3 ऑक्टोबर रोजी मुंबईतून नैऋत्य मोसमी वारे (मान्सून) अधिकृतपणे माघारी फिरल्यानंतर काही दिवसांतच हा उष्णतेच्या लाटेचा इशारा देण्यात आला आहे.

हवामान हळूहळू थंड होण्याऐवजी, नागरिकांना दुपारच्या वेळी प्रचंड उष्णता आणि अस्वस्थ करणाऱ्या वातावरणाचा सामना करावा लागत आहे, ज्यामुळे शहर आणि आसपासच्या जिल्ह्यांमध्ये आरोग्याबाबत चिंता व्यक्त केली जात आहे.

मुंबईत (mumbai weather) ऑक्टोबर महिन्यातील तीव्र उष्णतेचा अनुभव येत असून, गुरुवार, 8 ऑक्टोबर रोजी तापमान 37.6 अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचले होते.

यामुळे, सांताक्रूझ हवामान केंद्राने गुरुवारी गेल्या आठ वर्षांतील ऑक्टोबर महिन्यातील सर्वाधिक तापमानाची नोंद केली.

या केंद्राने यापूर्वी ऑक्टोबरमध्ये यापेक्षा जास्त तापमान 28 ऑक्टोबर 2018 रोजी नोंदवले होते, तेव्हा तापमान 38 अंश सेल्सिअस होते.

7 ऑक्टोबर रोजी मुंबईचे कमाल तापमान 35.4 अंश सेल्सिअस होते, जे गुरुवारी 8 ऑक्टोबर रोजी वाढून 37.6 अंश सेल्सिअसवर पोहोचले.

कुलाबा येथेही महिन्याच्या सुरुवातीला असामान्य उच्च तापमानाची नोंद झाली. 2 ऑक्टोबर रोजी तिथे 37.4 अंश सेल्सिअस तापमान नोंदवले गेले, जे गेल्या 13 वर्षांतील ऑक्टोबर महिन्यातील सर्वाधिक तापमान होते.

हवामान विभागाच्या आकडेवारीनुसार, गुरुवारी तिथे 36.5 अंश सेल्सिअस तापमान नोंदवले गेले, जे सामान्य तापमानापेक्षा सुमारे 3.9 अंश सेल्सिअसने अधिक होते.

शनिवारी तापमान कमी होऊन ते 36 अंश सेल्सिअसच्या आसपास येण्याची शक्यता आहे, तरीही काही काळासाठी उष्ण हवामान कायम राहू शकते.

मुंबई आणि आसपासच्या परिसरातील असामान्य उच्च तापमानामागे विविध वातावरणीय परिस्थितींचा एकत्रित परिणाम कारणीभूत ठरला आहे.

'अँटी-सायक्लोनिक सर्क्युलेशन'मुळे (प्रति-चक्रवाती स्थिती) हवेचे खालील दिशेने होणारे वहन (subsidence) वाढले आहे.

यामुळे ढग निर्मितीवर मर्यादा येतात आणि हवामान अधिक उष्ण राहण्यास मदत होते.

तसेच, समुद्रावरून येणाऱ्या वाऱ्यांचे (sea breeze) आगमन उशिरा झाल्यामुळे, दुपारच्या वेळी मुंबईत सामान्यतः मिळणारा नैसर्गिक गारवा कमी झाला आहे.

समुद्रावरून येणाऱ्या वाऱ्यांचा थंड करणारा प्रभाव निर्माण होण्यास वेळ लागत असल्याने, शहरात उष्णता कायम राहिली आहे.

उच्च तापमान आणि आर्द्रता (humidity) यांच्या एकत्रित परिणामामुळे घराबाहेरील वातावरण अत्यंत अस्वस्थ करणारे ठरू शकते आणि त्यामुळे निर्जलीकरण (dehydration) व उष्णतेशी संबंधित आजारांचा धोका वाढू शकतो.

IMD ने शुक्रवार, 9 ऑक्टोबर रोजी मुंबई, रायगड आणि रत्नागिरीसाठी उष्णतेच्या लाटेचा (heatwave) इशारा दिला आहे.

तसेच, ठाणे आणि पालघर जिल्ह्यांसाठी उष्ण आणि दमट हवामानामुळे 'येलो वॉर्निंग' (पिवळा इशारा) जारी करण्यात आली आहे.

संबंधित कालावधीसाठी महाराष्ट्रातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये 'येलो अलर्ट' जारी करण्यात आले आहेत.

यामध्ये पालघर, ठाणे, मुंबई, रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग, कोल्हापूर, कोल्हापूर व सातारा घाट परिसर, सांगली आणि सोलापूर यांचा समावेश आहे.

शनिवारी 10 ऑक्टोबर रोजी हा इशारा काही मोजक्या जिल्ह्यांपुरता मर्यादित राहण्याची शक्यता आहे. यामध्ये ठाणे, रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग, कोल्हापूर, कोल्हापूर व सातारा घाट परिसर आणि सांगली यांचा समावेश असेल.

मिळालेल्या अंदाजानुसार, 11 आणि 12 ऑक्टोबरपर्यंत हवामानात सुधारणा होण्याची शक्यता आहे. संपूर्ण महाराष्ट्रात 'ग्रीन वॉर्निंग' (सुरक्षित स्थितीचा इशारा) राहण्याचा अंदाज आहे.

किनारपट्टीच्या जिल्ह्यांमध्ये, तापमान आणि कालावधीच्या निकषांनुसार, जेव्हा कमाल तापमान सामान्य तापमानापेक्षा साधारणपणे 4.5°C ते 6.4°C ने जास्त असते, तेव्हा IMD सामान्यतः उष्णतेच्या लाटेची घोषणा करते.

उष्णतेच्या लाटेचा इशारा पाहता, निर्जलीकरण (dehydration), उष्णतेमुळे होणारा थकवा (heat exhaustion) आणि उष्माघात (heatstroke) यांचा धोका कमी करण्यासाठी नागरिकांनी खबरदारी घेण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.

काय करावे:

काय टाळावे:

आठवड्याच्या अखेरीस तापमान कमी होण्याची शक्यता आहे. मुंबईतील ताज्या उष्णतेच्या लाटेमुळे मान्सून संपल्यानंतरही तीव्र उष्णतेच्या ताणाचा धोका अधोरेखित झाला आहे.

येत्या काही दिवसांत तापमान हळूहळू कमी होण्याची शक्यता असली तरी, रहिवाशांनी दिवसाच्या सर्वात उष्ण वेळी सावधगिरी बाळगावी.

परिस्थिती सुधारेपर्यंत लोकांनी भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) अधिकृत हवामान सूचनांचे पालन करावे, पुरेसे पाणी प्यावे आणि थेट सूर्यप्रकाशात जास्त वेळ राहणे टाळावे, असा सल्ला देण्यात आला आहे.

मुंबईत मान्सूनोत्तर हंगाम पुढे सरकत असताना, वाऱ्याच्या बदलत्या दिशा आणि सततचे उच्च तापमान हे शहरातील हवामानाच्या अंदाजातील महत्त्वाचे घटक राहतील.