१५ ते १८ किलो वजनाचा हा डबल कोकोनट केवळ प्राले बेट आणि कुरियु बेट येथेच नैसर्गिकरित्या वाढतो. व्हॅले द माय या जागतिक वारसा स्थळातील या अद्भुत वृक्षसंपदेचे संरक्षण आणि संवर्धन हे निसर्गप्रेमींसाठी एक प्रेरणादायी अनुभव ठरते.

जयप्रकाश प्रधान, जागतिक पर्यटक

'कोको द मार'ची झाडे ही अत्यंत दुर्मीळ व केवळ सेशेल्समधील प्राले व कुरियु बेटांवरच त्यांची नैसर्गिक वाढ होते. या राष्ट्रीय संपत्तीचे अतिशय उत्कृष्ट संरक्षण व संवर्धन तेथील शासनाने केले आहे. तो नारळ फोडून त्यातले खोबरे खाण्यास, पाणी पिण्यास बंदी आहे आणि सर्वसामान्य जनतेकडूनही त्याचे उत्तम पालन केले जाते.

जगातील सर्वात मोठा नारळ कोणत्या देशात आहे? आणि त्याचे वजन किती? तो हिंदी महासागरातील सेशल्स बेटांवर आढळतो आणि त्याचं वजन चक्क १५ ते १८ किलोपर्यंत असतं. डबल कोकोनट किंवा 'कोको द मार' (Coco de Mar) म्हणून तो ओळखला जातो. सेशेल्स हा हिंदी महासागरातील ११५ लहान मोठ्या बेटांचा समूह पृथ्वीवरील अक्षरशः स्वर्ग आहे. मोरपिशी - गडद निळ्या सोनेरी रंगाचे पाणी व अतिशय स्वच्छ बीचेस यामुळे ब्रिटन, युरोपमधील पर्यटक फार मोठ्या संख्येने येथे येतात. मी व पत्नी जयंतीने सेशेल्सच्या विविध बेटांवर चांगली पंधरा दिवसांची भटकंती केली. त्यावेळी हे अवाढव्य नारळ, त्यांची झाडे प्रत्यक्ष पाहता आली आणि चांगली माहितीही मिळू शकली.

येथील प्राले या बेटावर अनेक जगप्रसिद्ध बीचेस तर आहेतच पण प्रालेचे मुख्य वैभव व आकर्षण म्हणजे येथील 'व्हॅले द माय' ( Vallee de Mai ) फॉरेस्ट संरक्षित क्षेत्राला युनेस्कोने १९८३ मध्ये 'वर्ल्ड हेरिटेज' साईटचा दर्जा दिला आहे. वीस हेक्टरपेक्षा अधिक क्षेत्रात हे जंगल विस्तारलेले असून त्यातील अनेक झाडे, फळे, पक्षी अतिशय दुर्मीळ आहेत. आम्ही जवळजवळ दिवसभर या जंगलात फिरलो आणि उत्तम इंग्लिश बोलणारी, समजणारी गाईड बरोबर असल्याने चांगली माहिती मिळाली. सर्व जंगलाचे अतिशय उत्तम जतन व संवर्धन केले असून, उत्कृष्ट रस्ते तयार करतानाच, जंगलाच्या मूळ नैसर्गिक रूपाला कोणतीही बाधा येणार नाही. याची कसोशीने काळजी घेण्यात आली आहे.

जगातल्या या सर्वात मोठ्या नारळाची झाडे या फॉरेस्टमध्ये पाहायला मिळतात. काही अतिशय जुनी झाडे येथे आहेत. या नारळांना डबल कोकोनट किंवा कोको द मार म्हणतात. सुरुवातीला ते दोन नारळांचे एकत्र फळ पाहिले. १५ ते १८ किलो वजनाचा तो नारळ पाहून चकितच व्हायला होते. मात्र झाडांच्या जवळ जाऊन त्यांना लगडलेले मोठाले नारळ दाखविण्यात आले. या झाडांचा, फळांचा इतिहासही महत्त्वाचा आहे. तीन-चारशे वर्षांपूर्वी हिंदी महासागरात सेशेल्स बेटांच्या आसपास हे अतिप्रचंड नारळ जमिनीवर पडलेले दिसले. दर्यावर्दीना सुरुवातीला वाटले की कदाचित ही फळे समुद्रातूनच वर आली असावीत !

