'संकष्टी' म्हणजे संकटांचा नाश करणारी. या दिवशी भगवान गणेशाची भक्तिभावाने पूजा, उपवास आणि चंद्रदर्शन केल्याने जीवनातील अडथळे, संकटे, दुःख दूर होतात, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे. पण संकष्टी चतुर्थीचा दिवस भगवान गणेशांनाच समर्पित का आहे? या दिवशी चंद्रोदयाचे महत्त्व काय? धार्मिक, पौराणिक महत्त्व जाणून घ्या...

श्रद्धा, संयम, आत्मशुद्धी आणि भगवान गणेशावरील अखंड भक्ती....(Sankashti Chaturthi 2026)

धार्मिक मान्यतेनुसार, संकष्टी चतुर्थी हा केवळ उपवासाचा दिवस नसून श्रद्धा, संयम, आत्मशुद्धी आणि भगवान गणेशावरील अखंड भक्ती व्यक्त करण्याचा पवित्र दिवस आहे. या दिवशी भक्त मनोभावे गणरायाची आराधना करून जीवनातील सर्व संकटांपासून मुक्ती आणि सुख-समृद्धीची प्रार्थना करतात. या दिवशी भाविक दिवसभर उपवास करून सायंकाळी भगवान गणेशाची षोडशोपचार पूजा करतात. दुर्वा, लाल फुले, मोदक आणि लाडू अर्पण करून गणपती अथर्वशीर्ष, संकटनाशन गणेश स्तोत्र आणि गणेश मंत्रांचा जप केला जातो. रात्री चंद्रदर्शनानंतर गणेशाला नैवेद्य दाखवून उपवास सोडण्याची परंपरा आहे.

संकष्टी चतुर्थीचे व्रत का करतात?

धार्मिक मान्यतेनुसार संकष्टी चतुर्थीचे व्रत केल्याने विघ्ने दूर होतात, मनोकामना पूर्ण होतात, बुद्धी, विवेक आणि यश प्राप्त होते. विद्यार्थ्यांना शिक्षणात, व्यावसायिकांना कामात आणि कुटुंबाला सुख-समृद्धी लाभते, अशी श्रद्धा आहे. विशेषतः संततीप्राप्ती, आरोग्य, आर्थिक स्थैर्य आणि कौटुंबिक कल्याणासाठी अनेक भाविक हे व्रत श्रद्धेने करतात. मंगळवारी येणाऱ्या संकष्टी चतुर्थीला अंगारकी संकष्टी चतुर्थी म्हणतात. या दिवसाचे धार्मिक महत्त्व अधिक मानले जाते. या दिवशी केलेल्या गणेशपूजेचे आणि व्रताचे पुण्य अनेक संकष्टींच्या व्रताइतके फलदायी असल्याची श्रद्धा आहे.

संकष्टी चतुर्थीचा दिवस भगवान गणेशांना समर्पित का आहे?

संकष्टी चतुर्थी हा दिवस भगवान गणेशांना समर्पित मानला जातो, कारण हिंदू धर्मग्रंथांमध्ये गणेशाला विघ्नहर्ता, संकटनाशक आणि प्रथम पूजनीय देवता म्हणून वर्णन केले आहे. 'संकष्टी' या शब्दाचा अर्थ संकटांचा नाश करणारी असा होतो. त्यामुळे या दिवशी भगवान गणेशाची उपासना केल्यास जीवनातील अडथळे, दुःख आणि संकटे दूर होतात, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे. पुराणांतील कथांनुसार, भगवान शंकर आणि माता पार्वती यांचा पुत्र असलेल्या गणेशाला सर्व देवतांनी प्रथम पूजेचा मान दिला. कोणतेही शुभ कार्य सुरू करण्यापूर्वी गणेशाचे स्मरण केल्यास ते कार्य निर्विघ्नपणे पूर्ण होते, अशी मान्यता आहे. म्हणूनच संकष्टी चतुर्थीच्या दिवशी भाविक भगवान गणेशाची विशेष पूजा, उपवास आणि मंत्रजप करतात.

