ്കെടുത്തു. ഗോവ വിമോചന സമരത്തില്‍ പങ്കെടുത്ത സത്യാഗ്രഹികളുടെ ത്യാഗത്തെയും ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധസേനയുടെ പങ്കിനെയും അനുസ്മരിച്ചായിരുന്നു ചടങ്ങ്.

രാജ്‌നാഥ് സിങ് തന്റെ പ്രസംഗത്തില്‍ പഞ്ചാബില്‍ നിന്നുള്ള കർണൈല്‍ സിങ്, മധ്യപ്രദേശില്‍ നിന്നുള്ള സഹോദ്ര ദേവി, മഹാരാഷ്ട്രയില്‍ നിന്നുള്ള മധുകർ ദാമോദർ ചൗധരി എന്നിവരടക്കമുള്ള ഗോവ വിമോചന സത്യാഗ്രഹികള്‍ക്ക് ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിച്ചു. ഗോവ വിമോചന പ്രസ്ഥാനം ഒരു പ്രദേശത്തിന്റെ മാത്രം പോരാട്ടമല്ലെന്നും ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയബോധത്തിന്റെയും ഐക്യത്തിന്റെയും പ്രകടനമാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

ദേശീയ ഐക്യമാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനമെന്ന് പ്രതിരോധമന്ത്രി

പ്രാദേശികത, സാമുദായികത, ജാതിവാദം തുടങ്ങിയ ചുരുങ്ങിയ ചിന്തകള്‍ക്കുമപ്പുറമാണ് ദേശീയ ഐക്യമെന്ന് രാജ്‌നാഥ് സിങ് പറഞ്ഞു. പ്രദേശപരമായും സാമൂഹികമായും സാംസ്കാരികമായും ഇന്ത്യയ്ക്ക് വൈവിധ്യമുണ്ടെങ്കിലും എല്ലാവരെയും ഒന്നിപ്പിക്കുന്നത് ഇന്ത്യക്കാരെന്ന തിരിച്ചറിവാണെന്ന സന്ദേശമാണ് പത്രാദേവി നല്‍കുന്നതെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.

സ്വന്തം അവകാശങ്ങള്‍ക്കായി സമാധാനപരമായ മാർഗത്തിലൂടെ ഉറച്ചുനില്‍ക്കാമെന്ന് സത്യാഗ്രഹികള്‍ പത്രാദേവിയില്‍ അസാധാരണ ധൈര്യത്തോടെ തെളിയിച്ചു. എന്നാല്‍ ഒരു പരമാധികാര രാജ്യത്തിന്റെ ഭൗമ അഖണ്ഡത അപകടത്തിലാകുകയും സമാധാനപരമായ ശ്രമങ്ങള്‍ പരിധിയിലെത്തുകയും ചെയ്താല്‍ രാജ്യം തന്റെ പൂർണശക്തി പ്രയോഗിക്കാനുള്ള അവകാശവും കൈവശം വയ്ക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

ഓപ്പറേഷൻ വിജയ് മുതല്‍ ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂർ വരെ

1961ലെ ഓപ്പറേഷൻ വിജയിലൂടെ ഗോവയുടെ വിമോചനം വിജയകരമായി നടപ്പാക്കിയ ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധസേനയുടെ പ്രൊഫഷണലിസം, ധൈര്യം, അച്ചടക്കം എന്നിവയെ പ്രതിരോധമന്ത്രി പ്രശംസിച്ചു. സൈനികർ കാട്ടിയ വീര്യം ലോകത്തെ സേനകള്‍ക്ക് മാതൃകയായെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

അന്നത്തെ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധസേന നിർവഹിച്ച കടമ ഒരു പാരമ്പര്യം സൃഷ്ടിച്ചുവെന്നും അത് ഇന്നും തുടരുന്നുവെന്നും രാജ്‌നാഥ് സിങ് പറഞ്ഞു. ഓപ്പറേഷൻ സിന്ദൂർ അതിന്റെ പ്രധാന ഉദാഹരണമാണെന്നും ഇന്ത്യയെ ദുഷ്ടനോട്ടത്തോടെ കാണുന്നവർക്ക് യോജിച്ച മറുപടി നല്‍കാൻ രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതിരോധസേനക്ക് ശേഷിയുണ്ടെന്ന് അത് തെളിയിച്ചുവെന്നും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി.

