सुरुवातीला ही सुविधा केवळ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटपटूंसाठी उपलब्ध होती, परंतु आता प्रथम श्रेणी (first-class) क्रिकेटपटूही या योजनेचा लाभ घेतात.

भारतीय क्रिकेटपटू अजिंक्य रहाणे याच्या आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधील निवृत्तीनंतर BCCI च्या पेन्शन योजनेबाबत पुन्हा चर्चा सुरू झाली. रहाणेच्या निवृत्तीनंतरच अनेक लोकांना हे समजले की BCCI माजी क्रिकेटपटूंना पेन्शन देते. पेन्शन घेणाऱ्या खेळाडूंचे विविध गट आहेत. देशांतर्गत क्रिकेटपटूंना कमी रक्कम मिळते, माजी कसोटी क्रिकेटपटूंना अधिक रक्कम मिळते आणि ज्येष्ठ माजी क्रिकेटपटूंना सर्वाधिक पेन्शन मिळते.

बीसीसआयने जून 2022 पासून पेन्शनच्या रकमेत वाढ केली. काही श्रेणींमध्ये ही वाढ 100 टक्क्यांपर्यंत होती. विशेष म्हणजे, खेळाडूंप्रमाणेच माजी पंचांनाही बीसीसीआयकडून पेन्शन मिळते.

कोणत्या खेळाडूला किती पेन्शन मिळते?

2022 मध्ये पेन्शन वाढीची घोषणा करताना, बीसीसीआयने पाच वेगवेगळ्या श्रेणींची माहिती दिली होती. यामध्ये 30000 रुपये, 45000 रुपये, 52500 रुपये, 60000 रुपये आणि 70000 रुपये अशा मासिक पेन्शन रकमांचा समावेश होता. तथापि, कोणत्या श्रेणीतील खेळाडूला नेमकी किती रक्कम मिळते, याबद्दलची अधिकृत माहिती उघड करण्यात आली नव्हती.

- प्रथम श्रेणी क्रिकेटपटूंना 30000 रुपये मासिक पेन्शन मिळते.
- 2003 पूर्वी निवृत्त झालेल्या प्रथम श्रेणी क्रिकेटपटूंना 45000 रुपये मिळतात.
- माजी महिला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटपटूंना 52500 रुपये पेन्शन मिळते. माजी कसोटी क्रिकेटपटूंना 60000 रुपये मिळतात.
- ज्या माजी क्रिकेटपटूंनी 25 किंवा त्याहून अधिक कसोटी सामने खेळले आहेत, त्यांना 70000 रुपये मासिक पेन्शन मिळते.
- ज्या निवृत्त क्रिकेटपटूंनी किमान 10 प्रथम श्रेणी सामने खेळले आहेत, ते 10 लाख रुपयांपर्यंतच्या वैद्यकीय खर्चाच्या प्रतिपूर्तीसाठी (reimbursement) पात्र आहेत.

ऑस्ट्रेलिया आणि इंग्लंडसारखे क्रिकेट बोर्ड त्यांच्या निवृत्त खेळाडूंना पेन्शन देत नाहीत. मात्र, बीसीसीआय 2004 पासून ही योजना राबवत आहे; म्हणजेच या योजनेला आता सुमारे 22 वर्षे पूर्ण झाली आहेत.

सुरुवातीला, 174 माजी खेळाडू आणि अधिकाऱ्यांसाठी 5000 रुपये मासिक पेन्शन सुरू करण्यात आली होती. त्यावेळी, किमान एक कसोटी सामना खेळणे ही अट होती. तथापि, आता या योजनेचा लाभ 'प्रथम श्रेणी' (First-Class) क्रिकेटपटूंनाही दिला जात आहे.

निवृत्त क्रिकेटपटूंना बीसीसीआयकडून आयुष्यभर पेन्शन मिळते का, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. बीसीसीआयने या विशिष्ट बाबीवर स्पष्टीकरण देणारे कोणतेही अधिकृत निवेदन जारी केलेले नसले तरी, विविध प्रसारमाध्यमांतील वृत्तांवरून असे दिसून येते की ही पेन्शन योजना कायमस्वरूपी बंद करण्यात आलेली नाही.

तथापि, जर एखाद्या माजी क्रिकेटपटूची निवड समितीचे सदस्य, राष्ट्रीय प्रशिक्षक किंवा प्रशासकीय भूमिका यांसारख्या मानधन मिळणाऱ्या पदावर नियुक्ती झाली, तर त्या कार्यकाळापुरती त्यांची पेन्शन तात्पुरती स्थगित केली जाते. संबंधित पदावरील कार्यकाळ संपल्यानंतर पेन्शनचे पैसे पुन्हा मिळण्यास सुरुवात होते.