Dailyhunt Logo
  • Light mode
    Follow system
    Dark mode
    • Play Story
    • App Story
बदलते जागतिक समीकरणात भारताचे नवे धोरणात्मक पाऊल

बदलते जागतिक समीकरणात भारताचे नवे धोरणात्मक पाऊल

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचा नुकताच झालेला संयुक्त अरब अमिराती (यूएई), नेदरलँड्स, स्वीडन, नॉर्वे आणि इटली या पाच देशांचा दौरा केवळ एक औपचारिक राजनैतिक भेट नव्हता, तर तो भारतासमोरील गंभीर आर्थिक आणि भू-राजकीय आव्हानांना दिलेले एक अत्यंत धोरणात्मक उत्तर होते.
सध्या पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर कच्च्या तेलाच्या किमती सातत्याने वाढत असून, ही बाब भारतासाठी मोठी चिंतेची ठरत आहे. अशा बिकट परिस्थितीत पंतप्रधानांचा हा दौरा भारताची ऊर्जा सुरक्षा अधिक भक्कम करणे, परदेशी गुंतवणूक आकर्षित करणे, प्रगत तंत्रज्ञान क्षेत्रातील सहकार्य वाढवणे आणि युरोप व पश्चिम आशियासोबतच्या धोरणात्मक भागीदारीला एक नवी दिशा देण्याच्या उद्देशाने आखण्यात आला होता. बदलत्या जागतिक व्यवस्थेत भारत आपल्या परराष्ट्र धोरणाची पुनर्रचना करत असल्याचेच हे स्पष्ट संकेत आहेत.

या संपूर्ण दौऱ्यातील सर्वात महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे संयुक्त अरब अमिरातीची भेट हा होता. या भेटीदरम्यान दोन्ही देशांनी धोरणात्मक संरक्षण भागीदारीच्या आराखड्यावर एकमत दर्शवले. विशेष म्हणजे, यूएई ओपेक (OPEC) या तेल उत्पादक देशांच्या संघटनेतून बाहेर पडल्यामुळे त्यांना आता तेल उत्पादन वाढवण्याचे अधिक स्वातंत्र्य मिळणार आहे, ज्याचा थेट फायदा भारतासारख्या मोठ्या प्रमाणावर तेल आयात करणाऱ्या देशाला होऊ शकतो. उभय देशांमध्ये झालेले ऊर्जा करार हे स्पष्ट करतात की, भारत भविष्यातील ऊर्जा संकटाचा सामना करण्यासाठी दीर्घकालीन उपाययोजना करत आहे. याशिवाय, भारताच्या ऊर्जा आणि पायाभूत सुविधा क्षेत्रात वाढणारी यूएईची गुंतवणूक ही भारतीय अर्थव्यवस्थेवरील जागतिक विश्वासाची साक्ष देते.

युरोप दौऱ्याच्या टप्प्यात नेदरलँड्ससोबतचे संबंध धोरणात्मक भागीदारीच्या पातळीवर नेणे भारतासाठी विशेष महत्त्वाचे ठरले. सेमीकंडक्टर तंत्रज्ञान, सागरी पायाभूत सुविधा, नूतनीकरणक्षम ऊर्जा आणि पुरवठा साखळी (सप्लाय चेन) या क्षेत्रांतील डच कौशल्य भारताच्या विकासात्मक गरजांसाठी अत्यंत पूरक आहे. या राजनैतिक संबंधांसोबतच, नेदरलँड्सने चोल काळातील ऐतिहासिक ताम्रपट भारताला परत केल्यामुळे दोन्ही देशांमधील सांस्कृतिक बंध अधिक घट्ट झाले आहेत.

दुसरीकडे, स्वीडन आणि नॉर्वेच्या दौऱ्यातून हे अधोरेखित झाले की, भारत आता नॉर्डिक देशांकडे भविष्यातील तंत्रज्ञान आणि हरित अर्थव्यवस्थेचे प्रमुख भागीदार म्हणून पाहत आहे. 'इंडिया-स्वीडन जॉइंट इनोव्हेशन पार्टनरशिप २.०' आणि एआय (AI) कॉरिडोअर यांसारखे उपक्रम या भविष्यकालीन भागीदारीचे उत्तम उदाहरण आहेत. भारताने स्वीडनसोबतचा व्यापार आणि गुंतवणूक पुढील पाच वर्षांत दुप्पट करण्याचे महत्त्वाकांक्षी उद्दिष्ट ठेवले आहे. भारत-नॉर्डिक शिखर परिषदेत नियम-आधारित जागतिक व्यवस्था, लोकशाही आणि बहुपक्षीयतेवर दिलेला भर, सध्याच्या जागतिक अस्थिरतेच्या काळात भारत आणि युरोपीय लोकशाही देशांमधील वाढती धोरणात्मक जवळीक दर्शवतो.

तसेच, भारत आणि इटली यांच्यातील संबंधांना 'विशेष धोरणात्मक भागीदारी'चे रूप देणे हे दर्शवते की, भारताला दक्षिण युरोप आणि भूमध्य सागरी क्षेत्रासोबत आपले संबंध अधिक विस्तारण्याची इच्छा आहे. या संदर्भात मांडण्यात आलेली 'डेव्हलप इन इंडिया अँड इटली, डिलिव्हर टू द वर्ल्ड' ही संकल्पना जागतिक पुरवठा साखळीत मध्यवर्ती भूमिका बजावण्याच्या भारताच्या प्रयत्नांना बळ देणारी आहे.

एकंदरीत पाहता, हा दौरा भारताच्या परराष्ट्र धोरणाचा बदलता चेहरा स्पष्ट करतो. जग जेव्हा ऊर्जा संकट, भू-राजकीय तणाव आणि तांत्रिक स्पर्धेच्या अत्यंत आव्हानात्मक टप्प्यातून जात आहे, अशा वेळी भारत आपली जागतिक भूमिका पुन्हा एकदा नव्याने परिभाषित करण्याचा प्रयत्न करत आहे. अर्थात, या सर्व करारांचे आणि घोषणांचे खरे यश हे त्यांच्या प्रभावी अंमलबजावणीवरच अवलंबून असेल. तरीही, भारत आता केवळ एक वेगाने वाढणारी अर्थव्यवस्था म्हणून मर्यादित राहिलेला नसून, तो युरोप, पश्चिम आशिया आणि हिंद-प्रशांत क्षेत्राला जोडणारा एक अत्यंत महत्त्वाचा धोरणात्मक दुवा बनण्याच्या दिशेने वेगाने पावले टाकत आहे, हे निश्चित.

Dailyhunt
Disclaimer: This content has not been generated, created or edited by Dailyhunt. Publisher: KhabarNama