- अमोल जगताप

आज आपण ChatGPT, Google Gemini किंवा इतर एआय साधनांचा वापर करतो. आपण प्रश्न विचारतो आणि एआय उत्तर देतो. पण एआय एजन्ट्स त्यापेक्षा वेगळा आहे. तो केवळ उत्तर देत नाही, तर स्वतःहून काम पूर्ण करण्याचा प्रयत्नही करतो.

म्हणजेच, तुम्ही त्याला एखादं उद्दिष्ट दिलंत. उदाहरणार्थ, माझा पुढच्या आठवड्याचा प्रवास प्लॅन कर.. तर.. तर तो स्वतः माहिती शोधेल, पर्याय तपासेल, वेळ आणि खर्चाचा विचार करेल आणि त्या अनुषंगाने ट्रिपचे संपूर्ण नियोजन तयार करून देईल.

काही वर्षांपूर्वी आपण संगणकाला फक्त एक साधन म्हणून पाहत होतो. आपण सांगितलेलं काम तो करायचा. गणना करणं, माहिती साठवणं किंवा इंटरनेटवर काही शोध घेणं यासाठी आपण प्रामुख्याने त्याचा वापर करायचो. नंतर स्मार्टफोन आले, व्हॉईस असिस्टंट आले आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजेच एआय आपल्या दैनंदिन आयुष्याचा भाग बनू लागली. पण आता एआय एका नव्या टप्प्यावर पोहोचत आहे. हा टप्पा फक्त प्रश्नांची उत्तरं देणार्‍या एआयचा नाही, तर स्वतः विचार करून निर्णय घेणार्‍या एआयचा आहे. या एआयच्या नव्या पिढीलाच एकआय एजन्ट्स म्हणतात.

आज आपण ChatGPT, Google Gemini किंवा इतर एआय साधनांचा वापर करतो. आपण प्रश्न विचारतो आणि एआय उत्तर देतो. पण एआय एजन्ट्स त्यापेक्षा वेगळा आहे. तो केवळ उत्तर देत नाही, तर स्वतःहून काम पूर्ण करण्याचा प्रयत्नही करतो. म्हणजेच, तुम्ही त्याला एखादं उद्दिष्ट दिलंत. उदाहरणार्थ, माझा पुढच्या आठवड्याचा प्रवास प्लॅन कर.. तर.. तर तो स्वतः माहिती शोधेल, पर्याय तपासेल, वेळ आणि खर्चाचा विचार करेल आणि त्या अनुषंगाने ट्रिपचे संपूर्ण नियोजन तयार करून देईल. म्हणजे एआय आता फक्त सहाय्यक राहत नाही; तर तो डिजिटल सहकारी बनू लागला आहे.

एआय एजन्ट्समागची संकल्पना साधी असली तरी तिचे परिणाम खूप मोठे आहे. पारंपरिक सॉफ्टवेअर ठरावीक नियमांवर काम करतं. पण एआय एजन्ट्स परिस्थितीनुसार निर्णय बदलू शकतो. तो अनुभवातून शिकतो, चुका सुधारतो आणि पुढच्या वेळी अधिक चांगलं काम करतो. म्हणजेच, तो केवळ आदेश पाळत नाही, तर उद्दिष्ट समजून घेण्याचा प्रयत्न करतो. ही संकल्पना आज अनेक क्षेत्रांमध्ये वेगाने वापरली जात आहे. ग्राहक सेवा क्षेत्रात एआय एजन्ट्स ग्राहकांशी संवाद साधून समस्या सोडवत आहेत. बँकिंगमध्ये संशयास्पद व्यवहार ओळखून तात्काळ निर्णय घेत आहेत. आरोग्य क्षेत्रात रुग्णांची माहिती तपासून डॉक्टरांना संभाव्य निदान सुचवत आहेत. काही कंपन्यांमध्ये एआय हे मीटिंगचं नियोजन, ईमेल्सना उत्तरं आणि डेटा विश्लेषण अशी कामं स्वत: करत आहे.

उदाहरण द्यायचे झाले तर, एखाद्या कंपनीत शेकडो ग्राहक तक्रारी येतात, त्यासाठी असंख्य मेल्स येतात. पूर्वी प्रत्येक तक्रार वाचून योग्य विभागाकडे पाठवण्यासाठी माणसांची गरज होती. पण आता एआय एजन्ट्स तक्रार वाचतो, तिचं स्वरूप समजतो, प्राधान्य ठरवतो आणि संबंधित टीमकडे स्वतःहूनच पाठवतो. काही वेळा तो प्राथमिक उपायही सुचवतो. यामुळे वेळ वाचतो आणि कार्यक्षमता वाढते. एआय एजन्ट्सची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्यांची स्वायत्तता. म्हणजेच, सतत मानवी हस्तक्षेपाशिवाय काम करण्याची क्षमता. पण हाच मुद्दा सर्वात जास्त चिंता निर्माण करणारादेखील आहे. कारण मशीन स्वतः निर्णय घेऊ लागली, तर त्यावर नियंत्रण कोणाचं असेल ? हाच मोठा प्रश्न उभा राहतो. कल्पना करा जर भविष्यात एखादी एआय प्रणाली शेअर मार्केटमध्ये व्यवहार करत आहे, हॉस्पिटलमध्ये उपचार प्राधान्य ठरवत आहे किंवा ट्रॅफिक कंट्रोल करत आहे. आणि जर त्या एआयने चुकीचा निर्णय घेतला, तर जबाबदार कोण? मशीन, कंपनी की माणूस? हा प्रश्न आज जगभरातील तज्ज्ञांना सतावत आहे.

एआय एजन्ट्सबाबत आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे रोजगार. इतिहास पाहिला तर प्रत्येक तांत्रिक क्रांतीने काही नोकर्‍या बदलल्या आणि नवीन निर्माण केल्या. पण एआय एजन्ट्सचं स्वरूप वेगळं आहे, कारण ते केवळ शारीरिक काम नव्हे, तर विचाराधारित कामही करू लागले आहेत. डेटा एन्ट्री, ग्राहक सेवा, प्राथमिक लेखन, रिपोर्ट तयार करणं अशी अनेक कामं एआय करू शकतो. त्यामुळे भविष्यात नोकर्‍यांचं स्वरूप मोठ्या प्रमाणावर बदलू शकतं. तरीही, याचा अर्थ माणसाची गरज संपेल असा नाही. एआयकडे वेग, डेटा विश्लेषण आणि सातत्य आहे; पण मानवी मेंदूकडे भावना, नैतिकता, सर्जनशीलता आणि अनुभव आहे. एआय एजन्ट्स निर्णय घेऊ शकतो, पण योग्य काय? हा नैतिक प्रश्न अजूनही माणूसच विचारू शकतो. यामुळे भविष्यात सर्वात महत्त्वाचं कौशल्य कोणतं असेल, तर ते म्हणजे एआयसोबत काम करण्याची आपली क्षमता विकसित करणं. जसं संगणक शिकणं एकेकाळी महत्त्वाचं होतं, तसंच आता एआय समजून घेणं तितकंच आवश्यक होणार आहे.