ഗോവയുടെ വിമോചനം പഴയ സൈനിക വീര്യം ഓർക്കാനുള്ള അവസരമാത്രമല്ലെന്നും ഇന്ത്യയുടെ പരമാധികാരവും ഭൗമ അഖണ്ഡതയും സംരക്ഷിക്കാൻ പ്രതിരോധസേന എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെയും ശേഷിയോടെയും സജ്ജമായിരിക്കണമെന്ന ഓർമപ്പെടുത്തലുമാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

പ്രതിരോധ ഉല്‍പാദനത്തിലും കയറ്റുമതിയിലും വലിയ വളർച്ച

1961നുശേഷം ഇന്ത്യ വലിയ മാറ്റത്തിലൂടെ കടന്നുപോയെന്ന് രാജ്‌നാഥ് സിങ് പറഞ്ഞു. യുദ്ധക്കപ്പലുകള്‍, യുദ്ധവിമാനങ്ങള്‍, അത്യാധുനിക റഡാർ സംവിധാനങ്ങള്‍, നെറ്റ്‌വർക്ക് കേന്ദ്രീകൃത യുദ്ധശേഷി, ദീർഘദൂര വ്യോമശക്തി എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇന്ന് പ്രതിരോധസേന ദേശീയ താല്‍പര്യങ്ങള്‍ സംരക്ഷിക്കുന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. മൂന്ന് സേനകളും കൂടുതല്‍ സംയുക്ത പ്രവർത്തനത്തിലേക്കും ഏകോപനത്തിലേക്കും നീങ്ങുകയാണെന്നും വ്യക്തമാക്കി.

ഇന്ത്യയ്ക്ക് വലിയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയും കഴിവുള്ള യുവജനങ്ങളും അതിവേഗം വളരുന്ന പ്രതിരോധ വ്യവസായ സംവിധാനവുമുണ്ട്. വിവിധ മേഖലകളില്‍ തദ്ദേശീയ ശേഷി വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. വലിയ പ്രതിരോധ ഇറക്കുമതി രാജ്യമായിരുന്ന ഇന്ത്യ ആഗോള പ്രതിരോധ ഉല്‍പാദന-കയറ്റുമതി രാജ്യമായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

2014ന് മുമ്പ് ഏകദേശം 600 കോടി രൂപയായിരുന്ന പ്രതിരോധ കയറ്റുമതി ഇന്ന് 38,000 കോടി രൂപയ്ക്കുമുകളില്‍ റെക്കോർഡ് നിലയിലെത്തിയെന്ന് പ്രതിരോധമന്ത്രി പറഞ്ഞു. ഒരിക്കല്‍ 40,000 കോടി രൂപ മാത്രമായിരുന്ന പ്രതിരോധ ഉല്‍പാദനം ഇപ്പോള്‍ 1.81 ലക്ഷം കോടി രൂപയുടെ എക്കാലത്തെയും ഉയർന്ന നിലയിലെത്തി. പശ്ചിമേഷ്യൻ പ്രതിസന്ധി ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കില്‍ ഇന്ത്യ ഇതിനകം ലോകത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയായേനെയെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

സ്ത്രീശക്തിയും യുവതലമുറയുടെ ഉത്തരവാദിത്തവും

സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ മുൻനിരയില്‍ നിന്നിരുന്ന സ്ത്രീകള്‍ ഇന്ന് യുദ്ധവിമാനങ്ങള്‍ പറത്തുകയും സൈനിക നേതൃത്വ ചുമതലകള്‍ ഏറ്റെടുക്കുകയും ബഹിരാകാശ ദൗത്യങ്ങളില്‍ പങ്കാളികളാവുകയും നവീകരണത്തിനും സംരംഭകത്വത്തിനും നേതൃത്വം നല്‍കുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്ന് രാജ്‌നാഥ് സിങ് പറഞ്ഞു.

സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനികളുടെ ത്യാഗത്തിലൂടെ ലഭിച്ച സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ആദരിക്കേണ്ടത് ഇന്നത്തെ തലമുറയുടെയും വരുംതലമുറകളുടെയും ഉത്തരവാദിത്തമാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. സ്വാതന്ത്ര്യം അഭിപ്രായം പ്രകടിപ്പിക്കാനുള്ള അവകാശം മാത്രമല്ല. ദേശീയ ഐക്യം നിലനിർത്തുക, ഭരണഘടനാ മൂല്യങ്ങളെ ബഹുമാനിക്കുക, നിയമം പാലിക്കുക, വ്യക്തിപരമായ നേട്ടങ്ങളേക്കാള്‍ ദേശീയ താല്‍പര്യത്തിന് മുൻതൂക്കം നല്‍കുക എന്നീ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും അതിനൊപ്പം വരുന്നു.

