महिलांना सक्षम बनवण्यासाठी सरकार नेहमी प्रयत्नात असतं. वेगवेगळ्या योजनांच्या मदतीने महिलांना आधार मिळावा हे एकमेव उद्दिष्ट समोर ठेवून सरकार कार्यरत असतं. त्यातलीच एक ग्रामीण महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्याच्या उद्देशाने सुरू असलेल्या ‘लखपती दीदी’ मोहिमेला आता ‘लोक ओएस’ या डिजिटल प्लॅटफॉर्ममुळे मोठे बळ मिळत आहे.
सरकारच्या माहितीपत्रकानुसार, हा प्लॅटफॉर्म मोठ्या प्रमाणावर लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचून, त्यांच्या प्रगतीचा मागोवा घेऊन आणि त्यांच्यावर डिजिटल पद्धतीने देखरेख ठेवून मोहिमेला अधिक प्रभावी बनवत आहे.
सध्या, ‘लोक ओएस’च्या माध्यमातून ६,६११ मास्टर ट्रेनर्स, ४.०९ लाख सामुदायिक संसाधन व्यक्ती आणि ३.८७ कोटी संभाव्य लखपती दीदी यांचे एक मजबूत जाळे तयार करण्यात आले आहे. याशिवाय, या प्लॅटफॉर्मवर १८.५० कोटी डिजिटल उपजीविका नोंदवह्या देखील उपलब्ध आहेत, ज्यामुळे उपजीविकेचे नियोजन, देखरेख आणि अंमलबजावणीसाठी एक मजबूत डिजिटल पाया उपलब्ध होतो.
‘लोक ओएस’ हा दीनदयाळ अंत्योदय योजना – राष्ट्रीय ग्रामीण उपजीविका अभियानांतर्गत विकसित केलेला एक आधुनिक डिजिटल प्लॅटफॉर्म आहे. समुदाय-आधारित संस्थांच्या संपूर्ण कामकाजाचे डिजिटलीकरण करणे हे त्याचे उद्दिष्ट आहे.
त्याच्या देशव्यापी विस्तारामुळे ग्रामीण महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरण आणि वित्तीय समावेशनाला प्रोत्साहन देणाऱ्या ‘लखपती दीदी’ अभियानाला नवी चालना मिळाली आहे. आत्मनिर्भर ग्रामीण समुदाय घडवण्यातही ते महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत आहे.
सरकारी आकडेवारीनुसार, LokOS रिअल-टाइम मॉनिटरिंग आणि डिजिटल वित्तीय व्यवस्थापनाद्वारे पारदर्शकता, उत्तम प्रशासन आणि कार्यक्षमता वाढवत आहे. ते सामुदायिक संस्थांना दिल्या जाणाऱ्या आर्थिक मदतीवर प्रभावीपणे देखरेख ठेवते. आजपर्यंत, या प्लॅटफॉर्मने ₹९,७१८.४१ कोटींचा रिव्हॉल्व्हिंग फंड (RF), ₹६४,६०७.६६ कोटींचा कम्युनिटी इन्व्हेस्टमेंट फंड (CIF) आणि ₹३८.३४ कोटींचा कम्युनिटी एंटरप्राइज फंड (CEF) यांचा मागोवा घेतला आहे.
सदस्यांची नोंद, प्रोफाइल, बचत, कर्ज, परतफेड, आर्थिक व्यवहार, उपजीविकेचे उपक्रम आणि विविध सरकारी योजनांशी संबंधित माहिती देखील लोकओएसवर डिजिटल स्वरूपात नोंदवली जाते. हे प्लॅटफॉर्म सध्या ३४ राज्ये/केंद्रशासित प्रदेश, ७६२ जिल्हे, ७,२४१ तालुके, २.५७ लाख ग्रामपंचायती आणि ५.९२ लाख गावांना व्यापते.
हे वेब आणि मोबाईल दोन्ही ॲप्लिकेशन्स उपलब्ध करून देते. वेब ॲप्लिकेशनचा वापर प्रशासक, ई-बुककीपर्स आणि व्यवहार मंजूर करणारे अधिकारी यांच्याद्वारे स्वयं-सहायता गट, ग्राम संघटना, समूह-स्तरीय महासंघ आणि त्यांच्या सदस्यांचे व्यवस्थापन करण्यासाठी केला जातो. मोबाईल ॲप्लिकेशनमुळे क्षेत्रीय स्तरावरील सामुदायिक संघटनांच्या उपक्रमांची सहज नोंदणी आणि देखरेख करणे शक्य होते.