अशा वेळी हंताव्हायरस हा खरोखरच मोठा धोका आहे का, असा प्रश्न उपस्थित होतो. येथे हे लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे की, नवीन संसर्गजन्य आजार समोर येणे ही काही असामान्य गोष्ट नाही; परंतु प्रत्येक संसर्ग म्हणजे महामारीची सुरुवात असतेच असे नाही. हंताव्हायरस हा कोणताही नवीन विषाणू नसून वैज्ञानिक गेल्या सात दशकांपासून याचा अभ्यास करत आहेत. जगातील अनेक भागांमध्ये आढळणाऱ्या या विषाणूचे मुख्य वाहक उंदीर आणि घूस यांसारखे कृंतक जीव (रोडंट्स) असतात. प्रामुख्याने बंदिस्त किंवा खेळती हवा नसलेल्या ठिकाणी संक्रमित उंदरांचे मूत्र, लाळ किंवा विष्ठा यांच्या थेट संपर्कात आल्याने मानवाला याचा संसर्ग होतो.

सध्याच्या उद्रेकाच्या केंद्रस्थानी असलेला 'अँडीज व्हायरस' प्रामुख्याने दक्षिण अमेरिकेत आढळतो. हंताव्हायरस कुटुंबातील हा एकमेव असा प्रकार आहे, ज्यामध्ये मर्यादित प्रमाणात व्यक्ती-ते-व्यक्ती संसर्ग शक्य असतो. मात्र, हा संसर्ग कोविडसारखा सहज आणि वेगाने पसरत नाही, तर त्यासाठी अत्यंत जवळचा आणि दीर्घकाळ संपर्क असणे आवश्यक असते. कोणत्याही विषाणूची घातकता केवळ त्याच्या मृत्यूदरावरून ठरत नाही, तर तो किती वेगाने पसरतो यावरही अवलंबून असते. हंताव्हायरसचा मृत्यूदर काही परिस्थितींमध्ये ३० ते ५० टक्क्यांपर्यंत असू शकत असला, तरी त्याचा प्रसार अत्यंत मर्यादित क्षेत्रापुरताच राहतो.

कोविड-१९ हे जागतिक संकट बनण्याचे मुख्य कारण म्हणजे त्यात दोन घातक वैशिष्ट्ये एकत्र होती - एकतर त्याचा वेगाने पसरण्याचा अफाट वेग आणि दुसरे म्हणजे जगातील संपूर्ण लोकसंख्येमध्ये त्याविरुद्ध उपजत प्रतिकारशक्तीचा असलेला अभाव. याउलट, हंताव्हायरसचा सामूहिक (कम्युनिटी) प्रसार होण्याची शक्यता नगण्य आहे. हंताव्हायरस आणि कोविड-१९ मध्ये तीन प्रमुख फरक आहेत. पहिला फरक म्हणजे कोविडचा विषाणू पूर्णपणे नवीन होता, तर हंताव्हायरस प्रदीर्घ काळापासून ज्ञात असून त्याचे महामारीविज्ञान (एपिडेमियोलॉजी) वैज्ञानिकांना स्पष्ट समजले आहे. दुसरा फरक म्हणजे कोविड मुख्यतः श्वसनातून हवेद्वारे पसरत होता, तर हंताव्हायरस हा उंदरांच्या संपर्कामुळे होणारा संसर्ग आहे. तिसरा आणि महत्त्वाचा फरक म्हणजे यात कोविडसारखी विद्रोही किंवा स्फोटक प्रसारक्षमता कधीच दिसून आलेली नाही. त्यामुळे सध्याच्या उद्रेकावर वैज्ञानिक लक्ष ठेवणे आवश्यक असले, तरी घाबरून जाण्याचे कोणतेही कारण नाही. स्वतः जागतिक आरोग्य संघटनेनेही हंताव्हायरसचा जागतिक धोका अत्यंत निम्न पातळीचा असल्याचे मानले आहे.

या संसर्गाच्या पार्श्वभूमीवर एका जहाजावर दोन भारतीय कर्मचारी उपस्थित असल्याची चर्चा असली, तरी आंतरराष्ट्रीय देखरेख आणि क्वारंटाईन यंत्रणा आधीपासूनच सक्रिय आहेत. त्यातही जहाजावरील संसर्ग हा तुलनेने नियंत्रित वातावरणात असतो, ज्यामुळे तिथे संपर्कात आलेल्या लोकांची ओळख पटवणे, त्यांच्यावर पाळत ठेवणे आणि त्यांना विलगीकरणात ठेवणे अधिक सुव्यवस्थितपणे पार पडले आहे. भारताचा विचार केला तर, आज आपला देश संसर्गजन्य आजारांच्या देखरेखीच्या बाबतीत पूर्वीपेक्षा कितीतरी पटीने अधिक सज्ज आहे. कोरोना महामारीनंतर आपल्या प्रयोगशाळांची क्षमता वाढली आहे, रोग नियंत्रण यंत्रणा मजबूत झाली आहे आणि जिनोमिक सर्व्हिलन्स नेटवर्क देखील अधिक सक्षम झाले आहे. राष्ट्रीय रोग नियंत्रण केंद्र (NCDC) आणि एकात्मिक रोग देखरेख कार्यक्रम (IDSP) यांसारख्या संस्थांचा अनुभव आता अधिक व्यापक झाला आहे.