केंद्र सरकारने मांडलेले ‘राष्ट्रीय सन्मानाचा अपमान प्रतिबंधक (सुधारणा) विधेयक, 2026’ संसदेच्या दोन्ही सभागृहांमध्ये बहुमताने मंजूर करण्यात आले. या नवीन कायद्यामुळे राष्ट्रीय प्रतीकांचा अवमान करणाऱ्यांविरोधात आता थेट अटकेची आणि कडक शिक्षेची तरतूद लागू झाली आहे.

मूळ कायद्यात काय बदल झाला?

भारतात राष्ट्रीय प्रतीकांचा आदर राखण्यासाठी ‘राष्ट्रीय सन्मानाचा अपमान प्रतिबंधक कायदा, 1971’ (Prevention of Insults to National Honour Act) हा मूळ कायदा अस्तित्वात आहे. मात्र, या 55 वर्षे जुन्या कायद्यामध्ये केवळ भारताचे संविधान, राष्ट्रध्वज (तिरंगा) आणि राष्ट्रगीत (जन गण मन) यांचा अवमान करणे हाच दंडनिय आणि फौजदारी गुन्हा मानला जात होता. यामध्ये राष्ट्रीय गीत असलेल्या ‘वंदे मातरम्’चा स्पष्ट उल्लेख किंवा त्याबाबत शिक्षेची कोणतीही स्वतंत्र कायदेशीर तरतूद समाविष्ट नव्हती. संसदेत मंजूर झालेल्या 2026 च्या नवीन सुधारणा विधेयकाद्वारे हाच सर्वात मोठा ऐतिहासिक बदल करण्यात आला आहे. आता या मूळ कायद्याच्या कक्षेत बदल करून ‘वंदे मातरम्’ या राष्ट्रीय गीतालाही अधिकृतपणे सामावून घेण्यात आले आहे. त्यामुळे आता राष्ट्रगीत आणि राष्ट्रीय गीत या दोन्हीचा अवमान केल्यास कायद्याच्या नजरेत समान गुन्ह्याची नोंद केली जाईल. Punishment For Insulting Vande Mataram In India

नवीन कायद्यातील कडक तरतुदी आणि शिक्षा

या नवीन सुधारणा विधेयकामध्ये राष्ट्रीय गीताचा अवमान करणाऱ्यांसाठी अत्यंत कडक कायदेशीर कारवाईची तरतूद करण्यात आली आहे. जर एखादी व्यक्ती सार्वजनिक ठिकाणी ‘वंदे मातरम्’ या गीताचा जाणीवपूर्वक अपमान करताना, त्याचा अनादर करताना किंवा हे गीत गायले जात असताना त्यात मुद्दाम अडथळा आणताना दोषी आढळली, तर तिला थेट 3 वर्षांपर्यंतच्या तुरुंगवासाची शिक्षा होऊ शकते. यासोबतच कोर्टाकडून मोठा आर्थिक दंड किंवा तुरुंगवास आणि दंड या दोन्ही शिक्षा एकाच वेळी ठोठावल्या जाऊ शकतात. इतकेच नव्हे तर, कायद्यामध्ये गुन्हेगारांच्या सवयीचा विचार करून आणखी एक कडक नियम जोडण्यात आला आहे, जर एखाद्या व्यक्तीने हा गुन्हा पहिल्यांदा करून पुन्हा दुसऱ्यांदा किंवा वारंवार केला, तर तिला कमीत कमी 1 वर्षाची सक्तमजुरी आणि जास्तीत जास्त 3 वर्षांपेक्षा जास्त कालावधीच्या कारावासाची शिक्षा भोगावी लागेल. Punishment For Insulting Vande Mataram In India

विधेयकाचा मुख्य उद्देश

केंद्र सरकारच्या वतीने गृह मंत्रालयाने संसदेत स्पष्ट केले की, ‘वंदे मातरम्’ या गीताला भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात अत्यंत मानाचे स्थान होते. हजारो क्रांतिकारकांनी हे गाणे गात देशासाठी बलिदान दिले. राष्ट्रगीत आणि राष्ट्रीय गीत या दोन्ही संकल्पनांना समान आदर मिळणे गरजेचे आहे. डिजिटल युगात समाजमाध्यमांवर राष्ट्रीय प्रतीकांचा होणारा गैरवापर आणि अवमान रोखण्यासाठी या कायद्यात अशा कडक तरतुदी करणे अत्यंत आवश्यक बनले होते.

संसदेत हे विधेयक मंजूर झाल्यानंतर आता ते अंतिम मंजुरीसाठी राष्ट्रपतींकडे पाठवले जाईल. राष्ट्रपतींच्या स्वाक्षरीनंतर या कायद्याची देशभरात अधिकृतपणे अंमलबजावणी सुरू होईल. या नवीन नियमांमुळे नागरिकांमध्ये राष्ट्रीय भावना आणि संविधानाचा आदर अधिक दृढ होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. Punishment For Insulting Vande Mataram In India