रहस्य, मानसशास्त्र आणि नात्यांतील भावनिक गुंतागुंत यांची प्रभावी सांगड घालणारा हा चित्रपट मराठी चित्रपटसृष्टीच्या आशयसमृद्ध परंपरेत महत्त्वाची भर घालतो.या चित्रपटावर टाकलेला हा दृष्टिक्षेप…

मराठी चित्रपटसृष्टीने सामाजिक, कौटुंबिक, ऐतिहासिक आणि वास्तववादी विषयांवर अनेक उत्तम चित्रपट दिले आहेत. मात्र मनोवैज्ञानिक थ्रिलर किंवा रहस्यप्रधान चित्रपटांचा विचार केला तर अशी उदाहरणे फारच कमी दिसतात. या प्रकारातील चित्रपट केवळ रहस्य निर्माण करून थांबत नाहीत; ते प्रेक्षकांच्या विचारशक्तीला सतत चालना देतात, प्रत्येक प्रसंगामागील अर्थ शोधायला भाग पाडतात आणि शेवटच्या क्षणापर्यंत उत्कंठा कायम ठेवतात. दिग्दर्शक सिड विंचुरकर यांनी हे मोठे आव्हान स्वीकारत 'बोल बोल राणी' या चित्रपटाद्वारे मराठी प्रेक्षकांना वेगळ्या धाटणीचा, बौद्धिक स्तरावर गुंतवून ठेवणारा अनुभव देण्याचा प्रयत्न केला आहे.

चित्रपटाची सुरुवात होताच प्रेक्षक अनेक प्रश्नांच्या भोवऱ्यात अडकतो. पुढे कथा जसजशी उलगडत जाते तसतसे वास्तव आणि भ्रम, सत्य आणि कल्पना, विश्वास आणि संशय यांच्यातील सीमारेषा अधिकाधिक धूसर होत जाते. प्रत्येक दृश्यानंतर काही प्रश्नांची उत्तरे मिळाल्यासारखी वाटतात; पण त्याचवेळी नवीन रहस्य निर्माण होते. त्यामुळे चित्रपटाचा शेवट नेमका कुठे नेईल, याचा अंदाज बांधणे कठीण जाते. हीच पटकथेची खरी ताकद आहे. मात्र याच गुंतागुंतीमुळे काही ठिकाणी चित्रपट सामान्य प्रेक्षकांकडून अधिक संयम आणि एकाग्रता मागतो.या चित्रपटाचे वैशिष्ट्य म्हणजे तो प्रसिद्ध 'रशोमन इफेक्ट' या कथनशैलीवर आधारित आहे. एका खुनाच्या घटनेकडे तीन वेगवेगळ्या पात्रांच्या नजरेतून पाहिले जाते. त्यामुळे सत्य नेमके कोणते, हा प्रश्न शेवटपर्यंत अनुत्तरित राहतो. चित्रपट 'खून कोणी केला?' यापेक्षा 'प्रत्येक माणूस स्वतःच्या अनुभवातून सत्य कसे घडवतो?' या मानवी मानसिकतेच्या अधिक खोल प्रश्नाला स्पर्श करतो. त्यामुळे हा चित्रपट केवळ रहस्य उलगडत नाही, तर मानवी मनातील भीती, अपराधीपणाची भावना, आत्मसंघर्ष आणि नात्यांमधील गुंतागुंत यांचाही शोध घेतो.