संकष्टी चतुर्थीला चंद्रदर्शन का केले जाते? धार्मिक आणि पौराणिक महत्त्व

धार्मिक मान्यतेनुसार, संकष्टी चतुर्थीच्या दिवशी चंद्रदर्शनाला विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी भाविक दिवसभर भगवान गणेशाचे व्रत करून रात्री चंद्रोदयानंतर चंद्राला अर्घ्य अर्पण करतात आणि त्यानंतरच उपवास सोडतात. ही परंपरा श्रद्धा, संयम आणि भक्तीचे प्रतीक मानली जाते. हिंदू धर्मानुसार चंद्र हा मन, भावना, शांतता आणि सौभाग्याचा कारक ग्रह मानला जातो. संकष्टी चतुर्थीच्या दिवशी चंद्राला अर्घ्य अर्पण करून भगवान गणेशाची पूजा केल्यास जीवनातील संकटे दूर होतात, मनःशांती लाभते आणि विघ्नांचा नाश होतो, अशी श्रद्धा आहे. चंद्रदर्शनानंतर गणेशाला नैवेद्य अर्पण करूनच व्रताची सांगता केली जाते.

संकष्टी चतुर्थीला चंद्रदर्शनाचे पौराणिक महत्त्व

पौराणिक कथेनुसार, एकदा भगवान गणेश त्यांचे वाहन उंदरावरून जात असताना तोल जाऊन खाली पडले. हे पाहून चंद्रदेव हसू लागले. चंद्राच्या या अहंकारामुळे भगवान गणेश संतप्त झाले आणि त्यांनी चंद्राला शाप दिला की, "जो कोणी तुझे दर्शन करेल, त्याच्यावर खोटा कलंक लागेल." या शापामुळे देवतांमध्ये चिंता निर्माण झाली. चंद्रदेवांनी भगवान गणेशाची क्षमा मागितली. त्यांच्या प्रार्थनेनंतर गणेशांनी शाप पूर्णपणे मागे न घेता तो शिथिल केला. त्यानुसार भाद्रपद शुक्ल चतुर्थी (गणेश चतुर्थी) या दिवशी चंद्रदर्शन टाळावे, तर इतर चतुर्थींना, विशेषतः संकष्टी चतुर्थीला, चंद्रदर्शन करून अर्घ्य अर्पण केल्याने व्रत पूर्ण होते, अशी धार्मिक परंपरा रूढ झाली.

चंद्राला अर्घ्य का अर्पण करतात?

चंद्राला पाणी, अक्षता, फुले आणि नैवेद्य अर्पण करून त्याचा सन्मान केला जातो. यानंतर भगवान गणेशाची आरती करून प्रसाद ग्रहण केला जातो. धार्मिक मान्यतेनुसार, या विधीमुळे व्रताचे संपूर्ण पुण्य प्राप्त होते आणि भगवान गणेशाची कृपा लाभते. चंद्रदर्शनाशी संबंधित कथा आणि श्रद्धा या प्रामुख्याने हिंदू धर्मग्रंथांतील धार्मिक परंपरांवर आधारित आहेत. विविध प्रदेशांतील परंपरा आणि पूजाविधींमध्ये काही प्रमाणात भिन्नता आढळू शकते.

Sankashti Chaturthi 2026: आजची संकष्टी चतुर्थी पॉवरफुल.. दुर्मिळ योग बनला! 5 राशी भाग्यशाली, शुभ मुहूर्त, चंद्रोदय वेळ, पूजा पद्धत, महत्त्व जाणून घ्या..

(टीप : वरील सर्व बाबी एबीपी माझा केवळ माहिती म्हणून वाचक-प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवत आहे. यातून एबीपी माझा कोणताही दावा करत नाही.)