പ്രസവാവധി കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിയെത്തുന്ന സ്ത്രീയെ സാധാരണയായി അവധി എടുക്കുന്നതിന് മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന അതേ പദവിയില്‍ തിരിച്ചെടുക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ജസ്റ്റിസ് സച്ചിൻ ദത്തയാണ് ചാർട്ടേഡ് അക്കൗണ്ടന്റായ രാഖി ബിഷ്ട് നല്‍കിയ ഹർജി തീർപ്പാക്കിയത്. രാഖി ബിഷ്ടിനുവേണ്ടി പരുള്‍ സിങ്, കുനാല്‍ ഖേർ, ഹർഷിത ജെയിൻ, സിമ്രാൻ റാവു എന്നിവർ ഹാജരായി. സഞ്ജീവ് മഹാജൻ കോടതിയെ സഹായിക്കുന്ന അഭിഭാഷകനായും ഹാജരായി. കേന്ദ്രസർക്കാരിനുവേണ്ടി ആശിഷ് ദീക്ഷിത്, ഉമർ ഹാഷ്മി, ഗൗതം യാദവ്, ഇഖ്റ ഷെയ്ഖ് എന്നിവരും രണ്ടാം എതിർകക്ഷിക്കുവേണ്ടി മുംതാസ് ഭല്ല, പ്രാപ്തി അല്ലാഘ് എന്നിവരും ഹാജരായി.

പഴയ പദവി നല്‍കാനാകില്ലെങ്കില്‍ തുല്യമായ ജോലി ഉറപ്പാക്കണം

പ്രസവാവധി കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചെത്തുന്ന സ്ത്രീക്ക് അവധിക്ക് മുമ്പ് വഹിച്ചിരുന്ന പദവിയിലേക്ക് മടങ്ങാൻ സാധാരണയായി അവകാശമുണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. യഥാർഥമായ സ്ഥാപനപരമായ കാരണങ്ങളാല്‍ പഴയ പദവി നല്‍കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കില്‍ വേതനം, ഗ്രേഡ്, പദവി, ജോലിയുടെ സ്വഭാവം, ഉത്തരവാദിത്തം, മേല്‍നോട്ട അധികാരം, സ്ഥാനക്കയറ്റ സാധ്യത എന്നിവയില്‍ കഴിയുന്നത്ര തുല്യമായ മറ്റൊരു പദവി നല്‍കണം. പഴയ പദവി ലഭ്യമല്ലാത്തതിന്റെ കാരണവും പകരം നല്‍കുന്ന പദവിയുടെ വിശദാംശങ്ങളും ജോലിയില്‍ തിരിച്ചെത്തുന്നതിന് മുമ്പുതന്നെ ജീവനക്കാരിയെ അറിയിക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

പ്രസവാവധിക്ക് ശേഷം അക്കൗണ്ടിങ് മാനേജരുടെ ചുമതല മാറി

അക്കൗണ്ടിങ് മാനേജരായി ജോലി ചെയ്യുന്നതിനിടെയാണ് രാഖി ബിഷ്ട് പ്രസവാവധിക്ക് പോയത്. അവധി കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചെത്തിയപ്പോള്‍ അവരുടെ പഴയ ചുമതല മറ്റൊരു ജീവനക്കാരന് നല്‍കിയിരുന്നു. പകരം ട്രഷറി വിഭാഗത്തിലാണ് ജോലി നല്‍കിയത്. സ്ഥാപനത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങള്‍ പരിഗണിച്ചാണ് ചുമതല മാറ്റിയതെന്നും ഇത് തരംതാഴ്ത്തലല്ലെന്നുമായിരുന്നു തൊഴിലുടമയുടെ വാദം. എന്നാല്‍ ജീവനക്കാരി തിരിച്ചെത്തുമ്പോള്‍ നല്‍കേണ്ട ചുമതലയെക്കുറിച്ച്‌ മുൻകൂട്ടി ഗൗരവമായ ആലോചന നടത്തിയതായി കാണുന്നില്ലെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി.

പഴയ പദവി മാറ്റുന്നതിന് മുമ്പ് ജീവനക്കാരിയുമായി ചർച്ച നടത്തിയില്ല

രാഖി ജോലിയില്‍ തിരിച്ചെത്തുന്നതിന് ഏതാനും ദിവസങ്ങള്‍ക്ക് മുമ്പാണ് അവർക്ക് നല്‍കാനുള്ള ജോലി കണ്ടെത്താൻ സ്ഥാപനം ശ്രമിച്ചതെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. പഴയ പദവിയില്‍ മറ്റൊരാളെ നിയമിക്കുന്നതിന് മുമ്പും പകരം ചുമതലകള്‍ തീരുമാനിക്കുമ്പോഴും രാഖിയുമായി ചർച്ച നടത്തിയിരുന്നില്ല. പഴയ പദവിക്ക് എന്തു സംഭവിച്ചെന്നും പകരം ഏത് ചുമതലയാണ് നല്‍കുന്നതെന്നും വിശദീകരിക്കുന്ന അറിയിപ്പും നല്‍കിയില്ല. ഈ സമീപനത്തെയാണ് കോടതി വിമർശിച്ചത്.

