ന്യൂഡല്ഹി, 2026 ഓഗസ്റ്റ് 27-
സ്ത്രീധനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കുറ്റകൃത്യങ്ങള് തടയുന്നതിനുള്ള നിയമങ്ങള് കർശനമായി നടപ്പാക്കാനും കേസുകളുടെ വിചാരണ വേഗത്തിലാക്കാനും സുപ്രീംകോടതി രാജ്യവ്യാപകമായി നിർദേശങ്ങള് പുറപ്പെടുവിച്ചു.
2026 ഓഗസ്റ്റ് 20നാണ് ജസ്റ്റിസ് സഞ്ജയ് കരോള്, ജസ്റ്റിസ് അഗസ്റ്റിൻ ജോർജ് മസീഹ് എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ച് ഉത്തരവ് നല്കിയത്. സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് ഉത്തർപ്രദേശ് വേഴ്സസ് അജ്മല് ബേഗ് തുടങ്ങിയവർ എന്ന കേസില് 2025 ഡിസംബർ 15ന് നല്കിയ മുൻവിധിയിലെ നിർദേശങ്ങള് നടപ്പാക്കിയതിന്റെ സ്ഥിതി പരിശോധിക്കവെയാണ് പുതിയ നിർദേശങ്ങള്. നല്കിയ റിപ്പോർട്ടില് കക്ഷികള്ക്കുവേണ്ടി ഹാജരായ അഭിഭാഷകരുടെ പേരുകള് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല.
മൂന്ന് വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ള സ്ത്രീധനക്കേസുകള് കണ്ടെത്തി പ്രത്യേകം നിരീക്ഷിക്കണം
സ്ത്രീധനമരണവും വിവാഹിതയായ സ്ത്രീയോടുള്ള ക്രൂരതയും ഉള്പ്പെടുന്ന കേസുകള് കഴിയുന്നത്ര മുൻഗണന നല്കി വേഗത്തില് തീർപ്പാക്കണമെന്ന് രാജ്യത്തെ കോടതികളോട് സുപ്രീംകോടതി നിർദേശിച്ചു. മൂന്ന് വർഷത്തിലേറെയായി കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന കേസുകള് ജില്ലാ ജുഡീഷ്യറി പ്രത്യേകം കണ്ടെത്തണം. പ്രത്യേകിച്ച് കുറ്റം ചുമത്തുന്ന ഘട്ടത്തിലോ സാക്ഷിമൊഴി രേഖപ്പെടുത്തുന്ന ഘട്ടത്തിലോ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്ന കേസുകള് മാസത്തിലോ മൂന്ന് മാസത്തിലൊരിക്കലോ അവലോകനം ചെയ്യണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു.
കുറ്റപത്രത്തിന് ശേഷം 60 മുതല് 90 ദിവസത്തിനകം കുറ്റം ചുമത്തുന്നത് പരിഗണിക്കണം
കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ചശേഷം പ്രതികളുടെ ഹാജർ വേഗത്തില് ഉറപ്പാക്കാൻ വിചാരണക്കോടതികള് ശ്രമിക്കണം. കുറ്റപത്രം സമർപ്പിച്ച് 60 മുതല് 90 ദിവസത്തിനകം കുറ്റം ചുമത്തുന്നത് പരിഗണിക്കണമെന്നും, തുടർന്ന് ന്യായമായ സമയത്തിനുള്ളില് തെളിവെടുപ്പ് ആരംഭിക്കണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു. കഴിയുന്നിടത്തോളം തുടർച്ചയായോ ദിവസംതോറുമോ സാക്ഷിമൊഴി രേഖപ്പെടുത്തി വിചാരണ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകണം. എന്നാല് ഒന്നിലധികം പ്രതികള്, അധിക കുറ്റപത്രം, ഫോറൻസിക് പരിശോധനയിലെ കാലതാമസം തുടങ്ങിയ അസാധാരണ സാഹചര്യങ്ങളില് ഈ സമയപരിധിയില് മാറ്റം വരാം.
