नवी दिल्ली. नोकरदार लोकांसाठी, ग्रॅच्युइटी हा एकाच कंपनीत दीर्घकाळ सेवा केल्यानंतर मिळणारा एक महत्त्वपूर्ण आर्थिक लाभ आहे. तथापि, लोकांना अनेकदा प्रश्न पडतो की ग्रॅच्युइटीची गणना बेसिक सॅलरी, ग्रॉस सॅलरी की सीटीसी (Cost to Company) यांपैकी कशाच्या आधारावर केली जाते.

अचूक माहितीच्या अभावामुळे, अनेक लोकांना त्यांच्या वास्तविक लाभांचा अंदाज लावता येत नाही. येथे, आम्ही ग्रॅच्युइटी निश्चित करण्याचा आधार आणि तिची गणना कशी केली जाऊ शकते, हे सोप्या भाषेत स्पष्ट करणार आहोत.

ग्रॅच्युइटी म्हणजे काय?

ग्रॅच्युइटी हे दीर्घकालीन सेवेच्या बदल्यात नियोक्त्याकडून कर्मचाऱ्याला दिले जाणारे बक्षीस किंवा धन्यवाद म्हणून दिले जाणारे वेतन आहे. भारतात, ग्रॅच्युइटीचे नियमन 'पेमेंट ऑफ ग्रॅच्युइटी ॲक्ट, 1972' द्वारे केले जाते. सामान्यतः, ग्रॅच्युइटीसाठी पात्र होण्याकरिता कर्मचाऱ्याने एकाच कंपनीत किमान पाच वर्षे काम केलेले असणे आवश्यक असते.

या प्रकरणांत मिळते सूट

काही प्रकरणांमध्ये, तुम्ही पाच वर्षांच्या आधीही ग्रॅच्युइटीचा दावा करू शकता. आजार किंवा अपघातामुळे आलेल्या कायमस्वरूपी अपंगत्वाच्या बाबतीत, पाच वर्षे पूर्ण होण्यापूर्वीही ग्रॅच्युइटीचा दावा करता येतो.

बेसिक सॅलरी, ग्रॉस सॅलरी - यापैकी कशावर होते गणना?

हा सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न आहे. कृपया लक्षात घ्या की ग्रॅच्युइटीची गणना केवळ बेसिक सॅलरी + महागाई भत्ता (DA) यावर आधारित असते. एकूण पगार (घरभाडे भत्ता, बोनस, भत्ते इत्यादींचा समावेश असतो) किंवा सीटीसी (CTC) या गणनेत समाविष्ट केला जात नाही.

याचा अर्थ असा की, तुमच्या पगार रचनेत अनेक प्रकारचे भत्ते असले तरी, ग्रॅच्युइटीची गणना करताना फक्त मूळ पगार आणि महागाई भत्ता (DA) विचारात घेतला जातो आणि गणनेत फक्त याच दोन गोष्टींचा समावेश केला जाईल.

ग्रॅच्युइटी देण्याचे सोपे सूत्र

ग्रॅच्युइटीची गणना करण्याचे सूत्र खालीलप्रमाणे:

ग्रॅच्युइटी = (बेसिक सॅलरी + महागाई भत्ता) × 15 × सेवेची वर्षे / 26

येथे 15 म्हणजे 15 दिवसांचा पगार आणि 26 म्हणजे महिन्यातील कामाचे दिवस (रविवार वगळून).

उदाहरणासह समजून घ्या

समजा तुमचा बेसिक सॅलरी + महागाई भत्ता = ₹20000 प्रति महिना आहे आणि तुम्ही 7 वर्षे काम केले आहे.

मग ग्रॅच्युइटी खालीलप्रमाणे असेल:

(20,000 × 15 × 7) / 26 = ₹80,769 (अंदाजे)

अपूर्ण वर्षांबद्दल काय?

जर तुम्ही 6 महिन्यांपेक्षा जास्त काळ ओव्हरटाईम काम केले असेल, तर ते एक पूर्ण वर्ष मानले जाते. मात्र, जर ते 6 महिन्यांपेक्षा कमी असेल, तर ते विचारात घेतले जात नाही. उदाहरणार्थ, 7 वर्षे आणि 7 महिन्यांची सेवा 8 वर्षे मानली जाते, तर 7 वर्षे आणि 5 महिन्यांची सेवा 7 वर्षे म्हणून गणली जाते.

कोणत्या कर्मचाऱ्यांना हा लाभ मिळतो?

ज्या कर्मचाऱ्यांनी कंपनीत सलग पाच वर्षे किंवा त्याहून अधिक काळ काम केले आहे, त्यांना ग्रॅच्युइटी दिली जाते. तथापि, मृत्यू किंवा कायमस्वरूपी अपंगत्वाच्या बाबतीत पाच वर्षांची अट शिथिल केली जाते. ही रक्कम सेवानिवृत्ती, राजीनामा किंवा नोकरी संपुष्टात आल्यावर दिली जाते.