സേവന വ്യവസ്ഥയെന്നത് ശമ്പളവും ജോലി നിലനിർത്തലും മാത്രമല്ല

1961ലെ പ്രസവാനുകൂല്യ നിയമത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം വകുപ്പ് പരിശോധിച്ചാണ് കോടതി നിർണായക വ്യാഖ്യാനം നല്‍കിയത്. പ്രസവാവധിക്കാലത്ത് ജീവനക്കാരിയുടെ സേവന വ്യവസ്ഥകള്‍ അവർക്ക് ദോഷകരമാകുന്ന വിധത്തില്‍ മാറ്റുന്നതിനെ നിയമം വിലക്കുന്നു. ‘സേവന വ്യവസ്ഥകള്‍’ എന്നത് ജോലി നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കലിലും സാമ്പത്തിക ആനുകൂല്യങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ജോലിയുടെ സ്വഭാവം, ഗ്രേഡ്, പദവി, റിപ്പോർട്ടിങ് സംവിധാനം, മേല്‍നോട്ട ചുമതല, പ്രവർത്തന വിലയിരുത്തല്‍, സ്ഥാനക്കയറ്റത്തിന് പരിഗണിക്കപ്പെടാനുള്ള അവസരം എന്നിവയും ഇതില്‍ ഉള്‍പ്പെടും.

തൊഴിലുടമ 10 ലക്ഷം രൂപ നഷ്ടപരിഹാരം നല്‍കണം

രാഖി ബിഷ്ടിനോട് സ്വീകരിച്ച സമീപനം നിയമപരമായ പ്രസവ സംരക്ഷണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയ കോടതി തൊഴിലുടമ 10 ലക്ഷം രൂപ നഷ്ടപരിഹാരം നല്‍കണമെന്ന് ഉത്തരവിട്ടു. ഇത് ഏകദേശം നാല് മാസത്തെ ശമ്പളത്തിന് തുല്യമായ തുകയാണെന്ന് കോടതി രേഖപ്പെടുത്തി. ഇതിനുപുറമേ ഒന്നര ലക്ഷം രൂപ കോടതി ചെലവായും നല്‍കണം. പ്രസവം ജോലിസ്ഥലത്ത് സ്ത്രീക്ക് അപമാനത്തിനോ പിന്നോട്ടടിക്കോ കാരണമാകാൻ അനുവദിക്കരുതെന്ന ശക്തമായ നിലപാടാണ് കോടതി സ്വീകരിച്ചത്.

പ്രസവാവധിക്ക് ശേഷമുള്ള സംരക്ഷണത്തിന് ആറുമാസത്തിനകം ചട്ടങ്ങള്‍ വേണം

പ്രസവാവധി കഴിഞ്ഞ് ജോലിയിലേക്ക് മടങ്ങുന്ന സ്ത്രീകളുടെ സംരക്ഷണത്തിന് സമഗ്രമായ സംവിധാനം നിലവിലെ പ്രസവാനുകൂല്യ നിയമത്തിലോ 2020ലെ സാമൂഹിക സുരക്ഷാ ചട്ടക്കൂടിലോ വ്യക്തമായി ഇല്ലെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഗർഭകാലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ജോലിസ്ഥല സൗകര്യങ്ങള്‍, പദവി സംരക്ഷണം, തിരിച്ചെത്തുമ്പോഴുള്ള തുല്യത, മുലയൂട്ടുന്നതിനുള്ള സൗകര്യം, പരാതികള്‍ സമയബന്ധിതമായി പരിഹരിക്കല്‍, പരിശോധനാ മാനദണ്ഡങ്ങള്‍, പരോക്ഷമായ പ്രതികാര നടപടികളില്‍നിന്നുള്ള സംരക്ഷണം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കാൻ കേന്ദ്രസർക്കാർ ചട്ടങ്ങളോ നിർദേശങ്ങളോ തയ്യാറാക്കണം. ആറുമാസത്തിനകം നടപടി പൂർത്തിയാക്കാനാണ് നിർദേശം.

പ്രസവാവധി കരിയറിന് തിരിച്ചടിയാകരുതെന്ന സംരക്ഷണം ശക്തമാക്കി

ഈ വിധിയുടെ പ്രധാന മാറ്റം പ്രസവാവധിക്കുള്ള നിയമസംരക്ഷണം ജോലി നിലനിർത്തുന്നതിലും ശമ്പളം ലഭിക്കുന്നതിലും മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കിയതാണ്. സ്ത്രീയുടെ പദവി, ചുമതല, അധികാരം, കരിയർ വളർച്ച എന്നിവയ്ക്കും സംരക്ഷണമുണ്ടെന്ന് കോടതി വ്യാഖ്യാനിച്ചു. അതേസമയം പ്രസവശേഷമുള്ള സാഹചര്യങ്ങള്‍ കണക്കിലെടുത്ത് ജീവനക്കാരിക്ക് തന്നെ ജോലി സമയം, സ്ഥലം, ചുമതല എന്നിവയില്‍ മാറ്റം ആവശ്യപ്പെടാമെന്നും അത്തരം അപേക്ഷ തൊഴിലുടമ പരിഗണിക്കണമെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി. കേന്ദ്രം ആറുമാസത്തിനകം പുതിയ സുരക്ഷാ ചട്ടക്കൂട് തയ്യാറാക്കണമെന്ന നിർദേശം നടപ്പാകുന്നതോടെ പ്രസവാവധിക്ക് ശേഷമുള്ള ജോലിത്തിരിച്ചുവരവിന് കൂടുതല്‍ വ്യക്തമായ മാനദണ്ഡങ്ങള്‍ രൂപപ്പെടും.