कोको-द-मारची जुनी झाडे शेकडो वर्षांपासूनची आहेत. १७६८ मध्ये ला- किरुएज व त्वादिक या बोटींमधून प्रवास करीत असलेल्या बाटे याने ही फळे प्राले बेटावर आणली. त्यामुळे पहिल्या 'कोको-द-मार' नारळाचे श्रेय त्याला दिले जाते. नारळाच्या या जातीच्या झाडांची वाढ फारच हळू होते. झाडांच्या बिया खाली पडल्या की त्या रुजायला तीन वर्षे लागतात. त्यानंतरही झाड बरेच हळू वाढते. ते मॅच्युअर होण्यासाठी निदान वीस ते पंचवीस वर्षे लागतात. त्याची उंची २५ मीटरपर्यंत वाढते. त्यानंतर ते झाड नर आहे की मादी हे समजते. केवळ मादी झाडांनाच फुले येतात. प्रत्यक्ष मोठा नारळ पूर्ण तयार होण्याचा कालावधी मात्र सात वर्षांपर्यंत राहतो. या नारळाचा आकार भला मोठा व वजन १५ ते १८ किलोपर्यंत असते. एखादे झाड चांगले, सुदृढ असेल तर त्याला एकूण ११० ते ११५ नारळ लागतात. झाडावरचे ते अजस्त्र नारळाचे घड पाहण्यासारखे असतात. एक नारळ फोटो घेण्यासाठी मी उचलून पाहिला. पण "डबल कोकोनट' किंवा 'कोको द मार' खरोखरच तो उचलणे मोठे कठीण वाटले. आत्तापर्यंतचा सर्वात जास्त म्हणजे १८.३ किलो ग्रॅम वजनाचा नारळ माहे बेटावरील सेशल्स नॅचरल हिस्ट्री म्युझियममध्ये पाहावयास मिळतो.

'कोको द मार'ची झाडे ही अत्यंत दुर्मीळ व केवळ सेशेल्समधील प्राले व कुरियु बेटांवरच त्यांची नैसर्गिक वाढ होते. या राष्ट्रीय संपत्तीचे अतिशय उत्कृष्ट संरक्षण व संवर्धन तेथील शासनाने केले आहे. तो नारळ फोडून त्यातले खोबरे खाण्यास, पाणी पिण्यास बंदी आहे. आणि सर्वसामान्य जनतेकडूनही त्याचे उत्तम पालन केले जाते.

आमच्या टूर गाईडने गमतीने सांगितले की कोणीही स्थानिक नागरिक या नारळाचे झाड घराच्या परिसरात लावण्याचे धाडस करत नाही. कारण तो नारळ कोणाच्या डोक्यावर, अंगावर पडला तर त्याला डायरेक्ट 'वर' जाण्याखेरीज दुसरा पर्याय नाही ! 'कोको द मार'चा डबल नारळ, सेशेल्सचे सुविनियर म्हणून दुकानांत, हॉटेल्समध्येही ठेवलेला आढळतो. 'व्हॅले द माय' फॉरेस्टमध्ये अत्यंत दुर्मीळ वनस्पती, सरपटणारे प्राणी, पक्षी वगैरेही पाहण्यास मिळतात. त्यामुळे त्या सर्वांची आवड असणाऱ्यांना येथे फिरण्यासाठी एक दिवसही कमी पडतो. सेशेल्स आयलँड्स फाउंडेशनतर्फे या फॉरेस्टची देखरेख केली जाते. आणि ही संस्था ते काय अतिशय उत्कृष्टपणे पार पाडते. त्यामुळेच तेथील झाडांचे, फळांचे, संरक्षण, संवर्धन तसेच संशोधन, शिक्षण आणि त्याचबरोबर पर्यटन या सर्वांचा व्यवस्थित समन्वय साधण्यात येत आहे.

इये मराठीचिये नगरी

मराठी साहित्य, संस्कृती, समाज आणि विचारांचे दर्जेदार लेख वाचण्यासाठी आमचे फेसबुक पेज फॉलो करा.

मराठी विचारांची डिजिटल नगरी