അനാവശ്യമായി വിചാരണ മാറ്റിവയ്ക്കരുത്; കുറ്റം ചുമത്തിയാല് സാക്ഷികളുടെ സമയക്രമം തയ്യാറാക്കണം
അനാവശ്യമായി കേസ് മാറ്റിവയ്ക്കുന്നത് കോടതികള് നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തണം. മാറ്റിവയ്ക്കേണ്ടിവന്നാല് അതിന്റെ കാരണം രേഖപ്പെടുത്തണം. പ്രതിയുടെ അഭിഭാഷകൻ മതിയായ കാരണമില്ലാതെ ആവർത്തിച്ച് ഹാജരാകുന്നില്ലെങ്കില് നിയമസഹായ അഭിഭാഷകനെയോ കോടതിയെ സഹായിക്കുന്ന അഭിഭാഷകനെയോ നിയോഗിക്കാം. കുറ്റം ചുമത്തിയ ഉടൻ പ്രധാന സാക്ഷികളെ എപ്പോള് വിസ്തരിക്കണം, സമൻസ് എപ്പോള് നല്കണം, തെളിവെടുപ്പ് ഏത് ക്രമത്തിലാകണം എന്നിവ വ്യക്തമാക്കുന്ന സാക്ഷിപ്പട്ടികയും സമയക്രമവും വിചാരണക്കോടതി തയ്യാറാക്കണം.
സ്ത്രീധന നിരോധന ഉദ്യോഗസ്ഥർ കാര്യക്ഷമമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്ന് സംസ്ഥാനങ്ങള് ഉറപ്പാക്കണം
സ്ത്രീധന നിരോധന നിയമപ്രകാരം നിയമിച്ച ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഫലപ്രദമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്ന് സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളും ഉറപ്പാക്കണം. ഇവരെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങള് പൊതുജനങ്ങള്ക്ക് ലഭ്യമാക്കണം. ഏകജാലക സഹായകേന്ദ്രങ്ങള്, കുടുംബ കൗണ്സലിങ് കേന്ദ്രങ്ങള്, വനിതാ സഹായ ഡെസ്കുകള്, ഇരകള്ക്കുള്ള സഹായ സംവിധാനങ്ങള്, ഹെല്പ് ലൈനുകള്, ഓണ്ലൈൻ പരാതി പരിഹാര സംവിധാനങ്ങള് എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുത്തണമെന്നും കോടതി നിർദേശിച്ചു.
വിദ്യാലയ പാഠ്യപദ്ധതി മുതല് സമൂഹതല പ്രചാരണം വരെ സ്ത്രീധനവിരുദ്ധ ബോധവത്കരണം വേണം
വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ്, വനിതാ-ശിശു വികസന വകുപ്പ്, സംസ്ഥാന നിയമസേവന അതോറിറ്റികള് തുടങ്ങിയവയുടെ സഹകരണത്തോടെ തുടർച്ചയായ ബോധവത്കരണ പരിപാടികള് നടത്തണം. സ്ത്രീധനത്തിന്റെ സാമൂഹിക ദോഷം, ലിംഗസമത്വം, ഭരണഘടനാ മൂല്യങ്ങള്, സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങള് എന്നിവ വിദ്യാഭ്യാസ പാഠ്യപദ്ധതിയിലൂടെയും പ്രചാരണങ്ങളിലൂടെയും സമൂഹതല പരിപാടികളിലൂടെയും നിയമസാക്ഷരതാ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെയും ജനങ്ങളിലെത്തിക്കണമെന്നാണ് നിർദേശം.
പഴയ സ്ത്രീധനക്കേസുകള് കണ്ടെത്താൻ ഹൈക്കോടതികളില് ഡിജിറ്റല് നിരീക്ഷണം ശക്തമാക്കണം
കേസുകള് ഏത് ഘട്ടത്തിലാണ് കെട്ടിക്കിടക്കുന്നതെന്ന് കണ്ടെത്തുന്നതിനുള്ള സംവിധാനം നിലവിലുള്ള കോടതി ഡാഷ്ബോർഡുകളിലും കേസ് വിവര സംവിധാനത്തിലും ഉള്പ്പെടുത്താൻ ഹൈക്കോടതികള് ശ്രമിക്കണം. പഴയ കേസുകള്ക്ക് സ്വയമേവ മുന്നറിയിപ്പ് നല്കുന്ന സംവിധാനവും ഡിജിറ്റല് നിരീക്ഷണവും ഉപയോഗിക്കണമെന്നാണ് നിർദേശം. പഴയ ക്രിമിനല് അപ്പീലുകള്, പുനഃപരിശോധനാ ഹർജികള്, ജാമ്യാപേക്ഷകള്, വിചാരണയ്ക്ക് ഇടക്കാല സ്റ്റേയുള്ള കേസുകള് എന്നിവയും ഹൈക്കോടതികള് ഇടയ്ക്കിടെ പരിശോധിച്ച് വേഗത്തില് പരിഗണിക്കണം.
