मात्र, कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक हानिकारक असतो, आणि ही बाब पाण्यालाही लागू होते. शरीराच्या गरजेपेक्षा जास्त पाणी पिल्यास आरोग्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतात, असा इशारा आरोग्यतज्ज्ञांनी दिला आहे.

तज्ज्ञांच्या मते, प्रत्येक व्यक्तीची पाण्याची गरज वेगळी असते. वय, वजन, हवामान, शारीरिक हालचाल, जीवनशैली आणि आरोग्यस्थिती या घटकांवर दिवसाला किती पाणी प्यावे हे ठरते. अनेकदा लोक दररोज ८ ग्लास पाणी पिण्याचा नियम पाळतात, परंतु हा नियम सर्वांसाठी योग्य असेलच असे नाही.

काही संशोधनानुसार पुरुषांना साधारण ३.७ लिटर तर महिलांना सुमारे २.७ लिटर द्रवपदार्थांची आवश्यकता असते. यामध्ये केवळ पाणी नव्हे तर अन्न आणि इतर पेयांमधून मिळणाऱ्या द्रवांचाही समावेश असतो.

शरीरात पाण्याचे प्रमाण जास्त झाल्यास इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन बिघडू शकते. विशेषतः सोडियमची पातळी कमी होते. या स्थितीला वैद्यकीय भाषेत 'हायपोनेट्रेमिया' असे म्हणतात. या अवस्थेत मेंदूला सूज येण्याचा धोका निर्माण होतो.

परिणामी डोकेदुखी, चक्कर येणे, मळमळ, उलट्या, अशक्तपणा आणि गंभीर परिस्थितीत बेशुद्धी येण्याची शक्यता असते. त्यामुळे जास्त पाणी पिणे देखील शरीरासाठी धोकादायक ठरू शकते.

अति पाणी पिल्यामुळे किडनीवर अतिरिक्त ताण पडतो. शरीरातील अतिरिक्त पाणी बाहेर टाकण्यासाठी किडनीला अधिक काम करावे लागते. यामुळे वारंवार लघवी होणे, शरीरातील आवश्यक खनिजे कमी होणे आणि थकवा जाणवणे अशा समस्या निर्माण होऊ शकतात.

शरीर जास्त पाणी पिल्याचे काही संकेतही देते. सतत डोके जड वाटणे, मळमळ किंवा उलट्या होणे, हात-पाय किंवा चेहऱ्यावर सूज येणे, तसेच नेहमीपेक्षा जास्त वेळा लघवी होणे ही ओव्हरहायड्रेशनची सामान्य लक्षणे मानली जातात. विशेषतः मूत्राचा रंग पूर्णपणे पारदर्शक दिसत असल्यास पाण्याचे प्रमाण जास्त असल्याचे संकेत मिळू शकतात.

आरोग्यतज्ज्ञांच्या मते, तहान लागणे हा शरीराचा सर्वात नैसर्गिक संकेत आहे. त्यामुळे तहान लागल्यावर पाणी पिणे आणि दिवसभर थोड्या-थोड्या प्रमाणात पाणी घेणे अधिक योग्य ठरते. उन्हाळा, व्यायाम किंवा जास्त घाम येत असल्यास पाण्याचे प्रमाण वाढवणे आवश्यक असते, मात्र एकाच वेळी मोठ्या प्रमाणात पाणी पिणे टाळावे.

एकूणच, पाणी शरीरासाठी अत्यावश्यक असले तरी त्याचे संतुलित सेवन करणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. शरीराच्या गरजेनुसार पाणी पिणे, इलेक्ट्रोलाइट संतुलन राखणे आणि शरीर देत असलेल्या संकेतांकडे लक्ष देणे हे निरोगी आयुष्याचे महत्त्वाचे सूत्र ठरते.

योग्य हायड्रेशनसाठी अतिरिक्त टिप्स :

उन्हाळ्यात आणि व्यायामानंतर पाण्याचे प्रमाण वाढवा

फळे व भाज्यांमधूनही पाणी मिळते (कलिंगड, काकडी, संत्री)

जास्त घाम आल्यास इलेक्ट्रोलाइट्सची भरपाई करा

किडनी किंवा हृदयाचे आजार असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या