संपूर्ण चित्रपटाचा आत्मा म्हणजे सई ताम्हणकर. त्यांच्या अभिनयामुळे चित्रपटाला आवश्यक असलेली भावनिक आणि मानसिक खोली प्राप्त होते. भीती, अस्वस्थता, अपराधीपणा, संभ्रम आणि स्वतःशी सुरू असलेला संघर्ष त्यांनी अत्यंत संयत आणि प्रभावी पद्धतीने पडद्यावर साकारला आहे. त्यांच्या डोळ्यांतील भाव अनेक ठिकाणी संवादांपेक्षा अधिक बोलके ठरतात. काही प्रसंगांत त्या एक शब्दही न बोलता प्रेक्षकांच्या मनात अस्वस्थतेची लाट निर्माण करतात. अभिनयातील ही परिपक्वता त्यांच्या कारकिर्दीतील सर्वोत्तम कामगिरींपैकी एक म्हणावी लागेल.सुबोध भावे नेहमीप्रमाणे आपल्या सहज, संयमी आणि प्रभावी अभिनयातून व्यक्तिरेखेला आवश्यक असलेले गांभीर्य देतात. त्यांच्या भूमिकेभोवतीचे गूढ शेवटपर्यंत कायम राहते. प्रत्येक प्रसंगात त्यांच्या चेहऱ्यावर दिसणारी संयत प्रतिक्रिया प्रेक्षकाला सतत विचार करायला लावते. चिन्मय मांडलेकर यांनीही आपल्या व्यक्तिरेखेत अंतर्मनातील संघर्ष आणि शांततेचा विलक्षण समतोल साधला आहे. संभाजी ससाणे यांच्यासह इतर सहाय्यक कलाकारांनीही आपल्या भूमिका अत्यंत प्रामाणिकपणे साकारल्या आहेत. त्यामुळे चित्रपटातील कोणतीही व्यक्तिरेखा कृत्रिम किंवा अनावश्यक वाटत नाही.

दिग्दर्शक सिड विंचुरकर यांचे दिग्दर्शन हा चित्रपटाचा सर्वात मजबूत पैलू आहे. रहस्य टिकवून ठेवण्यासाठी त्यांनी स्वस्त धक्कातंत्राचा किंवा अनावश्यक ट्विस्टचा आधार घेतलेला नाही. उलट कथा हळूहळू उलगडत जाते आणि प्रत्येक दृश्याकडे लक्षपूर्वक पाहण्यास भाग पाडते. प्रेक्षकाला उत्तरं सहज दिली जात नाहीत; ती शोधावी लागतात. ही शैली व्यावसायिक चित्रपटांच्या सवयीच्या प्रेक्षकांना संथ वाटू शकते, पण आशयप्रधान सिनेमाचा आस्वाद घेणाऱ्यांसाठी तीच चित्रपटाची खरी ताकद ठरते.
पटकथा हा या चित्रपटाचा कणा आहे. संवादांपेक्षा प्रसंग अधिक बोलके ठेवण्याचा प्रयत्न सातत्याने जाणवतो. अनेक ठिकाणी शांतताच प्रभावी संवादाचे काम करते. दुसऱ्या अर्ध्यात काही प्रसंग किंचित पुनरावृत्तीचे वाटतात; काही रहस्यांचे स्पष्टीकरण अधिक स्पष्ट झाले असते तर परिणाम आणखी प्रभावी झाला असता. तरीही संपूर्ण कथानक शेवटच्या टप्प्यात ज्या पद्धतीने एकत्र येते, त्यामुळे आधीच्या अनेक प्रसंगांकडे पुन्हा नव्याने पाहावेसे वाटते.