ജഡ്ജിമാർക്കും പൊലീസിനും പ്രോസിക്യൂട്ടർമാർക്കും പ്രത്യേക പരിശീലനം നല്കണം
സ്ത്രീധനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കുറ്റകൃത്യങ്ങള് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന ജുഡീഷ്യല് ഉദ്യോഗസ്ഥർ, പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ, പ്രോസിക്യൂട്ടർമാർ, സംരക്ഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥർ, കൗണ്സലർമാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ആവർത്തിച്ചുള്ള പരിശീലനവും ബോധവത്കരണവും നല്കണം. സ്ത്രീകള്ക്കെതിരായ കുറ്റകൃത്യങ്ങള് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതില് പരിചയമുള്ള പ്രോസിക്യൂട്ടർമാരെ ഇത്തരം കേസുകള്ക്കായി നിയോഗിക്കുന്നതും സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്ക് പരിഗണിക്കാമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി വ്യക്തമാക്കി.
മരണമോ ഗുരുതര അതിക്രമമോ ഇല്ലാത്ത വിവാഹതർക്കങ്ങളില് മധ്യസ്ഥത പരിഗണിക്കാം
പ്രധാനമായും ദാമ്പത്യ തർക്കങ്ങളില്നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്നതും മരണം, ഗുരുതരമായ ശാരീരിക അതിക്രമം തുടങ്ങിയ ആരോപണങ്ങള് ഇല്ലാത്തതുമായ കേസുകളില് നിയമം അനുവദിക്കുന്നിടത്ത് മധ്യസ്ഥതയോ കൗണ്സലിങ്ങോ പരിഗണിക്കാമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. എന്നാല് കക്ഷികളുടെ അവകാശങ്ങളെയോ ഗൗരവമുള്ള കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തെയോ ബാധിക്കുന്ന രീതിയില് ഈ സംവിധാനം ഉപയോഗിക്കരുതെന്നും നിർദേശത്തിലുണ്ട്.
എല്ലാ വർഷവും ജനുവരി, മേയ്, സെപ്റ്റംബർ 15ന് സുപ്രീംകോടതിക്ക് പുരോഗതി റിപ്പോർട്ട് നല്കണം
സ്ത്രീധനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കേസുകളുടെ കെട്ടിക്കിടപ്പ് ഗണ്യമായി കുറയുന്നതുവരെ എല്ലാ ഹൈക്കോടതികളും സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളും എല്ലാ വർഷവും ജനുവരി 15, മേയ് 15, സെപ്റ്റംബർ 15 തീയതികളില് സുപ്രീംകോടതിയില് സ്ഥിതിവിവര-നടപ്പാക്കല് റിപ്പോർട്ടുകള് നല്കണം. കേസുകളുടെ കെട്ടിക്കിടപ്പും തീർപ്പാക്കിയ എണ്ണവും, കേസുകളുടെ ഘട്ടം, ബോധവത്കരണ പ്രവർത്തനങ്ങള്, സ്ത്രീധന നിരോധന ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ നിയമനം, പരിശീലന പരിപാടികള്, കോടതി നിർദേശങ്ങള് നടപ്പാക്കിയ നടപടികള് എന്നിവ റിപ്പോർട്ടില് വ്യക്തമാക്കണം. കേസ് 2026 ഒക്ടോബർ 15ന് വീണ്ടും പരിഗണിക്കും.
സ്ത്രീധനക്കേസുകളുടെ അന്വേഷണവും വിചാരണയും നിരീക്ഷണവും രാജ്യവ്യാപകമായി കൂടുതല് കർശനമാകും
ഈ ഉത്തരവോടെ സ്ത്രീധനമരണം, വിവാഹിതയായ സ്ത്രീയോടുള്ള ക്രൂരത, സ്ത്രീധന നിരോധന നിയമപ്രകാരമുള്ള കുറ്റങ്ങള് എന്നിവ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതില് രാജ്യത്തെ കോടതികള്ക്കും സംസ്ഥാന സർക്കാരുകള്ക്കും ഹൈക്കോടതികള്ക്കും വ്യക്തമായ പ്രവർത്തനരീതി ലഭിക്കുന്നു. നിയമതലത്തില് കേസുകള്ക്ക് മുൻഗണനയും സമയബന്ധിത വിചാരണയും ശക്തമാകും. സാമൂഹികതലത്തില് ബോധവത്കരണവും സ്ത്രീകള്ക്കുള്ള സഹായ സംവിധാനങ്ങളും വിപുലീകരിക്കാനാണ് നിർദേശം. ജുഡീഷ്യറി തലത്തില് പഴയ കേസുകളുടെ നിരന്തര നിരീക്ഷണവും സുപ്രീംകോടതിക്ക് നിർബന്ധിത ഇടക്കാല റിപ്പോർട്ടിങ്ങും വരുന്നതാണ് പ്രധാന മാറ്റം.