പത്രാദേവിയിലെ രക്തസാക്ഷികളുടെ കഥകള്‍ ചരിത്രപുസ്തകങ്ങളിലെ പേരുകളായും തീയതികളായും മാത്രം ഒതുങ്ങരുതെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടിയവരുടെ ജീവിതം, പോരാട്ടം, ധൈര്യം, ത്യാഗം എന്നിവയില്‍ നിന്ന് യുവാക്കള്‍ പ്രചോദനം നേടണം. ഗോവയിലെത്തുന്ന യുവാക്കള്‍ ഈ സ്മാരകം സന്ദർശിച്ച്‌ രാജ്യത്തിന്റെ അഖണ്ഡത എത്ര വലിയ വിലകൊടുത്താണ് നേടിയെടുത്തതെന്ന് മനസ്സിലാക്കണമെന്നും ചരിത്രം മനസ്സിലാക്കുന്ന തലമുറയ്ക്കാണ് ഭാവിയെ ശരിയായ ദിശയില്‍ നയിക്കാനാകുകയെന്നും രാജ്‌നാഥ് സിങ് പറഞ്ഞു.

രാജ്യസഭാംഗം സദാനന്ദ് ഷേത് തനാവഡെ, പെർനെം നിയമസഭാംഗം പ്രവീണ്‍ ആർലേക്കർ, ഗോവ ദാമൻ ദിയു സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനി അസോസിയേഷൻ പ്രസിഡന്റ് രോഹിദാസ് ദേശായി, മുതിർന്ന സംസ്ഥാന സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ, സത്യാഗ്രഹികളുടെ കുടുംബാംഗങ്ങള്‍ എന്നിവരും ചടങ്ങില്‍ പങ്കെടുത്തു.

ഹുതാത്മ സ്മൃതി സ്മാരകത്തിന്റെ നവീകരണം

ഗോവ സ്റ്റേറ്റ് ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ വഴിയാണ് ഗോവ സർക്കാർ ഏകദേശം 9.50 കോടി രൂപ ചെലവില്‍ സ്മാരകത്തിന്റെ വലിയ നവീകരണ പദ്ധതി നടപ്പാക്കിയത്. പുതുക്കിയ സ്മാരകത്തില്‍ പുനർരൂപകല്‍പ്പന ചെയ്ത കേന്ദ്ര സ്മാരകം, ശില്‍പാവിഷ്കാരങ്ങള്‍, വിവരകേന്ദ്രങ്ങള്‍, ഗോവ വിമോചന സമരത്തിന്റെ ചരിത്രം ചിത്രീകരിക്കുന്ന ചുമർചിത്രങ്ങള്‍ എന്നിവ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. സന്ദർശകർക്ക് ചരിത്രം നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്ന വിദ്യാഭ്യാസ-അനുസ്മരണ കേന്ദ്രമായാണ് ഇത് മാറ്റിയിരിക്കുന്നത്.

പോർച്ചുഗീസ് ഭരണത്തില്‍ നിന്ന് ഗോവയെ മോചിപ്പിക്കാനുള്ള സമരത്തിലെ നിർണായക അധ്യായങ്ങളിലൊന്നാണ് പത്രാദേവിയില്‍ നടന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ധൈര്യത്തിന്റെയും ത്യാഗത്തിന്റെയും കൂട്ടായ പ്രതിജ്ഞയുടെയും ശക്തമായ പ്രതീകമാണ് ഈ സ്ഥലം.

1955 ഓഗസ്റ്റ് 15ന് ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ ഗോവയില്‍ സമാധാനപരമായ സത്യാഗ്രഹത്തില്‍ പങ്കെടുത്തു. ഇന്ത്യൻ പതാകകളുമായി ആദ്യ സംഘം പത്രാദേവി വഴി ഗോവയിലേക്ക് കടന്നപ്പോള്‍ പോർച്ചുഗീസ് സേന മെഷീൻഗണ്‍ വെടിവെപ്പ് നടത്തി. നിരവധി സത്യാഗ്രഹികള്‍ പത്രാദേവിയില്‍ ജീവത്യാഗം ചെയ്തു. സമരത്തിനിടെ മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിലും നിരവധി പേർ രക്തസാക്ഷികളായി.

ഗോവയുടെ വിമോചനത്തിനായി പോരാടിയ സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനികളുടെയും സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരുടെയും ത്യാഗം സന്ദർശകർക്കും പ്രത്യേകിച്ച്‌ യുവതലമുറയ്ക്കും മനസ്സിലാക്കാനും ഓർക്കാനുമുള്ള അവസരം നല്‍കുകയാണ് സ്മാരക നവീകരണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.