तांत्रिकदृष्ट्या 'बोल बोल राणी' हा अत्यंत सक्षम चित्रपट आहे. छायाचित्रण प्रत्येक फ्रेममध्ये वातावरणनिर्मिती करते. अंधार, प्रकाश, रिकामी जागा, सावल्या आणि क्लोज-अप्सचा वापर केवळ दृश्यसौंदर्यासाठी नसून पात्रांच्या मानसिक अवस्थेचे प्रतीक म्हणून करण्यात आला आहे. संकलनामुळे चित्रपटाची लय कायम राहते आणि रहस्याचा ताण कुठेही सैल पडत नाही.ए. व्ही. प्रफुल्लचंद्र यांचे पार्श्वसंगीत चित्रपटाच्या वातावरणाला प्रभावी आधार देते. संगीत प्रेक्षकाला घाबरवण्याचा प्रयत्न करत नाही; उलट मनात हळूहळू अस्वस्थता निर्माण करते. ध्वनीरचनाही अत्यंत सूक्ष्म असून शांततेचा केलेला वापर विशेष लक्षवेधी ठरतो. काही प्रसंगांमध्ये पूर्ण शांतता हीच सर्वाधिक प्रभावी पार्श्वसंगीत ठरते.
चित्रपटाचे कला दिग्दर्शन, वेशभूषा, लोकेशन्स आणि दृश्यरचना यामध्येही वास्तववादाला प्राधान्य देण्यात आले आहे. कोणताही अनावश्यक भपकेबाजपणा न करता कथेला पूरक असे वातावरण निर्माण करण्यात यश आले आहे. त्यामुळे चित्रपट अधिक विश्वासार्ह वाटतो.

न्यूझिलंड मोशन पिक्चर्स आणि फिफ्टी टू फ्रायडे यांच्या निर्मितीतील या चित्रपटाचे निर्माते अपूर्वा मोतीवाले सहाय, सिड विंचुरकर आणि अमित भानुशाली आहेत. यश मोदी, शब्बीर सबुवाला आणि रचना वोरा हे सहनिर्माते असून तपन विचारे, यश राम शाहानी आणि आयुष कृप्लानी यांनी असोसिएट निर्माते म्हणून जबाबदारी सांभाळली आहे. कलाकार, लेखक, दिग्दर्शक आणि संपूर्ण तांत्रिक चमू यांच्यातील उत्कृष्ट समन्वयामुळे चित्रपटाची गुणवत्ता उंचावली आहे.'बोल बोल राणी' हा सर्व प्रकारच्या प्रेक्षकांसाठी बनवलेला चित्रपट नाही, हे स्पष्टपणे जाणवते. मसालापटातील वेगवान मनोरंजन, गाणी किंवा ठरावीक फॉर्म्युल्याची अपेक्षा ठेवून आलेल्या प्रेक्षकांना तो कदाचित संथ वाटेल. मात्र ज्यांना विचार करायला लावणारा, मानसिक पातळीवर गुंतवून ठेवणारा आणि प्रत्येक दृश्यामागील अर्थ शोधायला भाग पाडणारा सिनेमा आवडतो, त्यांच्यासाठी हा चित्रपट निश्चितच एक वेगळा अनुभव ठरतो.

मराठी चित्रपटसृष्टीने आशयाच्या बाबतीत सातत्याने नवे प्रयोग केले आहेत. 'बोल बोल राणी' हा त्या परंपरेतील आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा म्हणावा लागेल. काही त्रुटी असूनही सई ताम्हणकर यांचा दमदार अभिनय, सुबोध भावे आणि चिन्मय मांडलेकर यांची प्रभावी साथ, सिड विंचुरकर यांचे विचारप्रवर्तक दिग्दर्शन, सक्षम पटकथा आणि दर्जेदार तांत्रिक मांडणी यामुळे हा चित्रपट प्रेक्षकांच्या स्मरणात राहतो.

मनोरंजनाच्या पलीकडे जाऊन मानवी मनाच्या गूढ कोपऱ्यांचा शोध घेणारा, सत्याच्या अनेक छटा दाखवणारा आणि शेवटपर्यंत विचार करायला भाग पाडणारा हा चित्रपट मोठ्या पडद्यावरच अनुभवावा असा आहे. रहस्य उलगडण्याइतकेच मानवी मन समजून घेण्याची उत्सुकता असेल, तर 'बोल बोल राणी' हा अनुभव निश्चितच निराश करणार नाही.

स्टार - **** (४/५)
- आशिष निनगुरकर
(लेखक, चित्रपट अभ्यासक, समीक्षक, पटकथाकार व गीतकार.)